Ο Matthieu Ricard μιλάει για την ευτυχία

Υποθέτω ότι είναι αποτέλεσμα της παγκοσμιοποίησης το ότι μπορείς να βρεις κουτάκια Κόκα-Κόλας στην κορυφή του Έβερεστ και Βουδιστές μοναχούς στο Μόντερευ. (Γέλιο) Ήρθα πριν από δύο ημέρες από τα Ιμαλάϊα, ανταποκρινόμενος στην ευγενική πρόσκλησή σας. Θα ήθελα να σας προσκαλέσω και εσάς, επίσης, για λίγο, στα Ιμαλάϊα. Και να σας δείξω το μέρος όπου διαλογιστές, όπως εγώ, ο οποίος ξεκίνησα να είμαι ένας μοριακός βιολόγος στο Ινστιτούτο Παστέρ, καταλήξαμε στα βουνά.

Αυτές είναι λίγες φωτογραφίες τις οποίες είχα την τύχη να τις πάρω ενώ ήμουν εκεί. Αυτό είναι το βουνό Κάιλας στο Ανατολικό Θιβέτ -- πανέμορφο τοπίο. Αυτή είναι από τη χώρα του Marlboro. (Γέλιο) Αυτή είναι η Λίμνη Τερκουάζ. Ένας διαλογιστής. Αυτή είναι η πιο ζεστή ημέρα του χρόνου κάπου στο Ανατολικό Θιβέτ στις 1 Αυγούστου. Και την προηγούμενη νύχτα, κατασκηνώσαμε, και οι Θιβετιανοί φίλοι μου είπαν, "Θα κοιμηθούμε απ'έξω." Και τους ρώτησα, "Γιατί; Υπάρχει αρκετός χώρος στη σκηνή." Και απάντησαν, "Ναι, αλλά είναι καλοκαίρι." (Γέλιο)

Οπότε τώρα θα μιλήσουμε για την ευτυχία. Ως Γάλλος, πρέπει να πώ ότι υπάρχουν πολλοί Γάλλοι διανοούμενοι που νομίζουν ότι η ευτυχία δεν είναι καθόλου ενδιαφέρουσα. (Γέλιο) Μόλις έγραψα ένα δοκίμιο σχετικά με την ευτυχία, και υπήρξε μία αντιπαράθεση. Και κάποιος έγραψε ένα άρθρο που έλεγε, μην μας επιβάλλεις τη βρώμικη δουλειά της ευτυχίας. (Γέλιο) Δεν μας ενδιαφέρει να είμαστε ευτυχισμένοι. Θέλουμε να ζήσουμε με πάθος. Μας αρέσουν τα πάνω-κάτω της ζωής. Μας αρέσει να υποφέρουμε γιατί είναι τόσο ωραία όταν σταματάει για λίγο. (Γέλιο)

Αυτή είναι η θέα από το μπαλκόνι του ερημητηρίου μου στα Ιμαλάϊα. Είναι περίπου δύο επί τρία μέτρα, και είστε όλοι σας ευπρόσδεκτοι οποιαδήποτε στιγμή. (Γέλιο)

