Ρεμπέκα ΜακΚίνον: Ας πάρουμε πίσω το Ίντερνετ!

Θα ξεκινήσω λοιπόν με μία διαφήμιση εμπνευσμένη από τον Τζορτζ Όργουελ που κυκλοφόρησε η Apple το 1984.

(Βίντεο) Μεγάλος Αδελφός: Είμαστε ένας λαός με μία θέληση, μία βούληση, ένα σκοπό. Οι εχθροί μας θα μιλάνε μέχρι θανάτου, και θα τους πολεμήσουμε με την ίδια τους τη σύγχιση. Θα υπερισχύσουμε. Αφηγητής: Στις 24 Ιανουαρίου η Apple Computer θα παρουσιάσει το Μάκιντος. Και θα δείτε γιατί το 1984 δεν θα μοιάζει με το "1984".

Ρεμπέκα ΜακΚίνον: Το βαθύτερο μήνυμα αυτού του βίντεο παραμένέι πολύ ισχυρό ακόμα και σήμερα. Η τεχνολογία που δημιούργησαν καινοτόμες εταιρείες θα μας απελευθερώσει όλους. Προχωρώντας μπροστά πάνω από δύο δεκαετίες, η Apple παρουσιάζει το iPhone στην Κίνα και λογοκρίνει τον Δαλάι Λάμα μαζί με αρκετές άλλες πολιτικά ευαίσθητες εφαρμογές ύστερα από αίτημα της κινέζικης κυβέρνησης για το κινέζικο κατάστημα εφαρμογών της. Ο Αμερικάνος πολιτικός γελοιογράφος Μαρκ Φιόρε είδε την εφαρμογή σάτιράς του να λογοκρίνεται στις ΗΠΑ επειδή κάποιοι από το προσωπικό της Apple φοβούνταν ότι θα είναι προσβλητική για κάποιες ομάδες. Η εφαρμογή του δεν επαναφέρθηκε μέχρι που κέρδισε το Βραβείο Πούλιτζερ. Το Γερμανικό περιοδικό Στερν, ένα ειδησεογραφικό περιοδικό, είδε την εφαρμογή του να λογοκρίνεται γιατί οι νταντάδες της Apple θεώρησαν ότι παραείναι άσεμνη για τους χρήστες τους, και παρά το γεγονός ότι αυτό το περιοδικό πωλείται απολύτως νόμιμα σε περίπτερα σε όλη τη Γερμανία. Και ακόμα πιο αμφιλεγόμενα, πρόσφατα, η Apple λογόκρινε μία παλαιστινιακή εφαρμογή διαμαρτυρίας αφού η Ισραηλινή κυβέρνηση εξέφρασε την ανησυχία ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να οργανωθούν βίαιες επιθέσεις.

Το θέμα, λοιπόν, είναι ότι έχουμε μία κατάσταση όπου ιδιωτικές εταιρείες εφαρμόζουν προδιαγραφές λογοκρισίας που είναι συχνά αρκετά αυθαίρετες και γενικά πιο στενόχωρες από τις συνταγματικές προδιαγραφές ελευθερίας του λόγου που έχουμε σε μία δημοκρατία. Ή ανταποκρίνονται σε αιτήματα λογοκρισίας σπό αυταρχικά καθεστώτα που δεν αντανακλούν τη συναίνεση των κυβερνώμενων. Ή ανταποκρίνονται σε αιτήματα και ανησυχίες κυβερνήσεων που δεν έχουν καμία δικαιοδοσία πάνω σε πολλούς, ή στους περισσότερους, από τους χρήστες και θεατές που αλληλεπιδρούν με το εν λόγω περιεχόμενο.

