Σίνα Λυενγκάρ: Η τέχνη της επιλογής

Σήμερα θα κάνουμε το γύρο του κόσμου σε 18 λεπτά. Η βάση δραστηριοτήτων μου είναι οι Η.Π.Α Αλλά ας ξεκινήσουμε από την άλλη μεριά του χάρτη, από το Κυότο της Ιαπωνίας, όπου ζούσα με μία Ιαπωνική οικογένειά κατά τη διάρκεια έρευνας για τη διατριβή μου πριν από 15 χρόνια. Ακόμη και τότε γνώριζα ότι θα συναντούσα πολιτιστικές διαφορές και παρεξηγήσεις, όμως εμφανίζονταν όταν δεν το περίμενα.

Την πρώτη μου μέρα, πήγα σε ένα εστιατόριο και παράγγειλα μια κούπα πράσινο τσάι με ζάχαρη. Μετά από μια παύση, ο σερβιτόρος είπε: "Δεν βάζουμε ζάχαρη στο πράσινο τσάι." "Το γνωρίζω."απάντησα: "Γνωρίζω το έθιμο. Αλλά μου αρέσει πολύ το τσάι μου να είναι γλυκό." Σε απάντηση, μου έδωσε μια ακόμη πιο ευγενική εκδοχή της ίδιας επεξήγησης. "Δεν βάζουμε ζάχαρη στο πράσινο τσάι." "Το αντιλαμβάνομαι," απάντησα, "ότι οι Ιάπωνες δεν βάζουν ζάχαρη στο πράσινο τσάι τους. Αλλά εγώ θα ήθελα να βάλω λίγη ζάχαρη στο δικό μου πράσινο τσάι." (Γέλιο) Έκπληκτος από την επιμονή μου, ο σερβιτόρος πήγε στον υπεύθυνο. Σε λίγο, έπειτα από μακρά συζήτηση, ο υπεύθυνος ήρθε προς το μέρος μου και είπε, "Σας ζητώ πραγματικά συγνώμη. Δεν έχουμε ζάχαρη." (Γέλιο) Αφού δεν μπορούσα να πιω το τσάι μου όπως το ήθελα, παρήγγειλα μια κούπα καφέ, την οποία ο σερβιτόρος έφερε αμέσως. Δίπλα στο πιατάκι βρίσκονταν δύο σακουλάκια ζάχαρης.

Η αδυναμία μου να εξασφαλίσω μια κούπα γλυκό, πράσινο τσάι δεν οφειλόταν σε μια απλή παρεξήγηση. Οφειλόταν σε μια ουσιώδη διαφορά στις ιδέες μας σχετικά με τις επιλογές. Από την Αμερικανική οπτική μου, όταν μία πελάτης που πληρώνει, κάνει μια λογική απαίτηση σύμφωνα με τις προτιμήσεις της, έχει κάθε δικαίωμα αυτή της η απαίτηση να ικανοποιηθεί. Ο Αμερικανικός τρόπος, παραθέτοντας το Μπέργκερ Κίνγκ, είναι να "γίνεται όπως θες", διότι, όπως τα Στάρμπακς λένε, "η ευτυχία βρίσκεται στις επιλογές σας." (Γέλιο) Όμως από την Ιαπωνική οπτική, είναι καθήκον τους να προστατεύουν εκείνους που δεν γνωρίζουν -- (Γέλιο) σε αυτήν την περίπτωση, την αδαή ξένη - από το να κάνει τη λάθος επιλογή. Ας το παραδεχτούμε: έτσι όπως ήθελα το τσάι μου ήταν ανάρμοστο ως προς το πολιτιστικό πρότυπο και ήθελαν να κάνουν το καλύτερο δυνατό για να διατηρήσω την υπόληψή μου.

Οι Αμερικανοί τείνουν να πιστεύουν ότι έχουν φτάσει σε κάπιου είδους ζενίθ στην πραγματοποίηση των επιλογών τους. Πιστεύουν ότι η επιλογή, όπως φαίνεται από τον Αμερικανικό φακό, καλύπτει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο κάποιο εγγενές και οικουμενικό πόθο για επιλογή που βρίσκεται σε όλους τους ανθρώπους. Δυστυχώς, αυτές οι πεποιθήσεις βασίζονται σε υποθέσεις οι οποίες δεν επαληθεύονται πάντα σε πολλά κράτη και πολλές κουλτούρες. Κάποιες φορές δεν επαληθεύονται και μέσα στα Αμερικανικά σύνορα. Θα ήθελα να συζητήσω κάποιες από αυτές τις υποθέσεις και τα προβλήματα που σχετίζονται με αυτές. Και καθώς το κάνω, ελπίζω να σκεφτείτε και εσείς μερικές από τις δικές σας υποθέσεις και πώς έχουν διαμορφωθεί από τις εμπειρίες σας.

