Στεφάνα Μπρόουντμπεντ: Πώς το Διαδίκτυο διευκολύνει την οικειότητα;

Πιστεύω ότι υπάρχουν νέες, κρυμμένες εντάσεις οι οποίες αναπτύσσονται μεταξύ ατόμων και ιδρυμάτων -- ιδρυμάτων στα οποία τα άτομα αυτά συχνάζουν σε καθημερινή βάση: σχολεία, νοσοκομεία, χώροι εργασίας, εργοστάσια, γραφεία, κτλ. Αυτό το οποίο βλέπω να συμβαίνει είναι κάτι που θα αποκαλούσα ένα είδος "εκδημοκρατισμού της οικειότητας". Τι εννοώ με αυτό; Εννοώ πως αυτό που κάνουν οι άνθρωποι στην πραγματικότητα, μέσω των διόδων επικοινωνίας τους, είναι να σπάνε μια επιβεβλημένη απομόνωση που τους επιβάλλεται από αυτά τα ιδρύματα. Και πώς το κάνουν αυτό; Το κάνουν πολύ απλά, τηλεφωνώντας στη μητέρα τους από τη δουλειά, στέλνοντας ένα ΣΜ (στιγμιαίο μήνυμα) από το γραφείο στους φίλους τους, στέλνοντας γραπτό μήνυμα από το κινητό, κρυφά κάτω από το γραφείο. Οι εικόνες που βλέπετε πίσω μου αφορούν άτομα, τα οποία επισκέφτηκα τους τελευταίους μήνες. Και τους ζήτησα να έρθουν μαζί με το άτομο με το οποίο επικοινωνούν περισσότερο. Έτσι, κάποιος έφερε το αγόρι του, κάποιος τον πατέρα του. Μια νεαρή κοπέλα έφερε τον παππού της. Εδώ και 20 χρόνια, ερευνώ το πώς οι άνθρωποι χρησιμοποιούν διόδους, όπως το email, το κινητό τηλέφωνο, τα γραπτά μηνύματα, κτλ. Αυτό που θα δούμε τώρα, είναι ότι, βασικά, οι άνθρωποι επικοινωνούν τακτικά με πέντε, έξι, επτά, από τα πιο οικεία τους πρόσωπα. Ας δούμε τώρα, μερικά δεδομένα. Από το Facebook. Προσφάτως, κοινωνιολόγοι από το Facebook -- το Facebook είναι η δίοδος που θα περίμενε κανείς να είναι η πιο διευρυνόμενη από όλες τις διόδους. Ένας μέσος χρήστης, λέει ο Κάμερον Μάρλοου, έχει περί τους 120 φίλους στο Facebook. Στην πραγματιότητα όμως, μιλάει έχει αμφίδρομες ανταλλαγές μηνυμάτων, με περίπου τέσσερα έως έξι άτομα σε τακτική βάση, ανάλογα με το φύλο του. Ακαδημαϊκή έρευνα πάνω στα στιγμιαία μηνύματα επίσης δείχνει ότι ο καθένας έχει 100 άτομα στις λίστες φίλων, βασικά όμως οι άνθρωποι μιλούν με δυο, τρία, τέσσερα -- τέλος πάντων, με λιγότερα από πέντε άτομα. Η δική μου έρευνα σχετικά με τα κινητά και τις φωνητικές κλήσεις δείχνει ότι το 80 τοις εκατό των κλήσεων πραγματοποιούνται σε τέσσερα άτομα. 80 τοις εκατό! Και αν μιλάμε για το Skype, ο αριθμός κατεβαίνει στα δύο άτομα. Πολλοί κοινωνιολόγοι, απογοητεύτηκαν αρκετά. Και εγώ η ίδια, έχω απογοητευτεί μερικές φορές όταν βλέπω αυτά τα στοιχεία και όλη αυτήν την ανάπτυξη, μόνο για πέντε άτομα. Μερικοί κοινωνιολόγοι πραγματικά νιώθουν ότι πρόκειται για ένα κλείσιμο, έναν εσωτερισμό, ότι αποδεσμευόμαστε από τα κοινά. Bασικά, θα ήθελα να σας δείξω ότι εάν παρατηρήσουμε το ποιός το κάνει, και από πού το κάνει, στην ουσία καταλήγουμε σε μια απίστευτη κοινωνική