Ο Πωλ Κολλιέρ για το φτωχότερο δισεκατομμύριο

Μπορούμε να τολμήσουμε να είμαστε αισιόδοξοι; H θέση του ''The Bottom Billion'' είναι ότι ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι ζουν σε οικονομίες οι οποίες βρίσκονται σε τέλμα εδώ και 40 χρόνια, και ως εκ τούτου αποκλίνουν από την υπόλοιπη ανθρωπότητα. Και έτσι, η πραγματική ερώτηση δεν είναι, "Μπορούμε να είμαστε αισιόδοξοι;" Είναι, "Πώς μπορούμε να δώσουμε αξιόπιστη ελπίδα σε αυτό το δισεκατομμύριο ανθρώπους;" Αυτή, για εμένα είναι η βασική πρόκληση για την ανάπτυξη σήμερα.

Αυτό που θα σας προσφέρω είναι μία συνταγή, ο συνδυασμός δύο δυνάμεων που άλλαξαν για τα καλά τον κόσμο, οι οποίες είναι η συμμαχία της συμπόνοιας και της εκλεπτυσμένης ιδιοτέλειας. Συμπόνοια, διότι ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι ζουν σε κοινωνίες που δεν προσφέρουν αξιόπιστη ελπίδα. Αυτό είναι μια ανθρώπινη τραγωδία. Εκλεπτυσμένη ιδιοτέλεια, διότι αν αυτή η οικονομική απόκλιση συνεχίσει για άλλα 40 χρόνια σε συνδυασμό με την κοινωνική ολοκλήρωση σε παγκόσμιο επίπεδο, θα χτίσει έναν εφιάλτη για τα παιδιά μας. Χρειαζόμαστε συμπόνοια για να ξεκινήσουμε, και εκλεπτυσμένη ιδιοτέλεια για να πάρουμε την κατάσταση στα σοβαρά. Αυτή είναι η συμμαχία που μπορεί να αλλάξει τον κόσμο.

Άρα, τι σημαίνει να πάρουμε στα σοβαρά την προσφορά ελπίδας στο 'κατώτατο δισεκατομμύριο'; Τι μπορούμε να κάνουμε; Ένας καλός οδηγός είναι να σκεφτούμε, "Τι κάναμε την τελευταία φορά που ο πλούσιος κόσμος πήρε στα σοβαρά την ανάπτυξη μιας άλλης περιοχής του κόσμου;" Αυτό μας δίνει, όπως φαίνεται, μια καλή ένδειξη, αν και χρειάζεται να πάμε αρκετό καιρό πίσω. Η τελευταία φορά που ο πλούσιος κόσμος πήρε στα σοβαρά την ανάπτυξη μιας άλλης περιοχής ήταν στα τέλη της δεκαετίας του 1940. Ο πλούσιος κόσμος ήσαστε εσείς, η Αμερική, και η περιοχή που έπρεπε να αναπτυχθεί ήταν ο δικός μου κόσμος, η Ευρώπη. Η μεταπολεμική Ευρώπη.

Γιατί πήρε η Αμερική την κατάσταση στα σοβαρά; Δεν ήταν απλά συμπόνοια για την Ευρώπη, αν και υπήρχε και αυτή. Ήταν επειδή ξέρατε ότι έπρεπε να το κάνετε, γιατί στα τέλη της δεκαετίας του '40 η μία χώρα μετά την άλλη στην Κεντρική Ευρώπη προσχωρούσε στο Σοβιετικό μπλοκ, κι έτσι ξέρατε ότι δεν είχατε επιλογή. Η Ευρώπη έπρεπε να συρθεί προς την οικονομική ανάπτυξη.

Λοιπόν, τι κάνατε την τελευταία φορά που πήρατε την κατάσταση στα σοβαρά; Ναι, είχατε ένα μεγάλο πρόγραμμα οικονομικής βοήθειας. Ευχαριστούμε πολύ. Αυτό ήταν το Σχέδιο Μάρσαλ. Πρέπει να το επαναλάβουμε. Η οικονομική βοήθεια είναι μέρος της λύσης. Αλλά τι άλλο κάνατε; Εγκαταλείψατε την εμπορική πολιτική σας, και την ανατρέψατε ολικά. Πριν τον πόλεμο, η Αμερική ήταν ιδιαίτερα προστατευτική. Μετά τον πόλεμο, ανοίξατε τις αγορές σας στην Ευρώπη, σύρατε την Ευρώπη στην τότε-παγκόσμια οικονομία, τη δική σας οικονομία, και θεσμοθετήσατε αυτή την εμπορική απελευθέρωση, μέσα από την ίδρυση της Γενικής Συμφωνίας Δασμών και Εμπορίου. Άρα, ολική ανατροπή της εμπορικής πολιτικής.

