Σούζαν Λιμ: Μεταμόσχευση κυττάρων και όχι οργάνων

Είχα λοιπόν το προνόμιο να εκπαιδευτώ στις μεταμοσχεύσεις από δυο σπουδαίους καινοτόμους της χειρουργικής: Τον Τόμας Σταρζλ, που πραγματοποίησε την πρώτη επιτυχή μεταμόσχευση ήπατος στον κόσμο το 1967, και τον Σερ Ρόι Καλν, που πραγματοποίησε την πρώτη μεταμόσχευση ήπατος στο Ηνωμένο Βασίλειο τον επόμενο χρόνο. Επέστρεψα στη Σιγκαπούρη και το 1990, παρά τις αντίξοες συνθήκες πραγματοποίησα την πρώτη επιτυχή πτωματική μεταμόσχευση ήπατος στην Ασία. Τώρα όποτε το σκέφτομαι, το κομμάτι της μεταμόσχευσης φαίνεται το πιο εύκολο. Το επόμενο πιο εύκολο ήταν η συγκέντρωση χρημάτων για την επέμβαση. Η μεγαλύτερη πρόκληση όμως ήταν να πείσω τους ρυθμιστές -ένα θέμα το οποίο συζητήθηκε στο κοινοβούλιο- να δοθεί η ευκαιρία σε μια νεαρή χειρουργό να καινοτομήσει για τη χώρα της. Ύστερα όμως από 20 χρόνια, η ασθενής μου Σουρίντερ, είναι η μακροβιότερη ασθενής με πτωματική μεταμόσχευση ήπατος στην Ασία. (Χειροκροτήματα) Και κάτι που ίσως είναι ακόμη σημαντικότερο, είμαι η περήφανη νονά του 14χρονου γιου της.

(Χειροκροτήματα)

Δεν είναι όμως όλοι οι ασθενείς στη λίστα αναμονής μεταμοσχεύσεων τόσο τυχεροί. Η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχουν αρκετοί δωρητές οργάνων για να ικανοποιηθεί η ανάγκη. Όσο η ζήτηση για όργανα συνεχίζει να αυξάνεται, κυρίως εξαιτίας του μεγάλου ηλικιακά πληθυσμού, η προσφορά έχει μείνει σχετικά συνεχής. Μόνο στις ΗΠΑ, 100.000 άντρες, γυναίκες και παιδιά βρίσκονται στη λίστα αναμονής για όργανα, και κάθε μέρα πεθαίνουν περισσότεροι από δώδεκα λόγω της έλλειψης οργάνων. Η μεταμοσχευτική κοινότητα έχει δραστηριοποιηθεί ενεργά στη δωρεά οργάνων. Και το δώρο της ζωής παρατείνεται από τους εγκεφαλικά νεκρούς δωρητές και από τους συγγενείς ζώντες δότες, συγγενείς που μπορεί να δώσουν ένα όργανο ή κομμάτι οργάνου, όπως στη μεταμόσχευση ήπατος μετά από διαίρεσή του, σε ένα συγγενή ή σε κάποιο κοντινό πρόσωπο.

Καθώς όμως υπάρχει ακόμη τρομακτική έλλειψη δοτών οργάνων, το δώρο της ζωής επεκτάθηκε από τους ζωντανούς συγγενείς δότες στους ζώντες μη συγγενείς δότες. Και αυτό έχει δώσει έναυσμα σε μια πρωτοφανή και απρόσμενη ηθική διαμάχη. Πώς μπορεί κάποιος να διαχωρίσει μια εθελοντική και αλτρουιστική δωρεά από μια που την επιβάλλουν ή την εξαναγκάζουν για παράδειγμα σε έναν υποτακτικό σύζυγο, σε έναν υπηρέτη, σε ένα σκλάβο ή σε έναν υπάλληλο; Πού και πώς μπορούμε να θέσουμε τα όρια; Από εκεί που προέρχομαι, πάρα πολλοί άνθρωποι ζουν κάτω από τα όρια της φτώχιας. Και σε κάποιες περιοχές, η εμπορική ανταλλαγή ενός οργάνου έναντι χρηματικής αμοιβής έχει οδηγήσει σε ένα ανθηρό εμπόριο για τους ζώντες, μη συγγενείς δοτές.