μετατροπή. Οι επόμενες τρείς ιστορίες, πιστεύω ότι είναι αρκετά καλά παραδείγματα. Ο πρώτος κύριος, είναι φούρναρης. Επομένως, πιάνει δουλειά κάθε μέρα στις τέσσερις το πρωί. Και εκεί γύρω στις οχτώ, κάπως ξεγλυστρά από το φούρνο του, σκουπίζει τα χέρια του από το αλεύρι, και τηλεφωνά στη σύζυγό του. Απλά θέλει να της ευχηθεί "καλημέρα", επειδή τότε ξεκινά η δική της ημέρα. Και δεν είναι πρώτη φορά που ακούω αυτή την ιστορία. Ένας νεαρός εργάτης εργοστασίου που δουλεύει νυχτερινές βάρδιες, που καταφέρνει να ξεγλυστρίσει από το χώρο του εργοστασίου, όπου παρεπιπτόντως υπάρχει κλειστό κύκλωμα παρακολούθησης, για να βρει μια γωνιά, απ' όπου στις 11 το βράδυ, μπορεί να τηλεφωνήσει στην κοπέλα του και να την καληνυχτήσει. Ή μια μητέρα που, στις τέσσερις η ώρα, ξαφνικά καταφέρνει και βρίσκει μια γωνιά στις τουαλέτες για να ελέγξει ότι τα παιδιά της γύρισαν ασφαλή στο σπίτι. Έπειτα είναι και ένα άλλο ζευγάρι, από τη Βραζιλία. Μένουν στην Ιταλία εδώ και κάμποσα χρόνια. Επικοινωνούν με τις οικογένειές τους μέσω Skype κάμποσες φορές την εβδομάδα. Αλλά κάθε 2 εβδομάδες, βάζουν τον υπολογιστή στο τραπέζι του δείπνου, ανάβουν την κινητή κάμερα και τρώνε το βραδινό τους μαζί με την οικογένειά τους στο Σάο Πάολο. Το βλέπουν σαν μεγάλο γεγονός και το διασκεδάζουν ιδιαιτέρως. Και άκουσα αυτή την ιστορία, για πρώτη φορά πριν καναδυό χρόνια από μια μικρομεσαία οικογένεια μεταναστών από το Κόσοβο στην Ελβετία. Είχαν στήσει μια μεγάλη οθόνη στο σαλόνι τους. Και κάθε πρωί έπαιρναν το πρωινό τους με την γιαγιά τους. Όμως ο Ντάνυ Μίλερ, ένας πολύ καλός ανθρωπολόγος που εργάζεται για τις φιλιππινέζες μετανάστριες που αφήνουν τα παιδιά τους πίσω στις Φιλιππίνες, μου εξηγούσε το πώς καταφέρνουν να ανατρέφουν τα παιδιά τους μέσω του Skype, και το πόσο δένονται αυτές οι μητέρες με τα παιδιά τους μέσω του Skype. Κατόπιν, υπάρχει και ένα τρίτο ζευγάρι. Είναι δυο φίλοι. Μιλούν μέσω chat καθημερινά, κάμποσες φορές την ημέρα. Και τελικά, κατάφεραν να εγκαταστήσουν την υπηρεσία στιγμιαίων μηνυμάτων στους υπολογιστές τους στη δουλειά. Και πλέον, προφανώς, την έχουν σε ανοιχτή. Όποτε έχουν την ευκαιρία, ανταλλάζουν μηνύματα ο ένας με τον άλλο. Και αυτό ακριβώς παρατηρούμε να κάνουν, κάτω από το θρανίο, οι έφηβοι και τα νέα παιδιά στο σχολείο να στέλνουν μηνύματα κάτω από τα θρανία στους φίλους τους. Έτσι λοιπόν, καμιά από αυτές τις περιπτώσεις δεν είναι η μοναδική. Εννοώ ότι, θα μπορούσα να σας διηγηθώ εκατοντάδες από αυτές. Αλλά το εκπληκτικό της υπόθεσης είναι το μέρος όπου διαδραματίζονται. Σκεφτείτε, λοιπόν, τις τρεις περιπτώσεις για τις οποίες σας μίλησα: το εργοστάσιο, τους μετανάστες, το γραφείο. Αλλά θα μπορούσε να είναι ένα