Σάρα Πάρτσακ: Αρχαιολογία από το διάστημα

Σαν παιδί, μεγαλώνοντας στο Μέιν, ένα από τα αγαπημένα μου πράγματα ήταν να ψάχνω για κοχύλια στις ακτές του Μέιν, γιατί οι γονείς μου μού είχαν πει ότι θα μου έφερναν τύχη. Αλλά, ξέρετε, αυτά τα κοχύλια είναι δύσκολο να βρεθούν. Είναι καλυμμένα με άμμο. Είναι δύσκολο να τα δεις. Παρ' όλα αυτά, με τον καιρό έμαθα να τα αναζητώ. Ξεκίνησα παρατηρώντας σχήματα και μοτίβα που με βοηθούσαν να τα συλλέξω.

Αυτό εξελίχθηκε σε ένα πάθος για την εξεύρεση αντικειμένων, μία αγάπη για το παρελθόν και την αρχαιολογία. Τελικά, όταν άρχισα τις σπουδές αιγυπτιολογίας, συνειδητοποίησα ότι η παρατήρηση με γυμνό μάτι δεν ήταν αρκετή. Γιατί, έξαφνα στην Αίγυπτο η παραλία μου είχε μεγαλώσει από μια μικρή παραλία στο Μέιν σε μία μήκους περίπου 1.300 μέτρων δίπλα στο Νείλο, και τα κοχύλια μου είχαν πλέον το μέγεθος πόλεων. Αυτός είναι και ο λόγος που αποφάσισα να κάνω χρήση των δορυφορικών εικόνων. Στην προσπάθειά μου να χαρτογραφήσω το παρελθόν, ήξερα ότι έπρεπε να το κοιτάξω διαφορετικά.

Θέλω να σας δείξω ένα παράδειγμα του πόσο διαφορετικά βλέπουμε με τη χρήση υπερύθρων. Αυτή είναι μια τοποθεσία στα ανατολικά του αιγυπτιακού δέλτα που ονομάζεται Μένδης. Η τοποθεσία οπτικά εμφανίζεται καφετιά, αλλά, όταν κάνουμε χρήση των υπερύθρων και την επεξεργαστούμε, ξαφνικά, με χρήση ψευδοχρωμάτων, η τοποθεσία εμφανίζεται ως φωτεινό ροζ. Αυτό που βλέπετε είναι όλες οι χημικές αλλαγές του τοπίου που προκλήθηκαν από τα δομικά υλικά και τις δραστηριότητες των αρχαίων Αιγυπτίων.

Αυτό που θα μοιραστώ μαζί σας σήμερα είναι το πώς χρησιμοποιήσαμε τα δορυφορικά δεδομένα για να βρούμε μία αρχαία αιγυπτιακή πόλη, με την ονομασία Ιτζτάουι που ήταν χαμένη για χιλιάδες χρόνια. Η Ιτζτάουι ήταν η πρωτεύουσα της αρχαίας Αιγύπτου για περισσότερα από τετρακόσια χρόνια, σε μια χρονική περίοδο που ονομάζεται Μέσο Βασίλειο περίπου 4.000 χρόνια πριν. Η τοποθεσία είναι στο Φαγιούμ της Αιγύπτου και είναι πραγματικά πολύτιμη, διότι στο Μέσο Βασίλειο υπήρξε μια μεγάλη αναγέννηση της αρχαίας αιγυπτιακής τέχνης, της αρχιτεκτονικής και της θρησκείας. Οι Αιγυπτιολόγοι πάντα γνώριζαν ότι η τοποθεσία της Ιτζτάουι βρισκόταν κάπου κοντά στις πυραμίδες των δύο βασιλέων που την έκτισαν, που περικλείονται εδώ στους κόκκινους κύκλους, αλλά κάπου εντός αυτής της τεράστιας περιβάλλουσας πλημμυρισμένης κοιλάδας του ποταμού. Η περιοχή είναι τεράστια -- περίπου 6,5 επί 5 χιλιόμετρα. Ο Νείλος, τότε, έρεε δίπλα από την πόλη Ιτζτάουι και καθώς μετατοπίστηκε, άλλαξε και μετακόμισε με την πάροδο του χρόνου προς τα ανατολικά, κάλυψε όλη την πόλη.

