Μαουρίτζιο Σερατσίνι: Οι μυστικές ζωές των πινάκων

Το 1975 στη Φλωρεντία, γνώρισα έναν καθηγητή, τον Κάρλο Πεντρέτι, πρώην καθηγητή μου στην ιστορία τέχνης, και σήμερα παγκόσμια αναγνωρισμένο μελετητή του Λεονάρντο ντα Βίντσι. Με ρώτησε λοιπόν, εάν θα μπορούσα να βρω κάποιον τεχνολογικό τρόπο να ξεδιπλώσει το μυστήριο πέντε αιώνων σχετικά με ένα χαμένο αριστούργημα του Λεονάρντο ντα Βίντσι, την "Μάχη του Ανγκιάρι," που υποτίθεται ότι βρίσκεται στην Αίθουσα των 500 του Παλάτσο Βέκιο στη Φλωρεντία. Στα μέσα του '70, δεν υπήρχαν πολλές ευκαιρίες για έναν βιοτεχνολόγο σαν κι εμένα, ειδικά στην Ιταλία, κι έτσι αποφάσισα με μερικούς ερευνητές από τις Η.Π.Α. και το Πανεπιστήμιο της Φλωρεντίας, να ξεκινήσουμε να διερευνούμε τις τοιχογραφίες του Βαζάρι που διακοσμούν τους μακριούς τοίχους της Αίθουσας των 500 ψάχνοντας για τον χαμένο Λεονάρντο.

Δυστυχώς, εκείνη την εποχή δεν γνωρίζαμε ότι δεν θα έπρεπε να ψάχνουμε ακριβώς εκεί, γιατί έπρεπε να εμβαθύνουμε ακόμα περισσότερο, κι έτσι η έρευνα σταμάτησε και ξεκίνησε ξανά μόλις το 2000 χάρη στο ενδιαφέρον και τον ενθουσιασμό της οικογένειας Γκίνες. Αυτήν τη φορά, λοιπόν, επικεντρωθήκαμε στο να προσπαθήσουμε να ανασυνθέσουμε την Αίθουσα των 500 όπως ήταν πριν την ανακατασκευή και την λεγόμενη Μεγάλη Σάλα, που χτίστηκε το 1494 και να βρούμε τις αρχικές πόρτες, παράθυρα και προκειμένου να το κάνουμε αυτό, πρώτα δημιουργήσαμε ένα τρισδιάστατο μοντέλο και μετά με θερμογραφία, ανακαλύψαμε κρυφά παράθυρα. Αυτά ήταν τα αρχικά παράθυρα της αίθουσας της Μεγάλης Σάλας. Ακόμα, βρήκαμε το ύψος της οροφής και κατά συνέπεια, καταφέραμε να ανακατασκευάσουμε όλη τη διάταξη της αρχικής αίθουσας όπως ήταν πριν έρθει ο Βαζάρι και το ανακατασκευάσει όλο, συμπεριλαμβανομένης μιας σκάλας που ήταν πολύ σημαντική προκειμένου να τοποθετήσει με ακρίβεια τη "Μάχη του Ανγκιάρι" σε ένα συγκεκριμένο μέρος ενός από τα εργαλεία .

Ακόμα, μάθαμε ότι ο Βαζάρι στον οποίο είχε ανατεθεί η ανακαίνιση της Αίθουσας των 500 μεταξύ 1560 και 1574 από τον πρώτο Μέγα Δούκα Κόζιμο της οικογένειας των Μεδίκων, ότι έχουμε τουλάχιστον δύο περιπτώσεις που έσωσε αριστουργήματα τοποθετώντας ένα τούβλινο τοίχο μπροστά από αυτά και αφήνοντας ένα μικρό κενό αέρος. Ένα από αυτά (βλέπουμε) εδώ, του Μαζάτσιο, η εκκλησία Σάντα Μαρία Νοβέλα στην Φλωρεντία, οπότε, σκεφτήκαμε ότι ίσως ο Βαζάρι έχει κάνει κάτι παρόμοιο και στην περίπτωση αυτού του σπουδαίου έργου τέχνης του Λεονάρντο, εφόσον ήταν μεγάλος θαυμαστής του Λεονάρντο ντα Βίντσι.

Οπότε, στήσαμε κάποιες πολύ εξελιγμένες ράδιοκεραίες για να διερευνήσουμε και τους δύο τοίχους, αναζητώντας κάποιο κενό αέρος. Όντως βρήκαμε πολλά στο δεξί τμήμα του ανατολικού τοίχου, ένα κενό αέρος, κι εκεί πιστεύουμε ότι η "Μάχη του Ανγκιάρι" ή τουλάχιστον ένα κομμάτι που ξέρουμε ότι έχει ζωγραφιστεί, το οποίο ονομάζεται "Ο Αγώνας για το Λάβαρο" υποθέτουμε ότι βρίσκεται εκεί.