Τώρα, ας επιστρέψουμε στην ευτυχία ή στην ευημερία. Και πρώτα απ'όλα, ξέρετε, ανεξάρτητα από ότι λένε οι Γάλλοι διανοούμενοι, νομίζω κανείς δεν ξυπνάει το πρωί σκεπτόμενος, "Ας υποφέρω όλη τη μέρα" (Γέλιο) Το οποίο σημαίνει ότι κάπως -- συνειδητά ή μη, άμεσα ή έμμεσα, βραχυπρόθεσμα ή μακρυπρόθεσμα, ό,τι κάνουμε, ό,τι ελπίζουμε, ό,τι ονειρευόμαστε -- κάπως συνδέεται σε μια βαθιά επιθυμία για ευημερία και ευτυχία. Όπως είπε ο Πασκάλ, ακόμα και αυτός που κρεμάει τον εαυτό του, κάπως, ψάχνει για μία πάυση των βάσανων του -- δεν βρίσκει κάποιο άλλο τρόπο. Αλλά, εάν ψάξετε την λογοτεχνία, Ανατολική και Δυτική, θα βρείτε μια απίστευτη ποικιλία στον ορισμό της ευτυχίας. Κάποιοι άνθρωποι λένε, ότι πίστευα μόνο στην ανάμνηση του παρελθόντος, και στο να φαντάζομαι το μέλλον, ποτέ το παρόν. Κάποιοι άνθρωποι λένε ότι η ευτυχία είναι στο παρόν: είναι η ποιότητα της φρεσκάδας της τρέχουσας στιγμής. Και αυτό οδήγησε τον Γάλλο φιλόσοφο Ανρί Μπεργκσόν να πεί "Όλοι οι μεγάλοι διανοούμενοι της ανθρωπότητας έχουν αφήσει την ευτυχία χωρίς σαφή ορισμό ώστε να μπορεί να οριστεί από τον καθένα σύμφωνα με τους δικούς του όρους."

Λοιπόν, αυτό θα ήταν εντάξει εάν ήταν απλά μια δευτερεύουσα ενασχόληση στη ζωή μας. Αλλά, εάν είναι κάτι το οποίο πρόκειται να καθορίσει την ποιότητα κάθε στιγμής της ζωής μας, τότε καλύτερα να ξέρουμε τί είναι, να έχουμε μια πιο ξεκάθαρη ιδέα. Και ίσως, το ότι δεν ξέρουμε, ίσως είναι ο λόγος που τόσο συχνά, αν και ψάχνουμε την ευτυχία, φαίνεται ότι απομακρυνόμαστε από αυτή. Αν και θέλουμε να αποφεύγουμε τα βάσανα, κάπως φαίνεται να τρέχουμε προς αυτά. Και αυτό μπορεί να προέλθει επίσης από κάποιες συγχύσεις.

Μία από τις πιο κοινές είναι η ευτυχία και η ευχαρίστηση. Αλλά, εάν κοιτάξετε τα χαρακτηριστικά αυτών των δύο, η ευχαρίστηση εξαρτάται από τον χρόνο, το αντικείμενο, και το μέρος. Είναι κάτι που από τη φύση του αλλάζει. Ωραίο σοκολατένιο κέικ: το πρώτο κομμάτι είναι πολύ νόστιμο, το δεύτερο όχι τόσο, μετά το απεχθανόμαστε. (Γέλιο) Αυτή είναι η φύση των πραγμάτων: κουραζόμαστε. Ήμουν θαυμαστής του Μπάχ. Έπαιζα τα κομμάτια του στη κιθάρα μου. Μπορώ να τον ακούσω δύο, τρεις, πέντε φορές. Αλλά εάν έπρεπε να τον ακούω για 24 ώρες, χωρίς διακοπή, θα γινόταν πολύ κουραστικό. Εάν κρυώνεις, πλησιάζεις τη φωτιά, και είναι τόσο ωραία. Μετά από λίγο, απομακρύνεσαι λίγο, και μετά αρχίζει να καίει. Κατά κάποιο τρόπο η εμπειρία χειροτερεύει καθώς τη βιώνεις. Και επίσης είναι κάτι εσωτερικό σε εσένα δεν είναι κάτι που ακτινοβολά προς τα έξω. Μπορεί να αισθάνεστε έντονη ευχαρίστηση και κάποιοι γύρω σας να υποφέρουν.

Οπότε, τί είναι η ευτυχία; Και επειδή η ευτυχία είναι τόσο ασαφής λέξη, ας πούμε για την ευημερία. Νομίζω ότι ο καλύτερος ορισμός, σύμφωνα με τη Βουδιστική άποψη, είναι ότι η ευημερία δεν είναι απλά μία ευχάριστη αίσθηση. Είναι μία βαθιά αίσθηση γαλήνης και πληρότητας, μία κατάσταση η οποία διεισδύει σε όλες τις συναισθηματικές καταστάσεις και σε όλες τις χαρές και λύπες που έρχονται στο δρόμο μας. Για εσάς, αυτό ίσως σας φαίνεται παράξενο. Μπορούμε να είμαστε σε αυτή την κατάσταση ευημερίας ενώ είμαστε λυπημένοι; Κατά κάποια έννοια, γιατί όχι; Μιλάμε για ένα διαφορετικό επίπεδο.