σχολείο, μια κρατική υπηρεσία, ένα νοσοκομείο. Τρεις περιπτώσεις, τις οποίες αν τις τοποθετήσουμε πριν 15 χρόνια, απλά, σκεφτείτε το πριν 15 χρόνια, όταν κάποιος χτυπούσε κάρτα, όταν κάποιος χτυπούσε κάρτα σε ένα γραφείο, ή σε ένα εργοστάσιο, δεν είχε καμιά επαφή καθ'όλη τη διάρκεια της εργασίας του δεν είχε καμιά επαφή με την ιδιωτική του ζωή. Εάν ήσουν τυχερός, είχες στη διάθεσή σου ένα δημόσιο τηλέφωνο, στο διάδρομο, ή κάπου αλλού. Εάν ήσουν διευθυντής, ε, τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Ίσως να είχες και μια απευθείας τηλεφωνική γραμμή. Εάν όχι, τότε έπρεπε να μεσολαβήσει τηλεφωνικό κέντρο. Αλλά βασικά, μόλις έμπαινες σε αυτά τα κτίρια, η ιδιωτική σου ζωή έμενε πίσω σου. Και αυτό έχει γίνει κανόνας στην επαγγελματική μας ζωή, τόσο κανόνας, όσο και προσδοκία. Δεν είχε καθόλου να κάνει με την τεχνολογική δυνατότητα. Τα τηλέφωνα υπήρχαν. Αλλά η προσδοκία ήταν ότι μόλις πηγαίνει κάποιος εκεί δεσμεύεται να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στο εκάστοτε καθήκον, πλήρως στους ανθρώπους που τον περιβάλλουν. Εκεί έπρεπε να εστιάζεται η προσοχή του. Και αυτό έχει καταλήξει να είναι ένας πολιτισμικός κανόνας, τον οποίο στην πραγματικότητα διδάσκουμε στα παιδιά μας για να μπορούν να κάνουν αυτή τη διάκριση. Αν το καλοσκεφτείτε, ο παιδικός σταθμός, το νηπιαγωγείο, τα πρώτα χρόνια στο σχολείο, έχουν απλά σκοπό να απομακρύνουν τα παιδιά, να τα μάθουν να μένουν για αρκετές ώρες μακριά από την οικογένεια. Και έπειτα, το σχολείο θεσπίζει με τέλειο τρόπο, μιμείται τέλεια, τις κάθε είδους ιεροτελεστίες που εξασκούμε στο γραφείο, ιεροτελεστίες εισόδου και εξόδου από αυτό, τα πρόγραμματα, τις στολές σε αυτή τη χώρα, πράγματα που ταυτοποιούν τον καθένα, δραστηριότητες που βοηθούν την δημιουργία ομάδων την δημιουργία ομάδων που βασικά θα επιτρέψουν στον καθένα να είναι μέρος μιας κάποιας παρέας παιδιών ή ατόμων με τα οποία θα πρέπει να περάσουν μαζί κάποιο χρονικό διάστημα. Και βέβαια, το κυριότερο: να μάθουν να στήνουν την προσοχή τους, να συγκεντρώνονται και να εστιάζουν την προσοχή τους. Αυτή η διαδικασία άρχισε μόλις πριν από 150 χρόνια. Ξεκίνησε με τη γέννηση της σύγχρονης γραφειοκρατίας, και της βιομηχανικής επανάστασης. Όταν οι άνθρωποι βασικά έπρεπε να μετακινηθούν για να δουλέψουν και να φέρουν εις πέρας τη δουλειά. Και όταν, με τη σύγχρονη γραφειοκρατία, δημιουργήθηκε μια πολύ λογική προσέγγιση, σύμφωνα με την οποία υπήρχε μια σάφης διάκριση μεταξύ της ιδιωτικής και δημόσιας ζωής. Έτσι, λοπόν, μέχρι τότε, βασικά οι άνθρωποι κατοικούσαν ακριβώς πάνω από το χώρο εργασίας τους. Έμεναν πάνω από τη γή που καλλιεργούσαν. Έμεναν πάνω από τα εργαστήρια όπου δούλευαν. Και αν