Λίγο αφού ολοκλήρωσα την πρώτη μεταμόσχευση ήπατος, μου ανατέθη η επόμενη αποστολή, η οποία ήταν να πάω στις φυλακές για να συγκεντρώσω όργανα από τους εκτελεσθέντες φυλακισμένους. Εκείνη την περίοδο ήμουν έγκυος. Η εγκυμοσύνη υποτίθεται πως είναι από τις πιο χαρούμενες και γεμάτες στιγμές στη ζωή μιας γυναίκας. Αλλά η ευτυχισμένη μου περίοδος στιγματίστηκε από σοβαρές και νοσηρές σκέψεις, όπως ότι ο μόνος τρόπος για να μπω στο αυτοσχέδιο χειρουργείο, ήταν να μπω στην υψίστης ασφαλείας πτέρυγα μελλοθανάτων. Και κάθε φορά, ένιωθα τα ανατριχιαστικά βλέμματα των καταδικασμένων να με ακολουθούν. Και επί δυο χρόνια, πολεμούσα με το δίλημμα του να ξυπνάω στις 4:30 πμ τα πρωινά της Παρασκευής, να οδηγώ προς τη φυλακή, να κατεβαίνω, να βάζω γάντια, να απολυμαίνομαι, να ετοιμάζομαι για να παραλάβω το σώμα του εκτελεσθέντος φυλακισμένου, να αφαιρώ τα όργανα και μετά να τα μεταφέρω στο νοσοκομείο-αποδέκτη και μετά να μεταμοσχεύω το δώρο της ζωής στο λήπτη το ίδιο απόγευμα. Με πληροφορούσαν πως δεν υπήρχε αμφιβολία για το ότι είχε δοθεί συγκατάθεση.

Στη ζωή μου όμως, η μόνη ιδιότητα που είχα και με ολοκλήρωνε τότε προκαλούσε αντικρουόμενα συναισθήματα, συναισθήματα που κατακλύζονταν από απίστευτη θλίψη και αμφιβολία το πρωί και πανηγυρική χαρά το βράδυ με τη μεταμόσχευση του δώρου της ζωής. Στην ομάδα μου, οι ζωές ενός ή δυο συναδέλφων μου στιγματίστηκαν από αυτή την εμπειρία. Κάποιοι από μας μπορεί να το έχουμε καταπνίξει, αλλά η αλήθεια είναι πως όλοι μας αλλάξαμε. Με ενοχλούσε η ιδέα πως η ανάκτηση των οργάνων από τους εκτελεσθέντες ήταν τουλάχιστον το ίδιο ηθικά αμφιλεγόμενη με τη συλλογή βλαστοκυττάρων από ανθρώπινα έμβρυα. Και συνειδητοποίησα, πως ως καινοτόμος χειρουργός, ο σκοπός της θέσης επιρροής μου ήταν σίγουρα να γίνω εγώ η φωνή για αυτούς που δεν έχουν καμία επιρροή. Αυτό με έκανε να αναρωτιέμαι εάν υπήρχε κάποιος καλύτερος τρόπος, ένας τρόπος για να παρακάμψουμε τον θάνατο που θα παρέδιδε όμως το δώρο της ζωής και ενδεχομένως να επηρέαζε εκθετικά χιλιάδες ασθενείς παγκοσμίως.

Εκείνη περίπου την περίοδο, η εφαρμογή της χειρουργικής εξελίχθηκε από το μεγάλο στο μικρό, από ορθάνοιχτες τομές σε επεμβάσεις μεγέθους κλειδαρότρυπας, μικροσκοπικές τομές. Και στις μεταμοσχεύσεις, οι έννοιες άλλαξαν από ολόκληρα όργανα σε κύτταρα. Το 1988, στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, συμμετείχα σε ένα μικρό κύκλο μεταμοσχεύσεων ολόκληρων οργάνων παγκρέατος. Είδα την τεχνική δυσκολία. Και αυτό με ενέπνευσε στη μετακίνηση απο τις μεταμοσχεύσεις ολόκληρων οργάνων στη μεταμόσχευση ίσως κυττάρων. Οπότε σκέφτηκα, γιατί να μην πάρουμε τα ανεξάρτητα κύτταρα από το πάγκρεας -τα κύτταρα που εκκρίνουν ινσουλίνη για τη θεραπεία του διαβήτη- και να μεταμοσχεύσουμε αυτά τα κύτταρα; Μια τεχνικά πολύ ευκολότερη διαδικασία από το να παλεύουμε με τις πολυπλοκότητες της μεταμόσχευσης ολόκληρου οργάνου.