Πρώτη υπόθεση: εάν μια επιλογή σας επηρεάζει, τότε θα πρέπει να την πάρετε εσείς. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να διασφαλίσετε ότι οι προτιμήσεις και τα ενδιαφέροντά σας θα καλυφθούν στο έπακρο. Είναι ουσιώδες για τη επιτυχία σας. Στην Αμερική, το πρωταρχικό κέντρο επιλογών είναι το άτομο. Τα άτομα πρέπει να διαλέγουν για τον εαυτό τους, διατηρώντας τη θέση τους, ανεξάρτητα από το τί ζητούν ή προτείνουν άλλοι. Αυτό λέγεται "να πιστεύεις στον εαυτό σου." Αλλά επωφελούνται όλα τα άτομα από αυτήν την προσέγγιση στις επιλογές; Ο Μαρκ Λίππερ και εγώ κάναμε μια σειρά από έρευνες στις οποίες αναζητήσαμε την απάντηση σε αυτήν την ερώτηση. Σε μια έρευνα, την οποία πραγματοποιήσαμε στην Τζαπάνταουν στο Σαν Φρανσίσκο, φέραμε παιδιά αγγλο- και ασιατικο- αμερικάνικης καταγωγής, ηλικίας 7 με 9 ετών, στο εργαστήριο, και τα χωρίσαμε σε τρεις ομάδες.

Όταν μπήκε η πρώτη ομάδα, τους υποδέχτηκε η κυρία Σμιθ, η οποία τους έδειξε έξι στοίβες με παζλ αναγραμματισμού. Τα παιδιά έπρεπε να διαλέξουν ποια στοίβα αναγραμματισμών θα ήθελαν να κάνουν. Και μπορούσαν να επιλέξουν ακόμα και με τί μαρκαρδόρο ήθελαν να γράψουν τις απαντήσεις τους. Όταν μπήκε η δεύτερη ομάδα, τους φέραμε στο ίδιο δωμάτιο, τους δείξαμε τους ίδιους αναγραμματισμούς, αλλά αυτή τη φορά η κυρία Σμιθ τους είπε ποιους αναγραμματισμούς να λύσουν και με τι μαρκαδόρους να γράψουν τις απαντήσεις τους. Όταν μπήκε η τρίτη ομάδα, ειδοποιήθηκαν ότι οι αναγραμματισμοί τους και οι μαρκαδόροι τους είχαν επιλεγεί από τις μητέρες τους. (Γέλιο) Στην πραγματικότητα, στα παιδιά που τους καθορίστηκε τί να κάνουν, είτε από την κυρία Σμιθ είτε από τις μητέρες τους, δόθηκε η ακριβώς ίδια δραστηριότητα, που οι συνομήλικοί τους στην πρώτη ομάδα είχαν επιλέξει από μόνοι τους.

Με αυτήν την διαδικασία, μπορούσαμε να διασφαλίσουμε ότι όλα τα παιδιά των τριών ομάδων θα έκαναν την ίδια δραστηριότητα, κάνοντας πιο εύκολη τη σύγκριση της απόδοσής τους. Oι μικρές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο διαχειριστήκαμε τη δραστηριότητα προκάλεσαν εντυπωσιακές διαφορές στο πόσο καλά απέδωσαν. Οι 'Αγγλο-Αμερικανοί, έκαναν 2,5 περισσότερους αναγραμματισμούς όταν τους επέλεγαν οι ίδιοι, από ότι όταν είχαν επιλεγεί για αυτούς από την κα Σμιθ ή τις μητέρες τους. Δεν είχε σημασία ποιος έκανε την επιλογή, αν η εργασία επιβάλλονταν από κάποιον άλλο, δεν είχαν καλή απόδοση. Μάλιστα, μερικά παιδιά έδειχναν εμφανώς ντροπιασμένα όταν πληροφορήθηκαν ότι οι μητέρες τους είχαν συμβουλευθεί. (Γέλιο) Ένα κορίτσι που λέγεται Μαίρη είπε: "Ρωτήσατε τη μητέρα μου;"

