Μάριαν Μπάντγες: Περίτεχνη ομορφιά μέσω σχεδιασμού

Θα ξεκινήσω με ένα ποίημα. "Ω αγαπητέ μου οδοντίατρε, τα λαστιχένια σας δάχτυλα στο στόμα μου... Η φωνή σας τόσο απαλή και καλυμμένη... Κατεβάστε τη μάσκα αγαπητέ οδοντίατρε, κατεβάστε την μάσκα."

(Γέλια)

Σε αυτήν την παρουσίαση, Θα θέσω την δεξιά πλευρά του μυαλού σας σε μια σοβαρή άσκηση. Θα δείτε πολλές εικόνες, και δεν θα είναι πάντα σχετικές με τα λεγόμενά μου. Γι' αυτό θα πρέπει να διχοτομήσετε το μυαλό σας, αφήστε τις εικόνες να ρέουν στη μια πλευρά και με την άλλη ακούτε. Είμαι από τους ανθρώπους με μια προσωπική ιστορία μεταμόρφωσης. Πριν έξι χρόνια, ύστερα από 20 χρόνια στην γραφιστική και την τυπογραφία, άλλαξα τρόπο εργασίας και τον τρόπο εργασίας των περισσότερων γραφιστών, και επιδίωξα μια πιο προσωπική προσέγγιση στο έργο μου, με την ταπεινή απόπειρα να συντηρούμαι κάνοντας κάτι που αγαπώ. Όμως, κάτι παράξενο συνέβη. Έγινα περίεργα δημοφιλής. Τα τωρινά μου έργα φαίνεται να έχουν τέτοια απήχηση στους ανθρώπους που με έχει ξαφνιάσει τόσο που ακόμη συχνά αναρωτιέμαι τι στο διάολο συμβαίνει. Και σιγά-σιγά καταλαβαίνω ότι η έλξη του "τι" κάνω ίσως συνδεέται με το "γιατί" το κάνω.

Πλέον με θεωρώ καλλιτέχνη γραφιστικής. Έτσι, εκεί που η δουλειά μου ως γραφίστας έπρεπε να ακολουθεί μια στρατηγική, πλέον η δουλειά μου ακολουθεί την καρδιά μου και τα ενδιαφέροντά μου με την καθοδήγηση του "εγώ" μου, για να επωφελήσει και εμένα και τον πελάτη. Αυτό, όμως, είναι αιρετικό στον κόσμο του σχεδιασμού. Το "εγώ" δεν θα έπρεπε να συμμετέχει στη γραφιστική. Αλλά πιστεύω ότι για μένα, δίχως εξαίρεση, όσο περισσότερο αντιμετωπίζω την δουλειά ως κάτι δικό μου, ως κάτι που είναι προσωπικό, τόσο πιο επιτυχημένη είναι σαν κάτι συναρπαστικό, ενδιαφέρον και διαχρονικό. Έτσι βρίσκομαι έξω από το κύριο ρεύμα της σκέψης του σχεδιασμού. Εκεί όπου άλλοι κοιτάνε μετρήσιμα αποτελέσματα, εγώ έχω την τάση να ενδιαφέρομαι για αιθέριες ιδιότητες όπως: Φέρνει χαρά; Υπάρχει αίσθηση έκπληξης; Και προκαλεί περιέργεια;

Αυτό είναι ένα επιστημονικό διάγραμμα, παρεπιπτόντως. Δεν έχω χρόνο να το επεξηγήσω, αλλά έχει να κάνει με DNA και RNA. Η προσέγγισή μου στα εικαστικά έργα είναι ιδιαίτερα εμπνευστική. Αυτά που με ενδιαφέρουν όταν δουλεύω είναι η οπτική δομή, η έκπληξη και ο,τιδήποτε απαιτεί κατανόηση. Για αυτόν τον λόγο, ελκύομαι ιδιαίτερα από τα συστήματα και τα μοτίβα. Με παραδείγματα θα σας δείξω πως δουλεύει ο εγκέφαλός μου.