Και εκείνη την περίοδο η έρευνα για τα βλαστοκύτταρα είχε αποκτήσει μεγάλες διαστάσεις, με την απομόνωση των πρώτων παγκοσμίως ανθρωπίνων εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων τη δεκαετία του 90'. Η παρατήρηση ότι τα βλαστοκύτταρα ως βασεόφιλα κύτταρα, μπορούν να εξελιχθούν σε μια τεράστια ποικιλία διαφορετικών είδων κυττάρων, καρδιακά κύτταρα, ηπατικά κύτταρα, κύτταρα νησιδίων παγκρέατος, αιχμαλώτισε την προσοχή των μέσων ενημέρωσης και τη φαντασία της κοινής γνώμης. Και εγώ εντυπωσιάστηκα από αυτή τη νέα και συγκλονιστική κυτταρική τεχνολογία, και αυτό έδωσε ώθηση στην αλλαγή της νοοτροπίας μου, από τη μεταμόσχευση ολόκληρων οργάνων στη μεταμόσχευση κυττάρων. Επικέντρωσα την έρευνα μου στα βλαστοκύτταρα ως πιθανή πηγή κυτταρικών μεταμοσχεύσεων.

Σήμερα συνειδητοποιούμε πως υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τύποι βλαστοκυττάρων. Τα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα έχουν γίνει το επίκεντρο, κυρίως λόγω των πολλαπλών δυνατοτήτων τους που τα διευκολύνει να διαφοροποιούνται σε πολλά και διαφορετικά είδη κυττάρων. Αλλά η ηθική αμφισβήτηση που περιβάλλει τα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα, το γεγονός ότι αυτά τα κύτταρα προέρχονται από ανθρώπινα έμβρυα πέντε ημερών, έχει ενθαρρύνει την έρευνα για άλλα είδη βλαστοκυττάρων.

Παρά την αμφισβήτηση των συναδέλφων μου, ενέπνευσα το εργαστήριo μου να επικεντρωθεί σε αυτό που πίστευα ότι ήταν η περισσότερο μη-αμφιλεγόμενη πηγή των βλαστοκυττάρων, στον λιπώδη ιστό, ή στο λίπος, μάλιστα, στο λίπος, στον καιρό μας υπάρχει σε αφθονία, πιστεύω πως κ εσείς όπως κ εγώ θα ήμασταν πολύ ευτυχείς εάν το ξεφορτωνόμασταν. Τα βλαστοκύτταρα που προέρχονται απο το λίπος είναι ενήλικα βλαστοκύτταρα. Και αυτά τα ενήλικα βλαστοκύτταρα βρίσκονται σε σας και σε μένα, στο αίμα μας, στο μυελό των οστών μας, στο λίπος, στο δέρμα και στα υπόλοιπα όργανα μας. Και όπως αποδεικνύεται, το λίπος είναι μία από τις καλύτερες πηγές ενήλικων βλαστοκυττάρων. Αλλά τα ενήλικα βλαστοκύτταρα δεν είναι εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα. Και εδώ βρίσκεται το εμπόδιο: Τα ενήλικα βλαστοκύτταρα είναι ώριμα κύτταρα, και ως ώριμα ανθρώπινα όντα, αυτά τα κύτταρα είναι πολύ πιο περιορισμένα στη σκέψη τους και στη συμπεριφορά τους και δεν μπορούν να εξελιχθούν στη μεγάλη ποικιλία των ειδικών κυττάρων, όπως τα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα.