Ιδού λοιπόν η κατάσταση. Σε έναν κόσμο προ Ίντερνετ, η κυριαρχία επί των φυσικών μας ελευθεριών, ή η έλλειψή της, ελεγχόταν σχεδόν αποκλειστικά από εθνικά κράτη. Αλλά τώρα έχουμε αυτό το νέο επίπεδο ιδιωτικής κυριαρχίας στον κυβερνοχώρο. Και οι αποφάσεις τους για την κωδικοποίηση λογισμικού, τη μηχανική, το σχεδιασμό, τους όρους χρήσης όλες λειτουργούν ως ένα είδος νόμου που διαμορφώνει τί μπορούμε και δεν μπορούμε να κάνουμε με τις ψηφιακές μας ζωές. Και οι κυριαρχίες τους, εγκάρσιες, παγκοσμίως διασυνδεδεμένες, μπορούν κατά κάποιο τρόπο να προκαλέσουν τις κυριαρχίες των εθνικών κρατών με πολύ συναρπαστικό τρόπο, αλλά κάποιες φορές λειτουργούν προβάλλοντας και επεκτείνοντάς τις σε μία εποχή όπου ο έλεγχος πάνω σε τί μπορούν και δεν μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι με τις πληροφορίες έχει περισσότερο αντίκτυπο από ποτέ πάνω στην άσκηση της εξουσίας στον φυσικό μας κόσμο. Εξάλλου, ακόμα και ο ηγέτης του ελεύθερου κόσμου χρειάζεται λίγη βοήθεια από το σουλτάνο του Φεϊσμπουκιστάν αν θέλει να επανεκλεγεί του χρόνου.

Και αυτές οι πλατφόρμες ήταν σίγουρα πολύ βοηθητικές για τους ακτιβιστές στην Τυνησία και την Αίγυπτο την περασμένη άνοιξη και πέρα. Όπως ο Ουαέλ Γκονίμ, Αιγύπτιος στέλεχος της Google την ημέρα, κρυφός ακτιβιστής του Facebook τη νύχτα, δήλωσε στο CNN μετά την παραίτηση του Μουμπάρακ "Αν θέλεις να απελευθερώσεις μία κοινωνία, απλά δώσε τους το Ίντερνετ." Αλλά η ανατροπή μίας κυβέρνησης είναι ένα πράγμα ενώ η οικοδόμηση μίας σταθερής δημοκρατίας είναι λίγο πιο πολύπλοκη. Αριστερά υπάρχει μία φωτογραφία που τραβήχτηκε από έναν Αιγύπτιο ακτιβιστή που συμμετείχε στην έφοδο στα γραφεία της αιγυπτιακής κρατικής ασφάλειας το Μάρτιο. Και πολλοί από τους πράκτορες κατέστρεψαν όσα περισσότερα έγγραφα μπορούσαν και τα άφησαν πίσω τους σε στοίβες. Αλλά κάποιοι από τους φακέλους έμειναν πίσω άθικτοι, και οι ακτιβιστές, κάποιοι από αυτούς, βρήκαν τους δικούς τους φακέλους παρακολούθησης γεμάτους πρακτικά από τις συνομιλίες τους μέσω ηλεκτρονικής αλληλογραφίας, τις συνομιλίες τους μέσω μηνυμάτων από κινητά τηλέφωνα, ακόμα και από συζητήσεις μέσω Skype. Και ένας ακτιβιστής βρήκε ένα συμβόλαιο από μία Δυτική εταιρεία για την πώληση τεχνολογίας παρακολούθησης στις Αιγυπτιακές δυνάμεις ασφαλείας. Και οι Αιγύπτιοι ακτιβιστές υποθέτουν ότι αυτές οι τεχνολογίες για παρακολούθηση χρησιμοποιούνται ακόμα από τις μεταβατικές Αρχές που διαχειρίζονται τα δίκτυα εκεί.

Και στην Τυνησία, η λογοκρισία άρχισε να επανέρχεται το Μάιο -- όχι τόσο εκτεταμένα όσο υπό τον Πρόεδρο Μπεν Αλί. Αλλά θα δείτε εδώ μία μπλοκαρισμένη σελίδα αυτού που συμβαίνει όταν προσπαθείτε να φτάσετε σε κάποιες σελίδες του Facebook και κάποιους άλλους ιστοχώρους που οι μεταβατικές αρχές έχουν ορίσει ότι μπορεί να υποκινήσουν βία. Ως ένδειξη διαμαρτυρίας γι αυτό, ο μπλόγκερ Σλιμ Αμαμού, που είχε φυλακιστεί επί Μπεν Αλί και στη συνέχεια έγινε μέλος της μεταβατικής κυβέρνησης μετά την επανάσταση, παραιτήθηκε διαμαρτυρόμενος από την κυβέρνηση. Αλλά γίνονται πολλές συζητήσεις στην Τυνησία για το πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί αυτό το πρόβλημα.