Κάνατε τίποτα άλλο; Ναι: ανατρέψατε την πολιτική ασφαλείας σας. Πριν τον πόλεμο, η πολιτική ασφαλείας σας υπήρξε απομονωτική. Μετά τον πόλεμο, τοποθετήσατε 100.000 στρατιώτες στην Ευρώπη για περισσότερα από 40 χρόνια. Άρα, ολική ανατροπή της πολιτικής ασφαλείας. Τίποτα άλλο; Ναι: καταργήσατε την Ενδέκατη Εντολή -- την εθνική κυριαρχία. Πριν τον πόλεμο, αντιμετωπίζατε την εθνική κυριαρχία σαν κάτι το απαραβίαστο που δεν ήσαστε διατεθειμένοι να συμμετέχετε ούτε στην Κοινωνία των Εθνών. Μετά τον πόλεμο, ιδρύετε τα Ηνωμένα Έθνη, ιδρύετε τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, ιδρύετε το ΔΝΤ, ενθαρρύνετε την Ευρώπη να δημιουργήσει την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Όλα συστήματα αμοιβαίας υποστήριξης μεταξύ κυβερνήσεων. Αυτές παραμένουν οι αποδοτικές πολιτικές: οικονομική βοήθεια, εμπόριο, ασφάλεια, κυβερνήσεις. Φυσικά, οι λεπτομέρειες της πολιτικής θα είναι διαφορετικές, γιατί και η πρόκληση είναι διαφορετική. Δεν αφορά την αναδόμηση της Ευρώπης, αλλά την αντιστροφή της απόκλισης για το 'κατώτατο δισεκατομμύριο' ώστε να καλύψει τη διαφορά. Είναι κάτι τέτοιο πιο εύκολο ή πιο δύσκολο; Πρέπει να είμαστε τουλάχιστον όσο σοβαροί ήμαστε τότε.

Σήμερα θα ασχοληθώ μόνο με ένα από αυτά τα τέσσερα σημεία. Θα ασχοληθώ με αυτό που ακούγεται ασθενέστερο, που μοιάζει με τη μητρότητα και τη μηλόπιτα -- τις κυβερνήσεις, τα αμοιβαία συστήματα υποστήριξης των κυβερνήσεων -- και θα σας παρουσιάσω μία ιδέα για το πώς μπορούμε να κάνουμε κάτι για να ενισχύσουμε τη διακυβέρνηση, και θα σας δείξω ότι αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό τώρα. Η ευκαιρία που θα δούμε αποτελεί μία αληθινή βάση αισιοδοξίας για το 'κατώτατο δισεκατομμύριο', και αυτή είναι η ραγδαία ανάπτυξη των εμπορικών αγαθών. Με την ραγδαία ανάπτυξη των εμπορικών αγαθών πρωτοφανή χρηματικά ποσά διοχετεύονται σε πολλές, αν και όχι σε όλες, τις χώρες του 'κατώτατου δισεκατομμυρίου'. Εν μέρει διοχετεύουν χρήματα διότι οι τιμές των εμπορικών αγαθών είναι υψηλές, αλλά όχι μόνο γι'αυτό. Είναι επίσης μια σειρά νέων ανακαλύψεων. Η Ουγκάντα μόλις ανακάλυψε πετρέλαιο, στην ίσως πιο ολέθρια τοποθεσία στη Γη, η Γκάνα ανακάλυψε πετρέλαιο, η Γουινέα έχει μία τεράστια νέα εκμετάλλευση από την εξόρυξη σιδηρομεταλλευμάτων. Άρα πλήθος νέων ανακαλύψεων. Αυτές οι νέες πηγές εσόδων επισκιάζουν την οικονομική βοήθεια. Για να σας δώσω ένα παράδειγμα: Μόνο η Αγκόλα λαμβάνει 50 δισεκατομμύρια δολάρια το χρόνο σε έσοδα από το πετρέλαιο. Ολόκληρη η οικονομική βοήθεια στις 60 χώρες του 'κατώτατου δισεκατομμυρίου' πέρυσι ήταν 34 δισεκατομμύρια. Άρα η ροή οικονομικών πόρων από την ραγδαία ανάπτυξη των εμπορικών αγαθών στο 'κατώτατο δισεκατομμύριο' είναι χωρίς προηγούμενο. Οπότε υπάρχει αισιοδοξία.