Δυστυχώς από κει και μετά, το 2004, το πρόγραμμα σταμάτησε. Πολλοί πολιτικοί λόγοι. Οπότε αποφάσισα να πάω πίσω στο πανεπιστήμιο που αποφοίτησα, στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, του Σαν Ντιέγκο, και πρότεινα την σύσταση ενός ερευνητικού κέντρου για την επιστήμη της τεχνολογίας για την πολιτιστική κληρονομιά. Το 2007, δημιουργήσαμε το CISA3 ως ένα ερευνητικό κέντρο για πολιτισμική κληρονομιά, ειδικά για την τέχνη, την αρχιτεκτονική και την αρχαιολογία. Οπότε, οι μαθητές ξεκίνησαν να έρχονται κι εμείς ξεκινήσαμε να αναπτύσσουμε τεχνολογίες, γιατί αυτό βασικά χρειαζόμασταν προκειμένου να προχωρήσουμε μπροστά για να επιστρέψουμε στην επιτόπια έρευνα.

Επιστρέψαμε στην Αίθουσα των 500 το 2011, και αυτή τη φορά με μια μεγάλη ομάδα φοιτητών, και με τον συνάδελφο, Καθηγητή Φάλκο Κούστερ, ο οποίος είναι τώρα διευθυντής στο CISA3 και επιστρέψαμε εφόσον ξέραμε που να ψάξουμε για να βρούμε εάν υπήρχε κάτι ακόμα . Ήμασταν όμως δεσμευμένοι, περιορισμένοι για να το θέσω καλύτερα, για πολλούς λόγους που δεν αξίζει να εξηγήσω, να χρησιμοποιήσουμε μόνο ενδοσκόπηση, από τις πολλές άλλες επιλογές που είχαμε, και με μια φωτογραφική μηχανή 4mm συνδεδεμένη σε αυτό, μπορέσαμε με επιτυχία να καταγράψουμε και να πάρουμε κάποια τμήματα αυτού που φαίνεται να είναι ένα κoκκινωπό χρώμα, ένα μαύρο χρώμα, και υπάρχουν κάποια μπεζ τμήματα που αργότερα επεξεργαστήκαμε με πιο εξελιγμένες εξετάσεις, XRF (Ανάλυση Φασμάτων Φθορισμού ακτίνων Χ), περίθλαση ακτίνων Χ, και τα αποτελέσματα είναι πολύ θετικά ως τώρα. Φαίνεται να υποδεικνύεται ότι όντως έχουμε βρει κάποιες χρωστικές και εφόσον ξέρουμε σίγουρα ότι κανένας άλλος καλλιτέχνης δεν έχει ζωγραφίσει σε αυτόν τον τοίχο πριν έρθει ο Βαζάρι 60 χρόνια μετά, αυτές οι χρωστικές είναι κατά συνέπεια στενά συνδεδεμένες με τις τοιχογραφίες και κατά πάσα πιθανότητα με τον Λεονάρντο.

Ερευνούμε λοιπόν, για το μεγαλύτερο και πλέον εγκωμιασμένο έργο τέχνης που έχει δημιουργήσει ποτέ η ανθρωπότητα. Μάλιστα, αυτή είναι η πιο σημαντική ανάθεση που είχε ποτέ ο Λεονάρντο και επειδή έκανε αυτό το αριστούργημα, είχε ονομαστεί ο καλλιτέχνης με την μεγαλύτερη καλλιτεχνική επιρροή εκείνη την εποχή.

Είχα επίσης το προνόμιο, τα τελευταία 37 χρόνια να εργαστώ σε αρκετά αριστουργήματα, όπως μπορείτε να δείτε πίσω μου αλλά βασικά τι έκανα; Εκτιμούσα για παράδειγμα, την κατάσταση της συντήρησης. Βλέπετε εδώ το πρόσωπο της Παρθένου επί Καθέδρας, όπου περνώντας από πάνω ένα φως με υπεριώδη ακτινοβολία ξαφνικά βλέπετε μια άλλη, διαφορετική κυρία, ηλικιωμένη, θα έλεγα καλύτερα. Υπάρχει πολύ βερνίκι εδώ πέρα, πολλά ρετούς και ενίοτε έχει καθαριστεί υπερβολικά. Φαίνεται καθαρά.