Για την ακρίβεια, στο Twitter, υπήρχε ένας αριθμός ατόμων που υποστήριζαν την επανάσταση οι οποίοι είπαν, "Λοιπόν, στην πραγματικότητα, θέλουμε δημοκρατία και ελεύθερη έκφραση αλλά υπάρχουν κάποια είδη λόγου που πρέπει να μείνουν εκτός ορίων γιατί είναι πολύ βίαια και μπορεί να αποσταθεροποιήσουν τη δημοκρατία μας." Το πρόβλημα, όμως, είναι, πώς αποφασίζεις ποιός έχει την εξουσία να παίρνει τέτοιες αποφάσεις και πώς διασφαλίζεις ότι δεν θα καταχραστούν την εξουσία τους; Όπως ο Ριάντ Γκερφάλι, ο βετεράνος ψηφιακός ακτιβιστής από την Τυνησία, παρατήρησε σχετικά με το συμβάν αυτό "Πριν, τα πράγματα ήταν απλά: είχες τους καλούς από τη μία μεριά και τους κακούς από την άλλη. Σήμερα, τα πράγματα είναι πολύ πιο λεπτά." Καλωσήρθατε στη δημοκρατία, Τυνήσιοι και Αιγύπτιοι φίλοι μας.

Η πραγματικότητα είναι ότι ακόμα και στις δημοκρατικές κοινωνίες σήμερα δεν έχουμε καλές απαντήσεις για το πώς εξισορροπείς την ανάγκη για ασφάλεια και επιβολή του νόμου από τη μία και την προστασία των πολιτικών δικαιωμάτων και της ελευθερίας του λόγου από την άλλη στα ψηφιακά μας δίκτυα. Στην πραγματικότητα, στις ΗΠΑ, ό,τι κι αν πιστεύετε για τον Τζούλιαν Ασάνζ, ακόμα και άνθρωποι που δεν είναι απαραίτητα θαυμαστές του είναι πολύ ανήσυχοι για τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση των ΗΠΑ και κάποιες εταιρείες έχουν χειριστεί το Γουίκιλικς. Η Άμαζον που παρείχε φιλοξενία έδιωξε τη Γουίκιλικς από πελάτη αφού έλαβε ένα παράπονο από το Γερουσιαστή των ΗΠΑ Τζο Λίμπερμαν, παρά το γεγονός ότι το Γουίκιλικς δεν έχει κατηγορηθεί, πόσω μάλλον καταδικαστεί, για οποιοδήποτε έγκλημα.

Υποθέτουμε, λοιπόν, ότι το Ίντερνετ είναι μία τεχνολογία που σπάει τα σύνορα. Αυτός είναι ένας χάρτης των κοινωνικών δικτύων παγκοσμίως, και βέβαια το Facebook έχει κατακτήσει πολύ κόσμο -- που είναι είτε καλό είτε κακό ανάλογα με το πόσο σου αρέσει ο τρόπος που το Facebook διαχειρίζεται την υπηρεσία του. Αλλά τα σύνορα επιμένουν σε κάποια μέρη του κυβερνοχώρου. Στη Βραζιλία και την Ιαπωνία, οφείλεται σε μοναδικούς πολιτιστικούς και γλωσσόλογικούς λόγους. Αλλά αν δείτε την Κίνα, το Βιετνάμ και κάποιες από τις πρώην Σοβιετικές χώρες, αυτό που συμβαίνει εκεί είναι πιο ανησυχητικό. Υπάρχει μία κατάσταση όπου η σχέση μεταξύ κυβέρνησης και ντόπιων εταιρειών κοινωνικής δικτύωσης δημιουργεί μία κατάσταση όπου, ουσιαστικά, η δυνατότητα ενδυνάμωσης που έχουν αυτές οι πλατφόρμες περιορίζεται λόγω αυτών των σχέσεων μεταξύ εταιρειών και κυβέρνησης.

Τώρα στην Κίνα, έχουμε το "μεγάλο τείχος", όπως είναι γνωστό, που μπλοκάρει το Facebook και το Twitter και τώρα το Google+ και πολλές άλλες ιστοσελίδες από το εξωτερικό. Και αυτό γίνεται εν μέρει με τη βοήθεια Δυτικής τεχνολογίας. Αλλά αυτή είναι μόνο η μισή ιστορία. Το άλλο κομμάτι της ιστορίας είναι οι προϋποθέσεις που θέτει η κυβέρνηση της Κίνας σε όλες τις εταιρείες που λειτουργούν στο κινέζικο Ίντερνετ, γνωστό ως ένα σύστημα αυτοπειθαρχίας. Σε απλά ελληνικά, σημαίνει λογοκρισία και παρακολούθηση των χρηστών τους. Και αυτή είναι μία τελετή στην οποία παρέστην το 2009 όπου ο Σύλλογος Ίντερνετ της Κίνας έδωσε βραβεία στις 20 κορυφαίες Κινέζικες εταιρείες που είναι οι καλύτερες στην άσκηση αυτοπειθαρχίας -- δηλαδή την αστυνόμευση του περιεχομένου τους. Και ο Ρόμπιν Λι, Διευθύνων Σύμβουλος του Μπαιντού, την κυρίαρχη μηχανή αναζήτησης στην Κίνα, ήταν ένας από τους παραλήπτες.