Το ερώτημα είναι, πώς θα βοηθήσει στην ανάπτυξή τους; Είναι μια τεράστια ευκαιρία για μεταρρυθμιστική ανάπτυξη. Θα την αδράξουμε; Ας περάσουμε σε λίγη επιστήμη, με την οποία έχω ασχοληθεί μετά το ''The Bottom Billion'', άρα είναι καινούρια. Παρατήρησα τη σχέση μεταξύ της αύξησης των τιμών των εξαγωγών, και την ανάπτυξη των εξαγωγικών χωρών. Και παρατήρησα σε παγκόσμιο επίπεδο, πήρα όλες τις χώρες του κόσμου για τα τελευταία 40 χρόνια, και είδα ποια είναι η σχέση. Βραχυπρόθεσμα -- για τα πρώτα 5 με 7 χρόνια -- η σχέση είναι εξαιρετική. Στην πραγματικότητα, είναι απόλυτα ικανοποιητική: όλα είναι ανοδικά. Τα χρήματα αυξάνονται γιατί οι όροι εμπορίου έχουν βελτιωθεί, κι αυτό αυξάνει επίσης την γενική παραγωγή. Το ΑΕΠ αυξάνεται σημαντικά -- φανταστικά! Αυτό συμβαίνει βραχυπρόθεσμα. Τι συμβαίνει μακροπρόθεσμα; Επιστρέψτε μετά από 15 χρόνια. Βραχυπρόθεσμα είναι ικανοποιητικά, αλλά μακροπρόθεσμα, είναι απογοητευτικά. Βελτιώνεσαι βραχυπρόθεσμα, αλλά μετά οι περισσότερες κοινωνίες ιστορικά κατέληξαν χειρότερα από το να μην είχαν καθόλου ανάπτυξη των εμπορικών αγαθών. Αυτή δεν είναι πρόβλεψη για την πορεία των τιμών των εμπορικών αγαθών, είναι πρόβλεψη των συνεπειών, των μακροπρόθεσμων συνεπειών, της αύξησης των τιμών στην οικονομική ανάπτυξη.

Τι πάει στραβά; Γιατί υπάρχει η "κατάρα των πόρων", όπως ονομάζεται; Το ερεύνησα, και όπως φαίνεται το κρίσιμο ζήτημα είναι το επίπεδο της διακυβέρνησης, το αρχικό επίπεδο της οικονομικής διακυβέρνησης όταν συμβαίνουν ραγδαίες αυξήσεις στους πόρους. Στην ουσία, αν έχεις αρκετά καλή διακυβέρνηση, δεν προκύπτει ραγδαία αύξηση των πόρων. Αυξάνεται βραχυπρόθεσμα, και έπειτα αυξάνεται κι άλλο μακροπρόθεσμα. Αυτή είναι η Νορβηγία, η πλουσιότερη χώρα στην Ευρώπη. Είναι η Αυστραλία, είναι ο Καναδάς. Η κατάρα των πόρων περιορίζεται αποκλειστικά σε χώρες κάτω από ένα όριο διακυβέρνησης. Αυξάνονται βραχυπρόθεσμα. Αυτό παρατηρούμε στο 'κατώτατο δισεκατομμύριο' αυτή τη στιγμή. Οι καλύτεροι ρυθμοί ανάπτυξης που είχαν ποτέ. Το ερώτημα είναι αν η βραχυπρόθεσμη ανάπτυξη θα διαρκέσει. Και με την κακή διακυβέρνηση των τελευταίων 40 χρόνων, δεν έχει διαρκέσει. Χώρες όπως η Νιγηρία είναι χειρότερα από το να μην είχαν πετρέλαιο.

Οπότε υπάρχει ένα όριο πάνω από το οποίο αυξάνεσαι μακροπρόθεσμα, και κάτω από το οποίο μειώνεσαι. Για να σημειώσουμε αυτό το όριο, είναι περίπου το επίπεδο διακυβέρνησης της Πορτογαλίας στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Το ερώτημα είναι, το κατώτερο δισεκατομμύριο είναι πάνω ή κάτω από αυτό το όριο; Υπάρχει μία μεγάλη αλλαγή από τη ραγδαία ανάπτυξη των εμπορευμάτων τη δεκαετία του 1970, και αυτή είναι η διάδοση της δημοκρατίας. Έτσι σκέφτηκα, τελικά, ίσως αυτό είναι που μεταμόρφωσε τη διακυβέρνηση στο 'κατώτατο δισεκατομμύριο'. Ίσως μπορούμε να είμαστε πιο αισιόδοξοι εξαιτίας της διάδοσης της δημοκρατίας. Οπότε το κοίταξα. Η δημοκρατία έχει όντως σημαντικές συνέπειες -- και δυστυχώς είναι δυσμενείς. Οι δημοκρατίες μπερδεύουν ακόμα περισσότερο αυτές τις ραγδαίες αυξήσεις πόρων απ'ότι οι απολυταρχίες.