Όμως, η τεχνολογία μας έχει βοηθήσει να γράψουμε καινούργιες σελίδες στην ιστορία μας ή τουλάχιστον να εκσυγχρονίσουμε σελίδες από τις ιστορίες μας. Για παράδειγμα, η "Κυρία με τον Μονόκερο," ακόμα ένας πίνακας του Ραφαέλ, όπου βλέπετε λοιπόν τον μονόκερο. Πολλά έχουν ειπωθεί και γραφτεί για το μονόκερο αλλά εάν περάσετε μια ακτίνα Χ πάνω από το μονόκερο, μετατρέπεται σε κουτάβι. Και - (Γέλια) - κανένα πρόβλημα, αλλά δυστυχώς, συνεχίζοντας την επιστημονική εξέταση του πίνακα προέκυψε ότι ο Ραφαέλ δεν ζωγράφισε τον μονόκερο, δεν ζωγράφισε το κουτάβι, στην πραγματικότητα άφησε τον πίνακα ατελείωτο, οπότε ότι έχει γραφτεί για το εξωτικό σύμβολο του μονόκερου - (Γέλια) - δυστυχώς, δεν είναι πολύ αξιόπιστο. (Γέλια)

Επίσης, αυθεντικότητα. Απλά σκεφτείτε για ένα λεπτό εάν η επιστήμη μπορούσε όντως να κινηθεί στο πεδίο της αυθεντικότητας των έργων τέχνης. Θα δημιουργούνταν μια καλλιτεχνική επανάσταση το λιγότερο, αλλά εγώ θα έλεγα, μια εμπορική επανάσταση, επιτρέψτε μου να προσθέσω. Πάρτε αυτό το παράδειγμα: Ότο Μαρσέους, ωραίος πίνακας, η "Νεκρή Φύση" στην Πινακοθήκη Πίττι και απλά επεξεργαζόμαστε με μια υπέρυθρη κάμερα τον πίνακα και ευτυχώς για τους ιστορικούς τέχνης, επιβεβαιώθηκε ότι υπάρχει μια υπογραφή του Ότο Μαρσέους. Αναφέρεται ακόμα πότε έγινε, καθώς και την τοποθεσία. Οπότε αυτά ήταν καλά αποτελέσματα. Μερικές φορές, δεν είναι τόσο καλά και έτσι, ξανά αυθεντικότητα και επιστήμη μπορούν να συνδυαστούν αλλάξουν τον τρόπο, όχι το πως γίνονται οι αποδόσεις, αλλά τουλάχιστον να θέσουν τις βάσεις για πιο αντικειμενικές, ή για να το θέσω καλύτερα, λιγότερο υποκειμενικές αναφορές. συγκριτικά με το τι γίνεται σήμερα.

Παρ’ όλα αυτά, η ανακάλυψη που έξαψε τη φαντασία μου, το θαυμασμό μου, είναι η απίστευτα ζωντανή ζωγραφιά κάτω από αυτό το καφέ επίπεδο, του «Η Προσκύνηση των Μάγων». Εδώ βλέπετε ένα σκάνερ στημένο σε μια διαρρύθμιση που επιτρέπει την κίνηση στους ΧΥΖ άξονες, με μια υπέρυθρη κάμερα πάνω του, και απλά περνώντας πάνω από αυτό το καφέ επίπεδο αυτού του αριστουργήματος αποκαλύπτει τι θα μπορούσε να υπάρχει από κάτω. Αυτή τυγχάνει να είναι η πιο σημαντική ζωγραφιά που έχουμε στην Ιταλία από τον Λεονάρντο ντα Βίντσι και κοιτάξτε τις υπέροχες εικόνες των προσώπων που κανείς δεν έχει δει για πέντε αιώνες. Κοιτάξτε αυτά τα πορτραίτα. Είναι μαγευτικά. Βλέπετε την δουλειά του Λεονάρντο. Βλέπετε την εγκαρδιότητα της δημιουργίας του, απευθείας στο βασικό επίπεδο του πίνακα, και δείτε αυτό το υπέροχο πράγμα, εύρημα για να το πω καλύτερα, έναν ελέφαντα. (Γέλια) Γιατί εξαιτίας αυτού του ελέφαντα, πάνω από 70 εικόνες προέκυψαν που δεν είχαν παρατηρηθεί για αιώνες. Αυτό ήταν μια επιφώτηση. Καταφέραμε να καταλάβουμε και να αποδείξουμε ότι η καφέ επίστρωση που βλέπουμε σήμερα δεν είχε γίνει από το Λεονάρντο ντα Βίντσι, που μας άφησε μόνο την άλλη ζωγραφιά που για πέντε αιώνες δεν μπορούσαμε να δούμε, οπότε τα εύσημα πάνε στην τεχνολογία.