Αυτό είναι το έργο μου για την The Guardian στο Ηνωμένο Βασίλειο. Έχουν ένα περιοδικό το G2. Αυτό είναι για την ειδική έκδοση αινιγμάτων του 2007. Αινιγματικό πράγματι. Πρώτα έφτιαξα μια σειρά από μονάδες πλακιδίων. Και αυτές τις σχεδίασα ειδικά ώστε να περιέχουν στο σχήμα τους μέρη από τα γράμματα έτσι ώστε να μπορώ να ενώσω αυτά τα κομμάτια για να σχηματίσω γράμματα και λέξεις μέσα στους αφηρημένους σχηματισμούς. Στη συνέχεια μπορούσα εξίσου εύκολα να τα αναποδογυρίσω, να τα περιστρέψω και να τα συνδυάσω έτσι ώστε να σχηματίσω είτε συγκεκριμένα μοτίβα είτε αφηρημένα μοτίβα. Βλέπουμε, λοιπόν, εδώ τη λέξη puzzle. Και νάτη με το αφηρημένο φόντο. Και όπως βλέπετε, είναι εξαιρετικά δύσκολο να διαβαστεί. Αλλά, το μόνο που χρειάζεται είναι να γεμίσω ορισμένες περιοχές των γραμμάτων για να ξεχωρίσουν τις λέξεις από το φόντο. Ίσως, όμως, παραείναι προφανές. Μπορώ, λοιπόν, να προσθέσω λίγο χρώμα στο φόντο και να προσθέσω λίγο ακόμη χρώμα και στις λέξεις. Και έτσι, σε συνεργασία με τον καλλιτεχνικό διευθυντή, μπορώ να το φέρω στο κατάλληλο επίπεδο ώστε να αποτελεί αίνιγμα για το κοινό -- καταλαβαίνει ότι υπάρχει κάτι να διαβάσει -- αλλά δεν είναι αδύνατο να το διαβάσει.

Με ενδιαφέρει, επίσης, να δουλεύω με ασυνήθιστα υλικά και με συνηθισμένα υλικά αλλά με ασυνήθιστο τρόπο. Αυτό απαιτεί να ανακαλύψω πως να αξιοποιήσω σωστά τις έμφυτες ιδιότητες του υλικού και πως να το μορφοποιήσω κατά βούληση. Στην ουσία, ο στόχος μου είναι να δημιουργήσω κάτι απροσδόκητο. Με το ίδιο σκοπό έχω δουλέψει με ζάχαρη για τον Στέφαν Σάγκμαϊστερ, τρεις φορές ομιλητή στο TED. Και αυτό το έργο ξεκίνησε ουσιαστικά στο τραπέζι της κουζίνας μου. Τρώω δημητριακά για πρωϊνό όλη μου τη ζωή. Και εξίσου συχνά, λερώνω το τραπέζι με ζάχαρη και παίζω χρησιμοποιώντας τα δάχτυλά μου. Και τελικά χρησιμοποίησα αυτήν τη μέθοδο για να δημιουργήσω ένα έργο τέχνης. Και ξαναχρησιμοποίησα για να φτιάξω έξι έργα για το βιβλίο του Στέφαν "Πράγματα που Έχω Μάθει Μέχρι Τώρα στη Ζωή Μου". Και αυτά δημιουργήθηκαν χωρίς σκίτσα, απλά ελεύθερο σχέδιο, απλώνοντας την ζάχαρη σε μια άσπρη επιφάνεια και σχηματίζοντας τις λέξεις και τα σχέδια. Πρόσφατα, έκανα και κάποια μάλλον εξεζητημένα μπαρόκ πλαίσια από κοινά ζυμαρικά. Τα κάνω για ένα κεφάλαιο ενός βιβλίου. Και το κεφάλαιο αφορά την τιμή. Μπορεί να φαντάζει άσχετο, αλλά, κατά κάποιον τρόπο, αναφέρεται στα καλλιτεχνήματα ζυμαρικών που φτιάχνουν τα παιδιά για τους γονείς τους, ή μάλλον φτιάχνουν στο σχολείο για τους γονείς τους, κάτι που αποτελεί από μόνο του ένα είδος τιμής. Αυτό είναι κάτι που μπορείτε να κάνετε με αλουμινόχαρτο. Καλά λοιπόν, είναι κάτι που εγώ μπορώ να κάνω με αλουμινόχαρτο.