Πώς, λοιπόν, βρίσκεις μια θαμμένη πόλη σε ένα απέραντο τοπίο; Το να την βρεις τυχαία είναι σαν να βρεις βελόνα στα άχυρα, με δεμένα μάτια, φορώντας γάντια του μπέιζμπολ. Αυτό που κάναμε είναι να χρησιμοποιήσουμε τοπογραφικά δεδομένα της ΝΑΣΑ για την χαρτογράφηση του τοπίου, με ανεπαίσθητες αλλαγές. Ξεκινήσαμε με το να δούμε που έρεε ο Νείλος. Αλλά, μπορείτε να δείτε με περισσότερες λεπτομέρειες -- και ακόμα μεγαλύτερο ενδιαφέρον -- αυτή την πολύ μικρή υπερυψωμένη περιοχή που φαίνεται εκεί εντός του κύκλου, όπου πιστέψαμε ότι μπορεί να είναι η θέση της πόλης Ιτζτάουι.

Συνεργαστήκαμε, λοιπόν, με τους Αιγύπτιους επιστήμονες να κάνουν εργασίες πυρηνοληψίας, όπως βλέπετε εδώ. Πυρηνοληψία, όπως αυτή του πάγου, αλλά αντί για στρώματα κλιματικών αλλαγών ψάχνουμε για στρώσεις ανθρώπινης παρουσίας. Στα πέντε μέτρα βάθος, κάτω από ένα παχύ στρώμα λάσπης, βρήκαμε ένα πυκνό κεραμικό στρώμα. Αυτό μας έδειξε ότι σε αυτή την πιθανή τοποθεσία της Ιτζτάουι, στα πέντε μέτρα βάθος, έχουμε ένα στρώμα κατοίκησης για αρκετά εκατοντάδες χρόνια που χρονολογείται στο Μέσο Βασίλειο, την ακριβή περίοδο που πιστεύουμε υπήρξε η Ιτζτάουι. Βρήκαμε επίσης κατεργασμένες πέτρες -- κορνεόλη, χαλαζία και αχάτη, που δείχνει ότι υπήρχε ένα εργαστήριο κοσμημάτων εδώ. Μπορεί να μην τους φαίνεται, αλλά εάν σκεφτείτε τις πιο κοινές πέτρες που χρησιμοποιούσαν στα κοσμήματα από το Μέσο Βασίλειο, αυτές τις πέτρες χρησιμοποίησαν.

Έχουμε, λοιπόν, ένα πυκνό στρώμα κατοίκησης που χρονολογείται στο Μέσο Βασίλειο σε αυτή την περιοχή. Έχουμε, επίσης, στοιχεία ύπαρξης ενός από τα καλύτερα εργαστήρια κοσμημάτων, που μας δείχνει πως εδώ βρισκόταν μια πολύ σημαντική πόλη. Όχι, ακόμα, πως η Ιτζτάουι ήταν εδώ, αλλά θα επιστρέψουμε σε αυτή την περιοχή στο κοντινό μέλλον για να την χαρτογραφήσουμε. Κάτι ακόμη πιο σημαντικό, έχουμε χρηματοδότηση για να εκπαιδεύσουμε νέους Αιγύπτιους στη χρήση της δορυφορικής τεχνολογίας ώστε να μπορούν επίσης να κάνουν μεγάλες ανακαλύψεις.

Θέλω να τελειώσω με το αγαπημένο μου ρητό από το Μέσο Βασίλειο. Πιθανότατα ειπώθηκε στην πόλη Ιτζτάουι πριν 4.000 χρόνια. «Ο διαμοιρασμός της γνώσης είναι το μεγαλύτερο από όλα τα κελεύσματα. Δεν υπάρχει τίποτα όμοιό του στη γη». Αποδεικνύεται, λοιπόν, ότι το TED δεν ιδρύθηκε το 1984 μ.Χ. (Γέλια) Η γέννηση ιδεών πράγματι ξεκίνησε το 1984 π.Χ. σε μία -όχι για πολύ- χαμένη πόλη, που βρέθηκε από ψηλά. Σίγουρα θέτει την εύρεση κοχυλιών στην αμμουδιά σε μια προοπτική. Σας ευχαριστώ πολύ. (Χειροκρότημα) Σας ευχαριστώ. (Χειροκρότημα)