(Γέλιο)

Σε αντίθεση, τα Ασιατικο-Αμερικανάκια είχαν την καλύτερη απόδοση όταν πίστευαν ότι οι μητέρες τους είχαν κάνει την επιλογή, τη δεύτερη καλύτερη όταν επέλεγαν τα ίδια και τη λιγότερο καλή όταν την έκανε η κυρία Σμιθ. Ένα κορίτσι που λέγεται Νατσούμι πλησίασε μάλιστα την κα Σμιθ καθώς έφευγε από το δωμάτιο τράβηξε τη φούστα της και ρώτησε: "Μπορείτε να πείτε στη μαμά μου ότι το έκανα όπως ακριβώς το ζήτησε;" Τα παιδιά που ήταν Αμερικάνοι πρώτης γενιάς επηρεαζόταν πολύ από τον τρόπο που οι μετανάστες γονείς τους προσέγγιζαν τις επιλογές. Για εκείνους, οι επιλογές τους δεν ήταν μόνο ένας τρόπος για να ορίσουν και να επιβάλλουν την ατομικότητά τους, αλλά ένας τρόπος να δημιουργήσουν κοινωνικούς δεσμούς και αρμονία με το να συγκλίνουν με τις επιλογές των ανθρώπων που εμπιστεύονταν και σέβονταν. Αν είχαν κάποια ιδέα του να πιστεύεις στον εαυτό σου, τότε αυτός ο εαυτός, πολύ πιθανόν, αποτελούταν, όχι από ένα άτομο, αλλά από μια ομάδα. Η επιτυχία του ατόμου αφορά, στον ίδιο βαθμό, το να ικανοποιεί κεντρικά πρόσωπα όσο και να ικανοποιεί τις προσωπικές του προτιμήσεις. Ή, θα μπορούσαμε να πούμε οι ατομικές προτιμήσεις διαμορφώθηκαν από τις προτιμήσεις συγκεκριμένων άλλων ατόμων.

Η υπόθεση, τότε, ότι κάνουμε το καλύτερο όταν ο ιδιωτικός μας εαυτός επιλέγει ισχύει μόνο όταν αυτός ο εαυτός είναι σαφώς διαχωρισμένος από τα άλλα άτομα. Ενώ, σε αντίθεση, όταν δύο ή περισσότερα άτομα βλέπουν τις επιλογές και τα αποτελέσματά τους σαν στενά συνδεδεμένα, τότε μπορούν να αλληλοενισχύσουν την επιτυχία του καθενός με το να κατευθύνουν τις επιλογές τους σε μια ομαδική πράξη. Με το να επιμείνουν να επιλέγουν ανεξάρτητα, ίσως να θέσει σε κίνδυνο την απόδοση και των δύο καθώς και την σχέσης τους. Παρ' όλ' αυτά, αυτό ακριβώς είναι που απαιτεί το Αμερικανικό πρότυπο. Αφήνει λίγο χώρο για αλληλεξάρτηση ή κάποια αποδοχή ατομικών λαθών. Απαιτεί όλοι να αντιμετωπίζουν την επιλογή σαν μια ιδιωτική και αυτο-καθοριστική πράξη. Τα άτομα που έχουν μεγαλώσει με αυτό το πρότυπο μπορεί να το βρίσκουν προτρεπτικό. Αλλά είναι λάθος να υποθέσουμε ότι όλοι ευημερούν κάτω από την πίεση του να επιλέγουν μόνοι.

Η δεύτερη υπόθεση που κατατοπίζει την αμερικανική οπτικής ως προς την επιλογή είναι κάπως έτσι: Όσο περισσότερες επιλογές έχεις, τόσο πιο πιθανό είναι να κάνεις την καλύτερη επιλογή. Οπότε να σε δούμε Γουόλμαρτ με τα 100.000 διαφορετικά προϊόντα, Άμαζον με τα 27 εκατομμύρια βιβλία και Match.com με - πόσες είναι τώρα; - 15 εκατομμύρια δυνατότητες να βρούμε ταίρι. Σίγουρα θα βρείτε το τέλειο ταίρι. Ας εξετάσουμε αυτήν την υπόθεση πηγαίνοντας στην Ανατολική Ευρώπη. Εδώ, πήρα συνέντευξεις από ανθρώπους που ήταν κάτοικοι πρώην κομουνιστικών κρατών, που είχαν όλοι αντιμετωπίσει την πρόκληση της μετάβασης σε μία πιο δημοκρατική και καπιταλιστική κοινωνία. Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες αποκαλύψεις ήρθε όχι από κάποια απάντηση σε ερώτηση, αλλά από μια απλή χειρονομία φιλοξενίας. Όταν οι συμμετέχοντες έφτασαν για τις συνεντεύξεις τους προσέφερα μια σειρά από αναψυκτικά, Kόκα Κόλα, Κόλα Διέτης, Σπράιτ - εφτά διαφορετικά, για να είμαι ακριβής.