το σκεφτείτε, αυτή (η προσέγγιση) έχει διαπνεύσει ολόκληρο τον πολιτισμό μας, ακόμη και τις πόλεις μας. Αναλογιστείτε τις μεσαιωνικές πόλεις, τις μεσαιωνικές πόλεις με τείχη, έχουν όλες τα ονόματα των συντεχνιών και των επαγγελμάτων που ζούσαν σε αυτές. Στις μέρες μας κατακλυζόμαστε από οικιστικά προάστια που είναι αρκετά μακριά από τις παραγωγικές περιοχές, και τις εμπορικές. Και πράγματι, όλα αυτά τα 150 χρόνια, προέκυψε παράλληλα ένα πολύ ξεκάθαρο ταξικό σύστημα. Έτσι σε όσο χαμηλότερη θέση είναι το επάγγελμα αλλά και το προσωπικό προφίλ κάποιου, τόσο πιο απομακρυσμένος θα είναι αυτός από την ιδιωτική του ζωή. Οι άνθρωποι ανέπτυξαν αυτή την θαυμάσια δυνατότητα του να βρίσκονται όντως σε επαφή, καθ'όλη τη διάρκεια της ημέρας, ή σε διαφόρων ειδών καταστάσεις. Και το κάνουν αυτό μαζικά. Το ίδρυμα Pew, το οποίο παρέχει καλά δεδομένα σε τακτική βάση για, ας πούμε, τις Ηνωμένες Πολιτείες, λέει ότι -- και νομίζω ότι ο αριθμός αυτός είναι συντηρητικός -- ότι το 50 τοις εκατό απ'όσους έχουν πρόσβαση στο ηλεκτρονικό τους ταχυδρομείο στη δουλειά, στέλνει στην πραγματικότητα ιδιωτικά μηνύματα από το γραφείο. Πιστεύω ότι το νούμερο είναι συντηρητικό. Στην δικιά μου έρευνα, είδαμε ότι υπάρχει μια κορύφωση των ιδιωτικών email στις 11 το πρωί, ανεξαρτήτου χώρας. Το 75 τοις εκατό των ανθρώπων παραδέχονται ότι κάνουν προσωπικές συζητήσεις στο κινητό τους από τη δουλειά. Το 100 τοις εκατό χρησιμοποιούν το γραπτό μήνυμα του κινητού. Το θέμα όμως είναι ότι αυτή η επαναπροσέγγιση της ιδιωτικής ζωής δεν επιτυγχάνεται απόλυτα σε όλα τα ιδρύματα. Πάντοτε ξαφνιάζομαι που οι κοινωνιολόγοι του Αμερικανικού Στρατού συζητούν την επίπτωση που θα έχει ας πούμε, στους στρατιώτες του Ιράκ η καθημερινή επαφή με τις οικογένειές τους. Αλλά υπάρχουν και μερικά ιδρύματα που στην ουσία εμποδίζουν αυτήν την πρόσβαση. Και κάθε μέρα, μα κάθε μέρα, διαβάζω νέα που με κάνουν και θυμώνω, όπως για παράδειγμα, το πρόστιμο 15 δολλαρίων που επιβάλλεται σε παιδιά στο Τέξας, κάθε φορά που χρησιμοποιούν το κινητό τους στο σχολείο. Άμεση απόλυση οδηγών λεωφορείων στη Νέα Υόρκη, εάν πιαστούν με κινητό στο χέρι. Εταιρείες που εμποδίζουν την πρόσβαση στα στιγμιαία μηνύματα ή το Facebook. Πίσω από θέματα ασφάλειας και σιγουριάς, τα οποία ανέκαθεν ήταν τα επιχειρήματα για τον έλεγχο της κοινωνίας, αυτό που στην πραγματικότητα συμβαίνει είναι ότι αυτά τα ιδρύματα προσπαθούν τα ίδια να αποφασίσουν για το ποιοι, στην πραγματικότητα, δικαιούνται να αυτοκαθορίσουν την προσοχή τους, να αποφασίσουν για το εάν πρέπει, ή όχι, να τους απομονώσουν. Και στην ουσία προσπαθούν να εμποδίσουν, κατά κάποιο τρόπο, αυτό το κίνημα των ευρύτερων δυνατοτήτων για οικειότητα.