Δείτε τα κύματα που έρχονται στην ακτή. Όταν είσαι στο κάτω μέρος του κύματος, χτυπάς στον πάτο. Χτυπάς πάνω στο βράχο. Όταν κάνεις σέρφινγκ στην κορυφή, είσαι γεμάτος χαρά. Οπότε πηγαίνεις από την χαρά στην κατάθλιψη. Εάν κοιτάξετε τη θάλασσα, μπορεί να είναι ένας όμορφος ήρεμος ωκεανός σαν καθρέπτης. Μπορεί να υπάρχουν καταιγίδες, αλλά το βάθος του ωκεανού είναι το ίδιο. Πώς γίνεται αυτό; Πρέπει να είναι μία κατάσταση ύπαρξης, όχι απλά ένα παροδικό συναίσθημα, μία αίσθηση. Ακόμα και η χαρά, μπορεί να είναι η σπίθα για ευτυχία. Αλλά υπάρχει και η κακόβουλη χαρά, που αισθάνεσαι όταν κάποιος άλλος υποφέρει.

Οπότε πώς προχωράμε στην αναζήτηση για ευτυχία; Πολύ συχνά κοιτάζουμε προς τα έξω. Νομίζουμε ότι αν μπορούσαμε να αποκτήσουμε αυτό και το άλλο, θα είχαμε όλες τις συνθήκες τα πάντα που χρειάζεται για να είμαστε ευτυχισμένοι. Να έχουμε τα πάντα για να είμαστε ευτυχισμένοι. Αυτή η ίδια η πρόταση ήδη αποκαλύπτει την καταδικασμένη καταστροφή της ευτυχίας. Να έχουμε τα πάντα. Εάν δεν έχουμε κάτι, δεν είμαστε ευτυχισμένοι. Όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά προσπαθούμε να τα επισκευάσουμε εξωτερικά, αλλά ο έλεγχος που έχουμε για τον εξωτερικό κόσμο είναι περιορισμένος, προσωρινός, και συχνά, απατηλός. Τώρα κοιτάξετε τις εσωτερικές καταστάσεις. Δεν είναι πιο δυνατές; Δεν είναι το μυαλό αυτό που μεταφράζει τις εξωτερικές καταστάσεις σε ευτυχία ή δυστυχία; Και δεν είναι αυτό πιο δυνατό; Ξέρουμε, από την εμπειρία μας, ότι μπορούμε να ζούμε σε αυτό που λέμε ένα μικρό παράδεισο και όμως, να είμαστε τελείως δυστυχισμένοι εσωτερικά.

Ο Νταλάι Λάμα ήταν κάποτε στη Πορτογαλία, και γινόταν παντού κατασκευές. Οπότε ένα βράδυ είπε, "Κοιτάξτε, κάνετε όλα αυτά τα πράγματα, αλλά δεν θα ήταν ωραίο, να κατασκευάσετε και κάτι εσωτερικά;" Και είπε, "Διαφορετικά ακόμα και αν έχεις το πιο τεχνολογικά προηγμένο διαμέρισμα στον 100-στό όροφο ενός μοντέρνου και άνετου κτιρίου, εάν είσαι βαθιά εσωτερικά δυστυχισμένος, το μόνο που θα ψάξεις είναι για ένα παράθυρο από το οποίο να πηδήξεις." Και το αντίστροφο, γνωρίζουμε ότι πολλοί άνθρωποι ενώ βρίσκονται σε πολύ δύσκολες καταστάσεις, καταφέρνουν να διατηρούν γαλήνη, εσωτερική δύναμη, ελευθερία και αυτοπεποίθηση. Οπότε αν οι εσωτερικές καταστάσεις είναι δυνατότερες -- φυσικά, οι εξωτερικές καταστάσεις μας επιδρούν και είναι πολύ ωραίο να ζούμε περισσότερο και πιο υγιείς, να έχουμε πρόσβαση σε πληροφορίες, εκπαίδευση, να μπορούμε να ταξιδεύουμε, και να έχουμε ελευθερία. Εντούτοις, αυτό δεν είναι αρκετό: αυτά είναι απλά βοηθήματα. Αυτό που μεταφράζει τα πάντα είναι μέσα στο μυαλό μας. Οπότε μπορούμε να αναρωτηθούμε, ποιές είναι οι εσωτερικές καταστάσεις που οδηγούν σε ευτυχία, και ποιές είναι αυτές που την υποσκάπτουν. Χρειάζεται εμπειρία για αυτό.