Λοιπόν, η ταμπλέτα. Σκεφτήκαμε, λοιπόν εάν εμείς είχαμε την ευχαρίστηση, αυτό το προνόμιο να τα δούμε όλα αυτά έτσι, να κάνουμε όλες αυτές τις ανακαλύψεις, γιατί όχι και όλοι οι υπόλοιποι; Οπότε σκεφτήκαμε μια εφαρμογή επαυξημένης πραγματικότητας χρησιμοποιώντας μια ταμπλέτα. Επιτρέψτε μου να σας δείξω προσομοιώνοντας τι μπορούμε να κάνουμε, ότι ο καθένας από εμάς μπορεί να κάνει, στο περιβάλλον ενός μουσείου. Ας υποθέσουμε ότι πάμε σε ένα μουσείο με μια ταμπλέτα, ναι; Και στοχεύουμε την κάμερα της ταμπλέτας στον πίνακα που μας ενδιαφέρει να δούμε έτσι. Εντάξει; Και θα πατήσω απλά πάνω του, κάνω παύση, και τώρα επιτρέψτε μου να γυρίσω προς τα εσάς, οπότε τη στιγμή που η εικόνα, ή καλύτερα, η κάμερα έχει κλειδώσει την εικόνα του πίνακα, μετά οι εικόνες που μόλις είδατε εκεί πάνω στον πίνακα φορτώνονται. Και έτσι, βλέπετε. Μπορούμε, όπως είπαμε, να μεγεθύνουμε. Μετά μπορούμε να κυλήσουμε. Εντάξει; Ας βρούμε τον ελέφαντα. Οπότε, το μόνο που χρειαζόμαστε είναι ένα δάχτυλο. Απλά σκουπίστε την οθόνη και βλέπουμε τον ελέφαντα. (Χειροκρότημα) (Χειροκρότημα) Εντάξει; Και μετά, εάν θέλουμε, μπορούμε να συνεχίσουμε την κύλιση για να διαπιστώσουμε για παράδειγμα, στη σκάλα, ότι ολόκληρη η εικονογραφία πρόκειται να αλλάξει. Υπάρχουν πολλές αλλαγές που ανακατασκευάζουν από τα προηγούμενα ερείπια ενός παλιού ναού, έναν νέο ναό και υπάρχουν πολλές φιγούρες που εμφανίζονται. Βλέπετε;

Αυτό δεν είναι απλά κάτι σπάνιο, γιατί αλλάζει όχι μόνο την εικονογραφία όπως την βλέπεις, αλλά και την εικονολογία, την έννοια του πίνακα και πιστεύουμε ότι με αυτό τον σύγχρονο, εύκολο τρόπο, όλοι μπορούν να έχουν πρόσβαση στο να γίνουν περισσότερο πρωταγωνιστές στη δική τους ανακάλυψη και όχι να είναι παθητικοί όπως είμαστε όταν περιπλανόμαστε στις ατελείωτες αίθουσες των μουσείων. (Χειροκρότημα)

Μια ακόμα γενική ιδέα είναι το ψηφιακό κλινικό γράφημα, το οποίο είναι πασιφανές εάν μιλούσαμε για πραγματικούς ασθενείς, αλλά όταν μιλάμε για έργα τέχνης, δυστυχώς, ποτέ δεν αξιοποιήθηκε σαν ιδέα. Πιστεύουμε ξανά, ότι αυτό θα πρέπει να είναι η αρχή, το πρώτο βήμα για μια πραγματική συντήρηση που θα μας επιτρέπει πραγματικά να εξερευνήσουμε και να κατανοήσουμε οτιδήποτε σχετικά με την κατάσταση της συντήρησης, την τεχνική, τα υλικά και ακόμα το εάν, πότε και γιατί θα πρέπει να αποκαταστήσουμε ή μάλλον να παρέμβουμε στο περιβάλλοντα χώρο του πίνακα.

Το όραμά μας είναι να ξανανακαλύψουμε το πνεύμα της Αναγέννησης, να δημιουργήσουμε ένα νέο κλάδο όπου η τεχνολογία για την πολιτισμική κληρονομιά είναι πραγματικά ένα σύμβολο ανάμειξης τέχνης και επιστήμης μαζί. Σαφώς χρειαζόμαστε μια νέα γενιά μηχανικών που θα βγουν στο επάγγελμα και θα κάνουν αυτή τη δουλειά και θα ανακαλύψουν ξανά για μας αυτές τις αξίες, αυτές τις καλλιτεχνικές αξίες που τόσο απεγνωσμένα χρειαζόμαστε, ειδικά σήμερα.

Και εάν θέλετε να συνοψίσετε σε μια μόνο λέξη, αυτό προσπαθούμε να κάνουμε. Προσπαθούμε να δώσουμε ένα μέλλον στο παρελθόν μας προκειμένου να έχουμε ένα μέλλον. Όσο ζούμε μια ζωή με περιέργεια και πάθος, υπάρχει λίγος Λεονάρντο μέσα σε όλους μας. Σας ευχαριστώ. (Χειροκρότημα) (Χειροκρότημα)