Κατά την πρώτη περίοδο, η οποία ήταν στη Ρωσία, ένας από τους συμμετέχοντες έκανε ένα σχόλιο το οποίο πράγματι με έπιασε απροετοίμαστη. "Μα, δεν έχει νόημα. Όλα είναι αναψυκτικά. Η επιλογή είναι μόνο μία." (Μουρμουρητό) Ξαφνιάστηκα τόσο από αυτό το σχόλιο, που από τότε ξεκίνησα να προσφέρω σε όλους τους συμμετέχοντες αυτά τα εφτά αναψυκτικά. Και τους ρώτησα,"Πόσες επιλογές έχετε;" Ξανά και ξανά, αντιλαμβάνονταν τα εφτά διαφορετικά αναψυκτικά, όχι ως εφτά επιλογές, αλλά ως μία επιλογή: αναψυκτικό ή μη αναψυκτικό. Όταν εισήγαγα χυμό και νερό ως πρόσθετα στα εφτά αναψυκτικά, τώρα έβλεπαν ότι είχαν μόνο τρεις επιλογές - χυμό, νερό και αναψυκτικό. Συγκρίνετέ το τώρα αυτό με την πλήρη αφοσίωση πολλών Αμερικανών, όχι μόνο σε μία συγκεκριμένη γεύση αναψυκτικού, αλλά και σε μία συγκεκριμένη μάρκα. Ξέρετε, η έρευνα έχει επανειλημμένα δείξει ότι δεν μπορούμε να εντοπίσουμε τη διαφορά μεταξύ Κόκα Κόλα και Πέπσι. Φυσικά, εσείς κι εγώ γνωρίζουμε ότι η Κόκα Κόλα είναι η καλύτερη επιλογή.

(Γέλια)

Για τους μοντέρνους Αμερικανούς που εκτίθενται σε περισσότερες επιλογές και διαφημίσεις που αφορούν επιλογές όσο κανείς άλλος στον κόσμο, η επιλογή αφορά τόσο το ποιοί είναι όσο και το τί είναι το προϊόν. Συνδυάστε αυτό με την υπόθεση ότι είναι πάντα καλύτερο να έχουμε περισσότερες επιλογές κι έχετε μια ομάδα ανθρώπων για τους οποίους κάθε μικρή διαφορά είναι σημαντική και έτσι κάθε επιλογή μετράει. Όμως για τους Βαλκάνιους, η ξαφνική διαθεσιμότητα όλων αυτών των καταναλωτικών προϊόντων στην αγορά ήταν κατακλυσμική. Πλημμύρισαν με επιλογές πριν ακόμη μπορέσουν να διαμαρτυρηθούν ότι δεν ξέρουν να κολυμπούν. Όταν ρωτήσαμε, "Ποιες λέξεις και εικόνες συσχετίζετε με την επιλογή;" Ο Γρέγορς από τη Βαρσοβία είπε: "Α, για εμένα είναι ο φόβος. Βλέπε υπάρχουν διλήμματα. Έχω συνηθίσει να μην έχω επιλογές." Ο Μπούντιν από το Κίεβο είπε απαντώντας στο πως αισθάνεται με την νέα καταναλωτική αγορά, "Είναι πάρα πολύ. Δε χρειαζόμαστε όλα όσα είναι εκεί." Ένας κοινωνιολόγος από την Υπηρεσία Στατιστικών Ερευνών της Βαρσοβίας εξήγησε: "Η παλαιότερη γενιά πήδηξε από το τίποτα σε αναρίθμητες επιλογές παντού. Δεν τους δόθηκε ποτέ η δυνατότητα να μάθουν πως να αντιδράσουν." Και ο Τομάς, ένας νέος Πολωνός είπε, "Δεν χρειάζομαι είκοσι είδη τσίχλας. Δεν εννοώ ότι δε θέλω να έχω επιλογές, αλλά αρκετές από αυτές είναι τεχνητές."