Πρέπει να γνωρίζουμε από τον εαυτό μας, ότι υπάρχουν κάποιες καταστάσεις του μυαλού που υποβοηθάνε αυτή την άνθηση, αυτή την ευημερία, αυτό που οι Έλληνες ονόμαζαν ευδαιμονία. Και υπάρχουν και κάποιες που εμποδίζουν την ευημερία. Αν δούμε από τη δική μας εμπειρία -- ο θυμός, το μίσος, η ζήλια, η αλαζονεία, η εμμονή -- δεν μας αφήνουν σε καλή κατάσταση. Και επίσης, επηρεάζουν αρνητικά την ευτυχία των άλλων. Οπότε μπορούμε να δούμε ότι όσο πιο πολύ αυτά εισβάλλουν στο μυαλό μας, τόσο πιο δυστυχισμένοι και βασανισμένοι αισθανόμαστε. Αντιθέτως, όλοι ξέρουμε ότι μία πράξη ανιδιοτελούς γενναιοδωρίας, ακόμα και εξ'αποστάσεως, χωρίς να το γνωρίζει κανείς, μπορούμε να σώσουμε τη ζωή κάποιου παιδιού, να κάνουμε κάποιον ευτυχισμένο. Δε χρειαζόμαστε αναγνώριση. Δε χρειαζόμαστε ευγνωμοσύνη. Απλά και μόνο η ίδια η πράξη, μας γεμίζει με μια αίσθηση πληρότητας. Και θα θέλαμε να είμαστε έτσι συνέχεια.

Είναι αυτό δυνατό, να αλλάξουμε την εσωτερική μας κατάσταση, να αλλάξουμε το μυαλό μας; Και τί θα κάνουμε με τα αρνητικά καταστρεπτικά συναισθήματα που είναι εγγενή στη φύση του μυαλού; Είναι δυνατή η αλλαγή στα συναισθήματα, τα χαρακτηριστικά, και τη διάθεσή μας; Θα πρέπει πρώτα να ρωτήσουμε, ποιά είναι η φύση του μυαλού; Και αν το κοιτάξουμε εμπειρικά, υπάρχει ένα βασικό στοιχείο στη συνείδηση, το να αντιλαμβανόμαστε και να έχουμε επίγνωση. Η συνείδηση είναι σαν ένας καθρέπτης ο οποίος επιτρέπει μέσα του όλες τις εικόνες. Άσχημα και όμορφα πρόσωπα. Ο καθρέπτης μπορεί να τα δείξει όλα, αλλά δεν αλλιώνεται από αυτά, δεν τροποποιείται από τις εικόνες που δείχνει. Παρομοίως, πίσω από κάθε σκέψη υπάρχει η γυμνή καθαρή συνείδηση. Αυτή είναι η φύση. Δεν μπορεί να την αλλιώσει το μίσος ή η ζήλεια επειδή, τότε, αν αλλιωνόταν -- όπως μία μπογιά που διαποτίζει ένα ρούχο -- θα μπορούσαμε να τα βρούμε αυτά τα συναισθήματα πάντα, κάπου. Ξέρουμε όμως ότι δεν είμαστε πάντα θυμωμένοι, ζηλιάρηδες, ή γενεόδωροι.