Αλλά το 2007, δυο αξιοθαύμαστοι άνθρωποι, ο Σάνια Γιαμανάκα από την Ιαπωνία και ο Τζέιμι Τόμσον από τις Ηνωμένες Πολιτείες, έκαναν μια καταπληκτική ανακάλυψη. Ανακάλυψαν πως τα ενήλικα κύτταρα που προέρχονται από εσάς και από μένα, μπορούν να επαναπρογραμματιστούν σαν εμβρυονικά κύτταρα, τα οποία ονόμασαν κύτταρα IPS, ή εγχυόμενα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα Οπότε όπως όλοι υποθέτετε, οι επιστήμονες σε όλο τον κόσμο και σε όλα τα εργαστήρια βάζουν τα δυνατά τους για να μετατρέψουν τα εξελιγμένα ενήλικα κύτταρα -εξελιγμένα ενήλικα κύτταρα από εσάς και από μένα- βάζουν τα δυνατά τους για να επαναπρογραμματίσουν αυτά τα κύτταρα ως πιο χρήσιμα κύτταρα IPS. Και στο εργαστήριo μας, επικεντρωνόμαστε στο να μαζεύουμε το λίπος και στον επαναπρογραμματισμό μαζών λίπους σε πηγές νέων κυττάρων, κύτταρα τα οποία μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για να σχηματίσουμε άλλα, πιο εξειδικευμένα κύτταρα, τα οποία μπορούν κάποια μέρα να χρησιμοποιηθούν σε μεταμοσχεύσεις κυττάρων. Εάν αυτή η έρευνα αποδειχτεί επιτυχής, μπορεί να μειώσει την ανάγκη για έρευνα και θυσία ανθρωπίνων εμβρύων.

Πράγματι υπάρχει πολύ δημοσιότητα, αλλά και ελπίδα ότι αυτό που υπόσχονται τα βλαστοκύτταρα κάποια μέρα θα προσφέρει θεραπείες σε πολλές και διάφορες παθήσεις. Καρδιακές παθήσεις, εγκεφαλικά, διαβήτης, παθήσεις του μυελού των οστών, μυϊκή δυστροφία, ασθένειες του αμφιβληστροειδούς, σημαίνουν κάποιες από αυτές τις παθήσεις κάτι προσωπικό για εσάς;

Το Μάιο του 2006, μου συνέβη κάτι τρομερό. Επρόκειτο να ξεκινήσω μια ρομποτική εγχείριση, και καθώς έβγαινα από το ασανσέρ και έμπαινα στα λαμπερά και εκτυφλωτικά φώτα του χειρουργείου, συνειδητοποίησα πως το αριστερό οπτικό μου πεδίο κατέρρεε γρήγορα στα σκοτάδια. Νωρίτερα εκείνη την εβδομάδα, είχα ένα σχετικά άσχημο χτύπημα καθώς έκανα σκι, ναι έπεσα. Άρχισα να βλέπω αστεράκια, που φυσικά και αγνόησα ως υψηλή έκθεση στον ήλιο σε ψηλό υψόμετρο. Αυτό που μου συνέβη θα μπορούσε να είναι καταστροφικό, εάν δεν είχα πρόσβαση σε καλή χειρουργική επέμβαση. Και απεκατεστάθη η όραση μου, αλλά όχι νωρίτερα από μια παρατεταμένη περίοδο ανάρρωσης, τριών μηνών, σε κατακόρυφη στάση. Αυτή η εμπειρία μου έμαθε να συμμερίζομαι περισσότερο τους ασθενείς μου, και ειδικότερα αυτούς με τις οφθαλμολογικές παθήσεις.

Παγκοσμίως υπάρχουν 37 εκατομμύρια άνθρωποι τυφλοί, και άλλα 127 εκατομμύρια υποφέρουν από οπτική αναπηρία. Οι μεταμοσχεύσεις αμφιβληστροειδούς που πηγάζουν από βλαστοκύτταρα, βρίσκονται ακόμη σε ερευνητικό στάδιο, και μπορεί κάποια μέρα να αποκαταστήσουν την όραση, ή τμήμα της όρασης, σε εκατομμύρια ασθενείς με οφθαλμολογικές παθήσεις παγκοσμίως. Είναι αλήθεια πως ζούμε τόσο σε δύσκολες όσο και θαυμαστές εποχές. Καθώς γερνάει ο παγκόσμιος πληθυσμός οι επιστήμονες αγωνίζονται να ανακαλύψουν νέους τρόπους για να βελτιώσουν τη δύναμη του σώματος έτσι ώστε να αυτοθεραπεύεται μέσω των βλαστοκυττάρων.