Στην πραγματικότητα, πολλές επιλογές εμφανίζονται μεταξύ αντικειμένων που δεν είναι τόσο διαφορετικά. Η αξία της επιλογής βασίζεται στην ικανότητά μας να αντιλαμβανόμαστε τις διαφορές μεταξύ των επιλογών. Οι Αμερικανοί εκπαιδεύονται όλη τους τη ζωή να παίζουν "βρες τη διαφορά." Η πρακτική ξεκινάει από τόσο νεαρή ηλικία που φτάνουν να πιστεύουν ότι όλοι πρέπει να γεννιόνται με αυτήν την ικανότητα. Στην πραγματικότητα, ενώ όλοι οι άνθρωποι μοιράζονται μια βασική ανάγκη και πόθο για επιλογή, δεν βλέπουμε όλοι επιλογές στα ίδια μέρη ή στο ίδιο εύρος. Όταν κάποιος δεν μπορεί να δει πως μια επιλογή είναι διαφορετική από κάποια άλλη, ή όταν υπάρχουν τόσες πολλές επιλογές να συγκρίνεις και να αντιπαραθέσεις, η διαδικασία της επιλογής μπορεί να προκαλέσει σύγχυση και απογοήτευση. Αντί να κάνουμε καλύτερες επιλογές, κατακλυζόμαστε από επιλογές, και μερικές φορές μάλιστα να τις φοβόμαστε. Η επιλογή δεν προσφέρει πια ευκαιρίες, αλλά επιβάλλει περιορισμούς. Δεν είναι απελευθερωτική, αλλά αποπνικτική λόγω ασήμαντων λεπτομερειών. Με άλλα λόγια, η επιλογή μπορεί να εξελιχθεί σε ακριβώς το αντίθετο από ό,τι αντιπροσωπεύει στην Αμερική όταν ρίχνεται σε εκείνους που δεν είναι επαρκώς έτοιμοι να την αντιμετωπίσουν. Όμως δεν είναι μόνο οι άλλοι άνθρωποι σε άλλα μέρη που αισθάνονται την πίεση των όλο και αυξανόμενων επιλογών. Οι Αμερικανοί οι ίδιοι ανακαλύπτουν ότι οι απεριόριστες επιλογές δείχνουν πιο ελκυστικές στη θεωρία απ' ότι είναι στην πράξη.

Όλοι μας έχουμε υλικούς, πνευματικούς και συναισθηματικούς περιορισμούς που το κάνουν αδύνατο να επεξεργαστούμε κάθε μία επιλογή που συναντούμε, ακόμη και στο μανάβικο, πόσο μάλλον στη διάρκεια ολόκληρης της ζωής μας. Αρκετές από τις έρευνές μου έχουν δείξει ότι όταν δίνεις στους ανθρώπους 10 ή περισσότερες επιλογές όταν έρχεται η ώρα να επιλέξουν, παίρνουν κακές αποφάσεις, είτε αφορά την ασφάλεια υγείας, είτε επενδύσεις είτε άλλα σημαντικά θέματα. Κι όμως, αρκετοί από εμάς πιστεύουν ότι πρέπει να κάνουμε εμείς όλες τις επιλογές μας και να ψάχνουμε ακόμη περισσότερες.

Αυτό με φέρνει στη τρίτη και ίσως πιο προβληματική υπόθεση: "Δεν πρέπει πoτέ να λες όχι στην επιλογή." Για να το εξετάσουμε αυτό, ας πάμε πίσω στις Η.Π.Α και μετά ας διασχίσουμε τον ωκεανό προς τη Γαλλία. Ακριβώς έξω από το Σικάγο, ένα νεαρό ζευγάρι, η Σούζαν και ο Ντάνιελ Μίτσελ, ετοιμάζονταν να υποδεχθούν το πρώτο τους παιδί. Είχαν ήδη διαλέξει ένα όνομα για εκείνη, Μπάρμπαρα, από τη γιαγιά της. Ένα βράδυ, όταν η Σούζαν ήταν εφτά μηνών έγκυος, άρχισε να αισθάνεται συστολές και μεταφέρθηκε άμεσα στα επείγοντα. Το μωρό γεννήθηκε μέσω καισαρικής, όμως η Μπάρμπαρα υπέστη εγκεφαλική ανοξία, έλλειψη οξυγόνου στον εγκέφαλο. Ανίκανη να αναπνεύσει από μόνη της, συνδέθηκε στον αναπνευστήρα. Δύο ημέρες αργότερα, οι γιατροί έδωσαν στους Μίτσελς μία επιλογή. Μπορούσαν είτε να βγάλουν τη Μπάρμπαρα από τα μηχανήματα υποστήριξης, στην οποία περίπτωση θα πέθαινε μέσα σε μερικές ώρες ή να την κρατήσουν στην μηχανική υποστήριξη, στην οποία περίπτωση ίσως να πέθαινε σε μερικές ημέρες. Εάν επιβίωνε, θα ήταν εγκεφαλικά νεκρή, ανίκανη ποτέ να περπατήσει, να μιλήσει ή να συναναστραφεί με άλλους. Τι έκαναν; Τι θα έκανε κάθε γονιός;