Στη Ρωσία, γενικά δεν μπλοκάρουν το Ίντερνετ ούτε λογοκρίνουν ιστοσελίδες απευθείας. Αλλά αυτή είναι μία ιστοσελίδα που λέγεται Ροσπίλ, μία ιστοσελίδα κατά της διαφθοράς. Και νωρίτερα φέτος, είχαμε ένα ανησυχητικό συμβάν όπου άνθρωποι που είχαν κάνει δωρεές στο Ροσπίλ μέσω ενός συστήματος επεξεργασίας πληρωμών που λέγεται Γιάντεξ Μάνι, ξαφνικά έλαβαν απειλητικά τηλεφωνήματα από μέλη ενός εθνικιστικού κόμματος που είχαν πάρει στοιχεία για τους δωρητές του Ροσπίλ από μέλη των υπηρεσιών ασφαλείας που είχαν πάρει με κάποιο τρόπο τις πληροφορίες αυτές από ανθρώπους στη Γιάντεξ Μάνι. Αυτό έχει μία ανατριχιαστική επίδραση στην ικανότητα των ανθρώπων να χρησιμοποιούν το Ίντερνετ για να αποδίδουν ευθύνες στην κυβέρνηση. Έχουμε λοιπόν μία κατάσταση σήμερα στον κόσμο όπου σε όλο και περισσότερες χώρες η σχέση μεταξύ πολιτών και κυβερνήσεων γίνεται με τη διαμεσολάβηση του Ίντερνετ το οποίο αποτελείται πρωτίστως από υπηρεσίες που ανήκουν και τις διαχειρίζονται ιδιώτες.

Το σημαντικό ερώτημα, λοιπόν, νομίζω δεν είναι αυτή η συζήτηση για το κατά πόσο το Ίντερνετ θα βοηθήσει τους καλούς περισσότερο από τους κακούς. Σαφώς, θα ενδυναμώσει όποιον είναι πιο ικανός στη χρήση της τεχνολογίας και καταλαβαίνει καλύτερα το Ίντερνετ σε σύγκριση με όποιον έχει ως αντίπαλο. Το πιο άμεσο ερώτημα που πρέπει να ρωτάμε σήμερα είναι πως θα βεβαιωθούμε ότι το Ίντερνετ εξελίσσεται έχοντας ως επίκεντρο τον πολίτη. Γιατί νομίζω πως όλοι θα συμφωνήσετε ότι ο μόνος νόμιμος σκοπός της κυβέρνησης είναι να υπηρετεί τους πολίτες. Και θα υποστήριζα ότι ο μόνος νόμιμος σκοπός της τεχνολογίας είναι να βελτιώνει τις ζωές μας, όχι να μας εκμεταλλεύεται ή να μας σκλαβώνει.

Το ερώτημα λοιπόν είναι ξέρουμε πώς να αποδίδουμε ευθύνες στην κυβέρνηση. Δεν το κάνουμε απαραίτητα πολύ καλά πάντα αλλά έχουμε μία ιδέα για το ποιά είναι τα μοντέλα, πολιτικά και θεσμικά, για να το κάνουμε. Με ποιό τρόπο αποδίδουμε στους κυρίαρχους του κυβερνοχώρου ευθύνες έναντι του δημοσίου συμφέροντος όταν οι περισσότεροι πρόεδροι ισχυρίζονται ότι η κύρια υποχρέωσή τους είναι να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη των μετόχων;