Σε αυτό το στάδιο ήθελα απλά να εγκαταλείψω την έρευνα, αλλά -- (Γέλια) -- φαίνεται πως η δημοκρατία είναι λίγο πιο περίπλοκη. Διότι υπάρχουν δύο ξεχωριστές διαστάσεις στη δημοκρατία. Είναι ο εκλογικός ανταγωνισμός, που καθορίζει πώς αποκτάς εξουσία, και είναι και οι συνταγματικοί έλεγχοι, που καθορίζουν πώς διαχειρίζεσαι την εξουσία. Φαίνεται πως ο εκλογικός ανταγωνισμός είναι αυτό που κάνει τη ζημιά στη δημοκρατία, ενώ οι ισχυροί συνταγματικοί έλεγχοι κάνουν καλό στις ραγδαίες αυξήσεις των πόρων. Έτσι λοιπόν, αυτό που χρειάζονται οι χώρες του 'κατώτατου δισεκατομμυρίου' είναι πολύ ισχυρούς συνταγματικούς ελέγχους. Δεν τους έχουν. Απέκτησαν στιγμιαία δημοκρατία στη δεκαετία του 1990: εκλογές χωρίς συνταγματικούς ελέγχους.

Πως μπορούμε να βελτιώσουμε την διακυβέρνηση και να εισάγουμε συνταγματικούς ελέγχους; Σε όλες τις κοινωνίες του 'κατώτατου δισεκατομμυρίου', γίνεται έντονος αγώνας για να κάνουν ακριβώς αυτό. Η απλή πρόταση είναι ότι πρέπει να έχουμε κάποια διεθνή κριτήρια, τα οποία θα είναι εθελοντικά, αλλά θα καθορίζουν βασικές αποφάσεις που πρέπει να ληφθούν ούτως ώστε να τιθασεύσουν τα έσοδα από την εκμετάλλευση των πόρων. Ξέρουμε ότι αυτά τα διεθνή κριτήρια δουλεύουν διότι έχουμε ήδη ένα. Ονομάζεται Πρωτοβουλία Διαφάνειας των Εξορυκτικών Βιομηχανιών. Είναι η πολύ απλή ιδέα ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να αναφέρουν στους πολίτες τους τι έσοδα έχουν. Πριν καλά καλά προταθεί οι μεταρρυθμιστές στη Νιγηρία την υιοθέτησαν, την προώθησαν και δημοσίευσαν τα έσοδα στον τύπο. Η κυκλοφορία των Νιγηριανών εφημερίδων αυξήθηκε κατακόρυφα. Ο λαός ήθελε να ξέρει τι λάμβανε η κυβέρνησή τους από άποψη εσόδων.