Έτσι, επειδή η βασική δομή της συνείδησης είναι αυτή η καθαρή γνωστική ποιότητα που τη διαφοροποιεί από μία πέτρα, υπάρχει η δυνατότητα για αλλαγή επειδή όλα τα συναισθήματα είναι παροδικά. Αυτή είναι η βάση για την εκπαίδευση του μυαλού. Η εκπαίδευση του μυαλού βασίζεται στην ιδέα ότι δύο νοητικά αντίθετα συναισθήματα δεν μπορούν να συνυπάρχουν την ίδια στιγμή. Μπορείς από αγάπη να πας στο μίσος. Αλλά δεν μπορείς, την ίδια στιγμή, προς το ίδιο υποκείμενο, προς τον ίδιο άνθρωπο, να θέλεις να του κάνεις και κακό και καλό. Δεν μπορείς, στην ίδια χειρονομία, να θες να κάνεις χειραψία και να χτυπήσεις κάποιον. Οπότε υπάρχουν φυσικά αντίδοτα στα συναισθήματα τα οποία είναι καταστρεπτικά για την εσωτερική μας ευημερία. Αυτός είναι ο δρόμος που πρέπει να ακολουθήσουμε. Αγαλλίαση ενάντια στη ζήλια. Μια αίσθηση εσωτερικής ελευθερίας ενάντια στην έντονη εσωτερική ψύχωση και εμμονή. Καλοσύνη, αγάπη και ευγένεια ενάντια στο μίσος. Αλλα φυσικά τότε κάθε συναίσθημα θα ήθελε ένα συγκεκριμένο αντίδοτο.

Μία άλλη λύση είναι να προσπαθίσουμε να βρούμε ένα γενικό αντίδοτο σε όλα τα συναισθήματα, και αυτό θα το κάνουμε κοιτώντας στην ίδια τη φύση. Συνήθως, όταν αισθανόμαστε θυμό, μίσος ή εκνευρισμό με κάποιον, ή έχουμε εμμονή με κάτι, το μυαλό γυρνάει ξανά και ξανά σε αυτό το αντικείμενο. Και κάθε φορά, ενισχύει την εμμονή ή τον εκνευρισμό. Με τον τρόπο αυτό, η διαδικασία αυτή διαιωνίζει τον εαυτό της. Οπότε αυτό που πρέπει τώρα να κάνουμε είναι, αντί να κοιτάμε προς τα έξω, να κοιτάξουμε προς τα μέσα. Ας δούμε τον ίδιο τον θυμό: φαίνεται πολύ απειλητικός, σαν ένας ισχυρό σύννεφο μουσώνα ή μια καταιγίδα. Νομίζουμε ότι το σύννεφο είναι πολύ πυκνό, αλλά αν πας δίπλα του, είναι απλά μια καταχνιά. Ομοίως, αν δούμε τη σκέψη του θυμού, θα χαθεί σαν τη παγωνιά κάτω από τον πρωινό ήλιο. Εάν το κάνετε αυτό ξανά και ξανά, η προδιάθεση, η τάση για το θυμό να εμφανιστεί ξανά θα είναι όλο και μικρότερη μετά από κάθε φορά που τον καταπολεμάς. Και, στο τέλος, αν και μπορεί να δημιουργηθεί, απλά θα περάσει από το μυαλό, σαν ένα πουλί που διασχίζει τον ουρανό χωρίς να αφήσει κάποιο ίχνος. Αυτή είναι η βασική αρχή της εκπαίδευσης του μυαλού.

Φυσικά, παίρνει χρόνο επειδή -- πήρε χρόνο για όλα αυτά τα κακά συναισθήματα για να σχηματιστούν στο μυαλό μας, οπότε θα χρειαστεί χρόνος και για να τα ξεδιαλύνουμε. Αλλά αυτός είναι ο μόνος δρόμος. Η μετάπλαση του μυαλού είναι το βασικό νόημα του διαλογισμού. Σημαίνει εξοικείωση με ένα νέο τρόπο ύπαρξης, ένα νέο τρόπο αντίληψης των πραγμάτων πιο κοντά στη πραγματικότητα, την αλληλεξάρτηση, και την ροή συνεχούς αλλαγής που γίνεται στην ύπαρξη και συνείδησή μας.