Σε μία έρευνα που διεξήγαγα με τη Σιμόνα Μπόττι και την Κριστίνα Ορφάλι, πήραμε σε Αμερικανούς και Γάλλους γονείς συνεντεύξεις. Όλοι είχαν υποστεί την ίδια τραγωδία. Σε όλες τις περιπτώσεις, η υποστήριξη ζωής αφαιρέθηκε και τα νεογνά είχαν αποβιώσει. Όμως υπήρξε μία μεγάλη διαφορά. Στη Γαλλία, οι γιατροί αποφάσιζαν εάν και πότε η υποστήριξη ζωής θα απομακρυνόταν, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες, η τελική απόφαση αφηνόταν στους γονείς. Αναρωτηθήκαμε: Επηρεάζει αυτό πώς οι γονείς αντιμετωπίζουν την απώλεια του αγαπημένου τους; Ανακαλύψαμε ότι ήταν έτσι. Ακόμη και ένα χρόνο μετά, οι Αμερικανοί γονείς ήταν πιο πιθανό να εκφράσουν αρνητικά συναισθήματα, σε σύγκριση με τους αντίστοιχους Γάλλους γονείς. Οι Γάλλοι γονείς ήταν πιο πιθανό να πουν πράγματα όπως, "Ο Νόα ήταν εδώ τόσο λίγο, αλλά μας έμαθε τόσα πολλά. Μας έδωσε μια νέα οπτική για τη ζωή."

Οι Αμερικάνοι γονείς ήταν πιο πιθανό να πουν πράγματα όπως, "Τι θα συνέβαινε αν; Τι θα συνέβαινε αν;" Ένας άλλος γονιός παραπονιόταν: "Αισθάνομαι σαν να με βασάνισαν σκόπιμα. Πώς με έβαλαν να κάνω αυτό το πράγμα;" Ένας άλλος γονιός είπε: "Αισθάνομαι σαν να συμμετείχα σε μία εκτέλεση." Αλλά όταν οι Αμερικανοί γονείς ερωτήθηκαν αν θα ήθελαν καλύτερα οι γιατροί να είχαν πάρει την απόφαση, όλοι είπαν, "Όχι." Δεν μπορούσαν να φανταστούν να δώσουν αυτή την επιλογή σε κάποιον άλλο, ακόμη και αν το να κάνουν αυτή την επιλογή τους έκανε να αισθανθούν εγκλωβισμένοι, ένοχοι, οργισμένοι. Σε μερικές περιπτώσεις πέσαν μάλιστα σε μείζονα κατάθλιψη. Αυτοί οι γονείς δεν μπορούσαν να διανοηθούν να παρατήσουν την επιλογή, διότι με το να το κάνουν, θα εναντιώνονταν σε ό,τι είχαν μάθει και ό,τι είχαν φτάσει πια να πιστεύουν για την ισχύ και το σκοπό των επιλογών.