(Γέλια)

Με ενδιαφέρει πολύ η έκπληξη στο σχεδιασμό ως μια ώθηση προς τη διερεύνηση. Το να εκπλήσσεσαι ισοδυναμεί με το να αμφισβητείς, να διερωτάσαι. Και να νιώθεις έκπληξη ισοδυναμεί με το να νιώθεις δέος. Αυτήν την περίοδο γράφω ένα βιβλίο που παίζει με τις δύο σημασίες της λέξης, καθώς ερευνώ κάποιες από τις ιδέες μου και διερευνήσεις σε μια οπτική απεικόνιση ενός μάλλον φανταχτερού μεγαλείου. Ο κόσμος είναι γεμάτος έκπληξη. Όμως ο κόσμος της γραφιστικής, ως επί το πλείστον, δεν είναι. Χρησιμοποιώ, λοιπόν, τα γραπτά μου ως πειραματικό πεδίο για ένα βιβλίο που έχει μια αλληλοεξάρτηση μεταξύ λόγου και εικόνας ως ένα είδος σαγηνευτικής δύναμης. Πιστεύω ότι ένα από τα πράγματα που οι θρησκείες έκαναν σωστά ήταν η χρήση της οπτικής έκπληξης για να μεταδώσουν ένα μήνυμα. Νομίζω πως αυτό το πάντρεμα της τέχνης με την πληροφόρηση είναι τρομερά ανεκμετάλλευτο στην λογοτεχνία ενηλίκων. Και απορώ γιατί ο οπτικός πλούτος δεν χρησιμοποιείται πιο συχνά για την ενίσχυση του πνευματικού πλούτου. Όταν κοιτάζουμε έργα όπως αυτό, έχουμε την τάση να τα συνδέουμε με παιδική λογοτεχνία. Υπάρχει η προκατάληψη ότι τα διακοσμητικά γραφικά μειώνουν την σοβαρότητα του περιεχομένου. Αλλά, ελπίζω να έχω την ευκαιρία να αλλάξω αυτήν την αντίληψη. Το βιβλίο αυτό απαιτεί πολύ χρόνο. Αλλά, το έχω σχεδόν τελειώσει.

Για κάποιο λόγο θεώρησα καλή ιδέα να κάνω ένα διάλλειμα στην ομιλία μου. Νάτο λοιπόν -- για να μας δωθεί μια στιγμή να τα αφομοιώσουμε.

(Γέλια)

Φτιάχνω ραβασάκια για τον Άγιο Βαλεντίνο. Στέλνω ραβασάκια σε μεγάλες ποσότητες από το 2005 Αυτά είναι τα ραβασάκια από το 2005 και το 2006. Και ξεκίνησα κάνοντας ένα μόνο σχέδιο όπως αυτό και στέλνοντάς το σε όλους. Όμως το 2007, είχα την παράλογη ιδέα να ζωγραφίσω με το χέρι κάθε ραβασάκι για όλους στη λίστα μου. Ελάττωσα την λίστα μου σε 150 άτομα. Και ζωγράφισα για κάθε άτομο το δικό του μοναδικό ραβασάκι και πρόσθεσα το όνομά του, το αρίθμησα, το υπέγραψα και το έστειλα. Όσο απίστευτο και να ακούγεται, αυτό το έκανα ως μια μέθοδο για εξοικονόμηση χρόνου. Είχα πολύ δουλειά στην αρχή της χρονιάς, και δεν ήξερα πως θα βρω τον χρόνο να σχεδιάσω και να εκτυπώσω το ένα και μοναδικό ραβασάκι. Και σκέφτηκα να το κάνω σε δόσεις καθώς ταξίδευα. Δεν έγινε ακριβώς έτσι. Είναι μεγάλη ιστορία, αλλά κατάφερα να τα τελειώσω όλα στην ώρα τους, και είχαν πολύ μεγάλη απήχηση. Μου απάντησαν με ποσοστό σχεδόν 100 τοις εκατό. (Γέλια) Και αυτοί που δεν απάντησαν δεν πρόκειται να τους ξαναστείλω τίποτα.