Αυτό είναι η γνωσιακή επιστήμη. Αυτό στο οποίο φτάσαμε είναι υποθέτω το θέμα -- έχουμε τόσο λίγο χρόνο για να το διαπραγματευτούμε. Σε ότι αφορά την πλαστικότητα του εγκεφάλου, ο εγκέφαλος θεωρούνταν να είναι πάνω κάτω σταθερός. Όλες οι συνδέσεις μέσα του, ο αριθμός τους, θεωρούνταν -- έως και πριν 20 χρόνια, θεωρούνταν να είναι περίπου σταθερές μετά την ενηλικίωση. Πρόσφατα βρέθηκε ότι μπορούν να αλλάζουν κατά πολύ. Σε έναν βιολιστή, ο οποίος έχει 10.000 ώρες πρακτικής εξάσκησης στο βιολί, κάποια περιοχή του εγκεφάλου του που ελέγχει τις κινήσεις των δαχτύλων έχει αλλάξει κατα πολύ, Ενδυναμώνοντας περαιτέρω τις αντίστοιχες συναπτικές συνδέσεις. Μπορούμε να το κάνουμε αυτό με τα συναισθήματα; Με την αγάπη, την ευγένεια, την υπομονή, την ευθύτητα;

Αυτό είναι αυτό που κάνουν οι μεγάλοι διαλογιστές. Μερικοί από αυτούς που προήλθαν από τα εργαστήρια, όπως του Μάντισον, Γουισκόνσιν, ή Μπέρκλει, έχουν κάνει 20 με 40.000 ώρες διαλογισμού. Πηγαίνουν για τρία χρόνια σε ησυχαστήρια, όπου διαλογίζονται για 12 ώρες τη μέρα. Και μετά, για την υπόλοιπη ζωή τους, θα το κάνουν τρεις ή τέσσερις ώρες τη μέρα. Είναι οι Ολυμπιακοί πρωταθλητές της εκπαίδευσης του μυαλού. (Γέλιο) Αυτό είναι το μέρος όπου οι διαλογιστές -- όπως βλέπετε είναι αρκετά εμψυχωτικό. Εδώ, με 256 ηλεκτρόδια. (Γέλιο)

Τί βρήκαν; Φυσικά το ίδιο πράγμα. Το επιστημονικό εμπάργκο -- εάν ποτέ κατατεθεί στο Nature (επιστημονικό περιοδικό) ευελπιστώ θα γίνει δεκτό. Μιλάει για την κατάσταση συμπόνοιας, της απόλυτης άνευ όρων συμπόνοιας. Ζητήσαμε από διαλογιστές, που το κάνουν αυτό για χρόνια και χρόνια και χρόνια, να βάλουν το μυαλό στους σε μια κατάσταση όπου δεν υπάρχει τίποτα πέρα από καλοσύνη -- πλήρη διαθεσιμότητα. Φυσικά, κατά την εκπαίδευση, το κάνουμε αυτό με αντικείμενα. Σκεφτόμαστε ανθρώπους που υποφέρουν, ανθρώπους που αγαπάμε, αλλά κάποια στιγμή, μπορεί να γίνει μια κατάσταση που διαχέεται παντού. Εδώ είναι κάποια προκαταρκτικά αποτελέσματα, τα οποία μπορώ να σας δείξω. Η καμπύλη σε σχήμα καμπάνας δείχνει 150 σημεία, και αυτό που βλέπουμε είναι η διαφορά ανάμεσα στο δεξιό και αριστερό μπροστινό λοβό. Πολύ περιλειπτικά, οι άνθρωποι που έχουν περισσότερη δραστηριότητα στον δεξιό λοβό, είναι πιο καταθληπτικοί -- δεν επηρεάζονται έυκολα θετικά. Το ανάποδο στην αριστερή πλευρα: μεγαλύτερη ροπή προς τον αλτρουισμό, την ευτυχία, την περιέργεια κλπ. Οπότε υπάρχει μια βασική γραμμή στους ανθρώπους. Και επίσης, μπορεί να αλλαχτεί. Εάν δείτε μία κωμωδία, πηγαίνετε προς την αριστερή μεριά. Εάν είστε χαρούμενοι για κάτι, πηγαίνετε προς την αριστερή μεριά. Εάν έχετε κατάθλιψη, πηγαίνετε προς τη δεξιά πλευρά. Εδώ, το -0,5 είναι η βασική απόκλιση της καμπύλης ενός διαλογιστή ο οποίος διαλογιζόταν για τη συμπόνοια. Είναι τελείως εκτός της καμπύλης.