Στην εργασία της, "Το Λευκό Σημειωματάριο" η Τζόαν Ντίντιον γράφει: "Λέμε στους εαυτούς μας ιστορίες έτσι ώστε να ζήσουμε. Ερμηνεύουμε αυτά που βλέπουμε, επιλέγουμε τις πιο εφικτές από πολλαπλές επιλογές. Ζούμε εξ ολοκλήρου υπό την επιβολή ενός αφηγηματικού μίτου επάνω σε ανόμοιες παραστάσεις, στη σκιά ιδεών με τις οποίες μάθαμε να παγώνουμε την μεταλλασσόμενη φαντασμαγορία που είναι τα αληθινά μας βιώματα." Η ιστορία που διηγούνται οι Αμερικανοί, η ιστορία στην οποία στηρίζεται το Αμερικανικό όνειρο, είναι η ιστορία των απεριόριστων επιλογών. Αυτή η αφήγηση υπόσχεται τόσα πολλά: ελευθερία, ευτυχία, επιτυχία. Απλώνει τον κόσμο στα πόδια σου και λέει, "Μπορείς να έχεις οτιδήποτε, τα πάντα." Είναι εξαιρετική ιστορία και είναι κατανοητό γιατί δεν είναι διατεθειμένοι να την επανεξετάσουν. Αλλά εάν τη δείτε πιο προσεχτικά, θα αρχίσετε να βλέπετε τα κενά και θα αρχίσετε να βλέπετε ότι η ιστορία μπορεί να ειπωθεί με πολλούς διαφορετικούς τρόπους.

Οι Αμερικανοί έχουν προσπαθήσει τόσο πολύ να διαδώσουν τις ιδέες τους σχετικά με την επιλογή, πιστεύοντας ότι όλοι θα, ή θα έπρεπε να, τους υποδεχθούν με ανοιχτές καρδιές και μυαλό. Όμως τα βιβλία της ιστορίας καθώς και οι εφημερίδες μας λένε ότι δεν είναι πάντα έτσι. Η φαντασμαγορία, το αληθινό βίωμα που προσπαθούμε να κατανοήσουμε και να οργανώσουμε μέσω της αφήγησης, διαφέρει από μέρος σε μέρος. Καμία αφήγηση δε μπορεί να αποτελέσει τη μοναδική που μπορεί να εξυπηρετεί τους πάντες, παντού. Επιπλέον, οι Αμερικανοί οι ίδιοι θα μπορούσαν να επωφεληθούν από την ενσωμάτωση νέων προοπτικών στη δική τους αφήγηση, η οποία οδηγεί τις επιλογές τους για τόσο καιρό.

Ο Ρόμπερτ Φροστ είπε κάποτε: "Η ποίηση είναι αυτή που χάνεται στη μετάφραση." Αυτό υποδεικνύει ότι ό,τι είναι όμορφο και συγκινητικό, ό,τι μας κάνει να βλέπουμε με διαφορετικό τρόπο, δεν μπορεί να μεταδοθεί σε εκείνους που μιλούν διαφορετική γλώσσα. Όμως ο Τζόσεφ Μπρόντσκυ είπε ότι: "Είναι η ποίηση που αποκτάται στη μετάφραση", υποδεικνύοντας ότι η μετάφραση μπορεί να είναι μία δημιουργική, και μετασχηματιστική πράξη. Στο ζήτημα των επιλογών, έχουμε πολύ περισσότερα να κερδίσουμε από το να χάσουμε με το να έρθουμε σε επαφή με τις τόσες ερμηνείες των αφηγήσεων. Αντί να αντικαθιστούμε μια ιστορία με μία άλλη, μπορούμε να μάθουμε από και να απολαύσουμε τις τόσες εκδοχές που υπάρχουν καθώς και εκείνες που έπονται. Από όπου και αν είμαστε, όποια και αν είναι η αφήγησή μας, όλοι έχουμε την ευθύνη να ανοίξουμε τους εαυτούς μας σε μια ευρύτερη ποικιλία των δυνατοτήτων των επιλογών καθώς και το τι αναπαριστούν. Και αυτό δεν οδηγεί σε παράλυση του ηθικού σχετικισμού. Αντιθέτως, μας μαθαίνει πότε και πώς να δρούμε. Μας φέρνει πιο κοντά στο να αντιληφθούμε τις πλήρεις δυνατότητες των επιλογών, στο να εμπνεύσουμε την ελπίδα και να αποκτήσουμε την ελευθερία που υπόσχονται οι επιλογές, που όμως δε φέρνουν πάντα. Αν μάθουμε να μιλάμε ο ένας στον άλλο, ανεξάρτητα με το αν είναι μέσω μετάφρασης, τότε θα μπορέσουμε να δούμε τις επιλογές μέσα στην παραδοξότητα, την πολυπλοκότητα και την ακαταμάχητη ομορφιά τους.

Σας ευχαριστώ.