Οπότε ξέρουμε ότι τα διεθνή κριτήρια δουλεύουν. Ποιο θα ήταν το περιεχόμενό τους; Δεν μπορώ να επιμείνω σε όλα, αλλά θα σας δώσω ένα παράδειγμα. Το πρώτο είναι πώς θα εξορυχθεί ο ορυκτός πλούτος από το έδαφος -- οι οικονομικές διεργασίες του να βγάζεις τον ορυκτό πλούτο από το έδαφος και να βάζεις τα οικονομικά πλεονεκτήματα πάνω από το έδαφος. Και το πρώτο βήμα σε αυτό είναι η πώληση των δικαιωμάτων εξόρυξης του ορυκτού πλούτου. Ξέρετε πώς αυτά τα δικαιώματα πωλούνται αυτή τη στιγμή, πώς πωλούνται τα τελευταία 40 χρόνια; Έρχεται μία εταιρεία, κάνει μια συμφωνία με έναν υπουργό, και αυτό είναι εξαιρετικό για την εταιρεία, και πολύ συχνά και για τον υπουργό -- (Γέλια) -- αλλά όχι για την χώρα. Υπάρχει μία πολύ απλή θεσμική τεχνολογία που μπορεί να το αλλάξει αυτό, και ονομάζεται 'επικυρωμένες δημοπρασίες'. Η δημόσια υπηρεσία με τη μεγαλύτερη εμπειρία στη Γη είναι φυσικά το Υπουργείο Οικονομικών της Βρετανίας. Και το Υπουργείο Οικονομικών της Βρετανίας αποφάσισε ότι θα πωλήσει τα δικαιώματα για τα κινητά τηλέφωνα τρίτης γενιάς υπολογίζοντας πόσο άξιζαν αυτά τα δικαιώματα. Υπολόγισαν ότι άξιζαν δύο δισεκατομμύρια στερλίνες. Πάνω στην ώρα, μία ομάδα οικονομολόγων πήγε εκεί και τους είπε, "Γιατί να μην δοκιμάσουμε μια δημοπρασία; Θα αναδείξει την αξία των δικαιωμάτων." Πωλήθηκαν για 20 δισεκατομμύρια στερλίνες μέσω δημοπρασίας. Αν το Υπουργείο Οικονομικών της Βρετανίας μπορεί να πέσει έξω κατά ένα συντελεστή του 10, σκεφτείτε πως θα είναι το Υπουργείο Οικονομικών στη Σιέρα Λεόνε. (Γέλια) Όταν το έθεσα αυτό στον Πρόεδρο της Σιέρα Λεόνε, την επόμενη μέρα ζήτησε από την Παγκόσμια Τράπεζα να του στείλει μία ομάδα να τους μάθει πώς να κάνουν δημοπρασίες.

Υπάρχουν πέντε τέτοια σημεία απόφασης. Καθένα από αυτά χρειάζεται διεθνή κριτήρια. Αν το καταφέρναμε, θα μπορούσαμε να αλλάξουμε τον κόσμο. Θα βοηθούσαμε τους μεταρρυθμιστές σε αυτές τις κοινωνίες που μάχονται για αλλαγή. Αυτός είναι ο ταπεινός ρόλος μας. Δεν μπορούμε να αλλάξουμε αυτές τις κοινωνίες, αλλά μπορούμε να βοηθήσουμε τους ανθρώπους σε αυτές τις κοινωνίες που μάχονται και συνήθως αποτυγχάνουν, επειδή οι πιθανότητες είναι εναντίον τους. Εν τούτοις, δεν έχουμε αυτούς τους κανόνες. Αν το σκεφτείτε, το κόστος διακήρυξης διεθνών κανόνων είναι αστείο -- τίποτα. Γιατί λοιπόν δεν υπάρχουν; Συνειδητοποίησα ότι ο λόγος που δεν υπάρχουν είναι ότι έως ότου έχουμε μια κρίσιμη μάζα από ενημερωμένους πολίτες στις κοινωνίες μας, οι πολιτικοί θα τη γλυτώνουν με χειρονομίες. Αν δεν έχουμε μια ενημερωμένη κοινωνία, αυτά που κάνουν οι πολιτικοί, ειδικά σε σχέση με την Αφρική, είναι χειρονομίες: πράξεις που φαίνονται καλές, αλλά δεν δουλεύουν. Συνειδητοποίησα ότι πρέπει να ασχοληθούμε με τη δημιουργία ενός ενημερωμένου συνόλου πολιτών.

Γι'αυτό αθέτησα όλους τους επαγγελματικούς κανόνες συμπεριφοράς για έναν οικονομολόγο και έγραψα βιβλία οικονομίας που μπορείς να τα διαβάσεις στην παραλία. (Γέλια) Ωστόσο, πρέπει να ομολογήσω, η διαδικασία της επικοινωνίας δεν μου έρχεται φυσικά. Γι'αυτό βρίσκομαι σε αυτή τη σκηνή, αλλά είναι ανησυχητικό. Μεγάλωσα σε ένα περιβάλλον ταπεινοφροσύνης. Η σύζυγός μου, μου έδειξε ένα ιστολόγιο που σχολίαζε μια από τις τελευταίες μου ομιλίες, και το σχόλιο έλεγε, "Ο Κολλιέρ δεν είναι χαρισματικός -- (Γέλια) -- αλλά τα επιχειρήματά του είναι άτρωτα." (Γέλια) (Χειροκρότημα) Αν συμφωνείτε με αυτό το αίσθημα, και αν συμφωνείτε ότι χρειαζόμαστε μία κρίσιμη μάζα από ενημερωμένους πολίτες, θα καταλάβετε ότι σας χρειάζομαι. Παρακαλώ γίνετε πρέσβεις. Ευχαριστώ. (Χειροκρότημα)