Δεν έχω χρόνο να πάω σε όλα τα διάφορα επιστημονικά αποτελέσματα. Ευελπιστώ ότι θα προκύψουν. Αλλά βρήκαν ότι -- αυτό είναι μετά από 3:30 ώρες σε ένα μαγνητικό τομογράφο, είναι λες και βγαίνεις από διαστημόπλοιο. Επίσης έχουν βρει σε άλλα εργαστήρια -- για παράδειγμα στα εργαστήρια Paul Ekman στο Μπέρκλει -- ότι κάποιοι διαλογιστές μπορούν να ελέγχουν τα συναισθήματά τους περισσότερο από ότι νομίζαμε. Όπως στα πειράματα αιφνιδιασμού, για παράδειγμα. Εάν καθήσετε κάποιον σε μία καρέκλα με όλο αυτό τον εξοπλισμό που μετράει την φυσιολογία του, και υπάρχει κάποιου είδους βόμβα που εκραγεί, είναι τόσο εντστικτώδης η αντίδραση που, σε 20 χρόνια, ποτέ δεν είδαν κάποιον που δεν πήδηξε από τη καρέκλα του. Μερικοί διαλογιστές, χωρίς να προσπαθήσουν να το σταματήσουν, αλλά απλώς όντας τελείως ανοικτοί, και σκεπτόμενοι ότι το μπαμ θα είναι κάτι μικρό όπως ένα αστέρι που πέφτει, μπορούν και δεν κινούνται καθόλου.

Ο σκοπός αυτού δεν είναι να κάνουμε κάτι σαν έναν κύκλο ο οποίος δείχνει τα εξαιρετικά υποκείμενα που δεν κινήθηκαν. Αλλά πιο πολύ να πούμε ότι η εκπαίδευση του μυαλού μετράει. Δεν είναι πολυτέλεια. Δεν είναι μια συμπληρωματική βιταμίνη για τη ψυχή: είναι κάτι το οποίο θα προσδιορίσει την ποιότητα κάθε στιγμής της ζωής μας. Ξοδεύουμε 15 χρόνια για την εκπαίδευσή μας. Μας αρέσει το τζόγκινγκ, και η άσκηση του σώματος. Κάνουμε όλα αυτά τα πράγματα για να είμαστε όμορφοι. Και όμως ξοδεύουμε εκπληκτικά λίγο χρόνο για αυτό που μετράει περισσότερο: τον τρόπο που λειτουργεί το μυαλό μας. Το οποίο, ξανά, είναι αυτό που προσδιορίζει την ποιότητα των εμπειριών μας.

Τώρα, υποθετικά η συμπόνοια μας πρέπει να ενεργοποιηθεί. Είναι αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε σε διάφορα μέρη. Από μόνο του αυτό το παράδειγμα χρειάζεται πολύ δουλειά. Αυτή η γυναίκα με φυματίωση στο κόκαλο, μόνη της στη σκηνή, πρόκειται να πεθάνει με τη μοναχοκόρη της. Ένα χρόνο αργότερα, δείτε πως είναι. Το κάνουν αυτό σε διάφορα σχολεία και κλινικές στο Θιβέτ.

Θα σας αφήσω με την ομορφιά αυτών των εικόνων οι οποίες λένε περισσότερα για την ευτυχία από όσα θα μπορούσα ποτέ να πω. Και τους μοναχούς του Θιβέτ. (Γέλιο) Ιπτάμενοι μοναχοί. Σας ευχαριστώ πολύ.