Είναι γεγονός πως όταν προσβάλλονται τα όργανα ή οι ιστοί μας, ο μυελός των οστών μας απελευθερώνει βλαστοκύτταρα στο κυκλοφορικό μας σύστημα. Και αυτά τα βλαστοκύτταρα μπαίνουν στο κυκλοφορικό σύστημα και εγκαθίστανται στα προσβεβλημένα όργανα προκειμένου να απελευθερώσουν αυξητικούς παράγοντες για να διορθώσουν τον κατεστραμμένο ιστό. Τα βλαστοκύτταρα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως δομικά στοιχεία για να επιδιορθώσουν τις κατεστραμμένες σκαλωσιές μέσα στο σώμα μας, ή για να παρέχουν νέα ηπατικά κύτταρα για την επιδιόρθωση του προσβεβλημένου ήπατος. Καθώς μιλάμε, υπάρχουν περίπου 117 κλινικές δοκιμές που ερευνούν τη χρήση των βλαστοκυττάρων για ηπατικές ασθένειες.

Τι έπεται; Οι καρδιακές παθήσεις είναι η μεγαλύτερη αιτία θνησιμότητας. Ετησίως 1,1 εκατομμύρια Αμερικάνοι υποφέρουν από καρδιακές παθήσεις. 4,8 εκατομμύρια υποφέρουν από καρδιακή ανεπάρκεια. Τα βλαστοκύτταρα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να παράγουν αυξητικούς παράγοντες για να διορθώσουν τον προσβεβλημένο καρδιακό μυ ή να διαφοροποιηθούν σε καρδιακά μυϊκά κύτταρα για να επαναφέρουν την καρδιακή λειτουργία. Υπάρχουν 170 κλινικές δοκιμες που ερευνούν τον ρόλο των βλαστοκυττάρων στις καρδιακές παθήσεις. Εάν και βρίσκονται ακόμη σε ερευνητικό στάδιο, μπορεί μια μέρα να γίνουν αγγελιοφόροι ενός τεράστιου βήματος στο πεδίο της καρδιολογίας.

Τα βλαστοκύτταρα δίνουν ελπίδα για νέες αρχές, μικρά βήματα, κύτταρα αντί για όργανα, επιδιόρθωση αντί για αντικατάσταση. Οι θεραπείες των βλαστοκυττάρων μπορεί μια μέρα να μειώσουν την ανάγκη για δωρεές οργάνων. Οι ισχυρές νέες τεχνολογίες πάντα παρουσιάζουν διλήμματα. Καθώς μιλάμε, η πρώτη παγκοσμίως δοκιμή ανθρωπίνων βλαστοκυττάρων για τραυματισμό του νωτιαίου μυελού βρίσκεται σε εξέλιξη με την έγκριση του USFDA. Και στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα νευρικά βλαστοκύτταρα για τη θεραπεία του εγκεφαλικού ερευνώνται σε δοκιμή πρώτου σταδίου.

Η επιτυχία των ερευνών που γιορτάζουμε σήμερα έχει γίνει δυνατή από την περιέργεια, τη συμβολή και τη δέσμευση ανεξάρτητων επιστημόνων και ιατρικών καινοτόμων. Καθένας έχει τη δική του ιστορία. Η ιστορία μου ήταν για το ταξίδι μου από τα όργανα στα κύτταρα, ένα ταξίδι μέσα από διαμάχες, εμπνευσμένο από την ελπίδα, την ελπίδα ότι καθώς μεγαλώνουμε, εσείς και εγώ μπορεί κάποια στιγμή να γιορτάσουμε τη μακροζωία με μια βελτιωμένη ποιότητα ζωής.

Σάς ευχαριστώ.