Και οι ρυθμίσεις των κυβερνήσεων συχνά δεν βοηθούν και πολύ. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, υπάρχουν περιπτώσεις όπου ο πρόεδρος Σαρκοζί λέει στους προέδρους των εταιρειών Ίντερνετ "Είμαστε οι μόνοι νόμιμοι εκπρόσωποι του δημοσίου συμφέροντος". Αλλά στη συνέχεια πάει και υποστηρίζει νόμους σαν το διαβόητο νόμο "στην τρίτη καίγεσαι" που θα κόβει τη συνδεση πολιτών στο Ίντερνετ για την κοινή χρήση αρχείων την οποία έχει καταδικάσει ο Ειδικός Απεσταλμένος του ΟΗΕ για την Ελευθερία της Έκφρασης ως δυσανάλογη παραβίαση του δικαιώματος των πολιτών στις επικοινωνίες και έχει εγείρει ερωτήματα σε πολιτικές και κοινωνικές ομάδες για το κατά πόσο κάποιοι πολιτικοί εκπρόσωποι ενδιαφέρονται περισσότερο για τη διατήρηση των συμφερόντων της βιομηχανίας ψυχαγωγίας παρά για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των πολιτών. Και εδώ στο Ηνωμένο Βασίλειο υπάρχει ανησυχία για ένα νόμο που λέγεται Νόμος Ψηφιακής Οικονομίας ο οποίος βάζει περισσότερο βάρος στους ιδιώτες ενδιάμεσους να αστυνομεύουν τη συμπεριφορά πολιτών.

Αυτό, λοιπόν, που πρέπει να αναγνωρίσουμε είναι ότι αν θέλουμε να έχουμε ένα Ίντερνετ με επίκεντρο τον πολίτη στο μέλλον χρειαζόμαστε ένα ευρύτερο και πιο διαρκές κίνημα για την ελευθερία του Ίντερνετ. Εξάλλου, οι εταιρείες δε σταμάτησαν να μολύνουν τα υπόγεια ύδατα από μόνες τους, ούτε να απασχολούν 10χρονους εργάτες από μόνες τους, μόνο και μόνο επειδή τα στελέχη τους ξύπνησαν μια μέρα και αποφάσισαν ότι αυτό είναι το σωστό. Ήταν το αποτέλεσμα δεκαετιών διαρκούς ακτιβισμού, συνηγορίας των μετόχων και συνηγορίας των καταναλωτών. Ομοίως, οι κυβερνήσεις δεν υιοθετούν έξυπνη περιβαλλοντική και εργατική νομοθεσία μόνο και μόνο επειδή οι πολιτικοί ξύπνησαν μια μέρα. Είναι το αποτέλεσμα ενός διαρκούς και παρατεταμένου πολιτικού ακτιβισμού για να έχουμε τις σωστές ρυθμίσεις και για να έχουμε τη σωστή εταιρική συμπεριφορά. Πρέπει να ακολουθήσουμε την ίδια προσέγγιση για το Ίντερνετ.

Επίσης, θα χρειαστούμε πολιτική καινοτομία. Περίπου 800 χρόνια πριν, οι βαρόνοι της Αγγλίας αποφάσισαν ότι το θεϊκό δικαίωμα των βασιλέων δεν δούλευε τόσο καλά πια γι αυτούς και υποχρέωσαν το Βασιλιά Ιωάννη να υπογράψει τη Μάγκνα Κάρτα, που αναγνώριζε ότι ακόμα και ο βασιλιάς που ισχυριζόταν ότι είχε εξουσία από το Θεό και πάλι έπρεπε να υπακούει σε μία βασική ομάδα κανόνων. Αυτό ξεκίνησε έναν κύκλο αυτού που αποκαλούμε πολιτική καινοτομία, που οδήγησε εν τέλει στην ιδέα της συναίνεσης των κυβερνόμενων -- η οποία εφαρμόστηκε για πρώτη φορά από εκείνη τη ριζοσπαστική επαναστατική κυβέρνηση στην Αμερική από την άλλη πλευρά του ωκεανού. Πρέπει λοιπόν να δούμε πώς θα χτίσουμε τη συναίνεση των δικτυωμένων.

Και πώς μοιάζει αυτή; Αυτή τη στιγμή, δεν ξέρουμε ακόμα. Αλλά θα χρειαστεί καινοτομία που δεν πρέπει μόνο να επικεντρωθεί στην πολιτική, τη γεωπολιτική, αλλά θα χρειαστεί να ασχοληθεί και με ερωτήματα διοίκησης επιχειρήσεων, συμπεριφοράς επενδυτών, καταναλωτικών επιλογών ακόμα και σχεδιασμό και μηχανική λογισμικού. Ο καθένας απο μας έχει έναν ζωτικό ρόλο να παίξει στο χτίσιμο ενός κόσμου όπου η κυβέρνηση και η τεχνολογία υπηρετούν τους λαούς της γης και όχι το αντίθετο.

Σας ευχαριστώ πολύ.

(Χειροκρότημα)