(Χειροκρότημα)

Μπρούνο Γκιουσάνι: Σας ευχαριστούμε. Σίνα, υπάρχει μια λεπτομέρεια στο βιογραφικό σου που δεν έχουμε γράψει στο πρόγραμμα. Που όμως τώρα είναι εμφανής σε όλους εδώ μέσα. Είσαι τυφλή. Και νομίζω πως ένα από τα ερωτήματα που έχουν όλοι είναι: Πώς αυτό επηρεάζει τη μελέτη σου για τις επιλογές, καθότι είναι μια δραστηριότητα που για τους περισσότερους ανθρώπους σχετίζεται με οπτικά ερεθίσματα όπως η αισθητική, το χρώμα κ.ο.κ;

Σίνα Λυένγκαρ: Ξέρετε, είναι ενδιαφέρον που το ρωτάτε, διότι ένα από τα πράγματα που είναι ενδιαφέροντα όντας κάποιος τυφλός, είναι ότι έχει στην πραγματικότητα μια πλεονεκτική θέση όταν παρατηρεί το τρόπο που κάνουν τις επιλογές τους άνθρωποι που βλέπουν. Και όπως μόλις αναφέρατε, υπάρχουν πολλές επιλογές εκεί έξω οι οποίες είναι κυρίως οπτικές στις μέρες μας. Ναί, -όπως αναμένατε - μπερδεύομαι αρκετά από επιλογές όπως τί χρώμα βερνίκι νυχιών να βάλω, γιατί πρέπει να στηριχθώ στις προτάσεις των άλλων. Και δε μπορώ να αποφασίσω. Κάποια στιγμή, βρισκόμουν σε ένα κέντρο αισθητικής και προσπαθούσα να αποφασίσω μεταξύ δύο πολύ ανοιχτών αποχρώσεων του ροζ. Η μία λεγόταν "Πουέντ." και η άλλη λεγόταν "Αξιολάτρευτο," (Γέλιο) Οπότε ρώτησα δύο κυρίες. Η μία κυρία μου είπε: "Πρέπει οπωσδήποτε να βάλετε το 'Πουέντ.'" "Και πώς μοιάζει, λοιπόν;" "Είναι μία πολύ κομψή απόχρωση του ροζ." "Εντάξει, τέλεια." Η άλλη κυρία μου είπε να βάλω το "Αξιολάτρευτο." "Πώς φαίνεται αυτό;" "Είναι μια εντυπωσιακή απόχρωση του ροζ." Οπότε ρώτησα και τις δύο: "Και πώς τις ξεχωρίζει κανείς; Τί είναι αυτό που τις διακρίνει;" Και εκείνες απάντησαν: "Η μία είναι κομψή, κι η άλλη εντυπωσιακή." Εντάξει, το έπιασα αυτό. Και το μόνο πράγμα στο οποίο συμφώνησαν ήταν ότι: ξέρετε, αν τις έβλεπα, θα μπορούσα ξεκάθαρα να δω τη διαφορά τους.

(Γέλιο)

Και αναρωτήθηκα εάν τους επηρέαζε το όνομα ή το περιεχόμενο του χρώματος. Οπότε αποφάσισα να κάνω ένα πείραμα. Έφερα τα δύο βερνίκια στο εργαστήριο και αφαίρεσα τις ετικέτες. Έπειτα έφερα γυναίκες στο εργαστήριο και τις ρώτησα: "Ποιο από τα δύο θα επιλέγατε;" Το 50% των γυναικών με κατηγόρησαν ότι είναι κόλπο, ότι έβαλα το ίδιο βερνίκι και στα δύο μπουκαλάκια. (Γέλιο) (Χειροκρότημα) Οπότε στο σημείο αυτό αρχίζεις να αναρωτιέσαι ποιός πραγματικά εξαπατάται. Τώρα σχετικά με τις γυναίκες που τα ξεχώριζαν, όταν βγάλαμε τις ετικέτες, διάλεξαν το "Αξιολάτρευτο," και με τις ετικέτες στη θέση τους διάλεξαν το "Πουέντ." Έτσι, από όσο μπορώ να καταλαβαίνω, ένα ρόδο με ένα άλλο όνομα πιθανότατα να φαίνεται διαφορετικό κι ίσως ακόμη να μυρίζει και διαφορετικά.

Μπ.Γκ.: Σε ευχαριστούμε. Σίνα Λυένγκαρ. Σε ευχαριστούμε Σέινα.

(Χειροκρότημα)