(Γέλια)

Πέρσι, ακολούθησα μια πιο θεματική προσέγγιση με τα ραβασάκια. Ήθελα τα άτομα να λάβουν ένα είδος μυστηριώδους ερωτικού γράμματος, σαν να βρήκαν ένα απόσπασμα στο γραμματοκιβώτιό τους. Ήθελα να είναι κάτι που να μην απευθύνεται σε αυτούς και να μην έχει το όνομά μου, κάτι που θα τους έκανε να αναρωτηθούν τι στο καλό ήταν αυτό το πράγμα. Και έγραψα συγκεκριμένα τέσσερις σελίδες που δεν συνδέονται. Υπήρχαν τέσσερις διαφορετικές εκδόσεις. Και τα έγραψα έτσι ώστε να αρχίζουν στη μέση μιας πρότασης και να τελειώνουν στη μέση μιας πρότασης. Και, από την μια είναι γενικά, οπότε αποφεύγω συγκεκριμένα ονόματα και μέρη, αλλά από την άλλη είναι προσωπικά. Ήθελα, λοιπόν, τα άτομα να έχουν την αίσθηση ότι είχαν λάβει κάτι που θα μπορούσε να είναι ένα ερωτικό γράμμα για αυτούς. Και θα σας διαβάσω ένα από αυτά.

"Ποτέ δεν ήσουν σίγουρος για αυτό, αλλά σε διαβεβαιώ ότι αυτή η ιδιοτροπία σου, που σε ενοχλεί, είναι πραγματικά αξιαγάπητη. Σε παρακαλώ, δέξου ότι αυτό το κομμάτι σου δραπετεύει με το χαμόγελό σου, και εμείς που το βλέπουμε χαιρόμαστε όταν το λαμβάνουμε τυχαία. Μαζί σου είναι σαν να κυνηγάς και να πιάνεις μικρά πουλάκια, αλλά δίχως τις γρατζουνιές και τις κουτσουλιές." (Γέλια) "Θέλω να πω το εξής, οι σκέψεις και τα λόγια σου φτερουγίζουν και πετούν, ανησυχητικά φευγαλέα κατά καιρούς, όμως όταν πιαστούν και εξεταστούν -- τι θαυμασμός. Μια τόσο ευχάριστη ανταμοιβή. Μαζί σου ο χρόνος δεν είναι περαστικός παρά μόνο συλλεκτικός -- είναι η συλλογή στιγμών με την ελπίδα για διαφύλαξη και απελευθέρωση συγχρόνως. Αδύνατον; Δεν νομίζω. Το ξέρω ότι αυτά σε φέρνουν σε αμηχανία. Με σιγουριά σε βλέπω να κοκκινίζεις. Αλλά πρέπει να σου τα πω διότι μερικές φορές νιώθω να αυτο-αμφισβητείσαι, και είναι τόσο συντριπτική η σκέψη ότι ίσως δεν γνωρίζεις πόσο υπέροχος άνθρωπος είσαι, πόση λάμψη και γοητεία εκπέμπεις και ότι είσαι πραγματικά, ειλικρινά και ολότελα..."

(Γέλια)

(Χειροκρότημα)

Έτσι, η γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου είναι σε μερικές ημέρες. Και αυτά παραδίνονται αυτήν τη στιγμή σε γραμματοκιβώτια ανά τον κόσμο. Φέτος είχα μια, πρέπει να ομολογήσω, λαμπρή ιδέα: να χαράξω με λέϊζερ, τα ραβασάκια μου πάνω σε χρησιμοποιημένες Χριστουγεννιάτικες κάρτες. Έτσι ζήτησα από φίλους να μου στείλουν τις παλιές τους Χριστουγεννιάτικες κάρτες. Και έφτιαξα 500 τέτοια. Κάθε ένα είναι εντελώς ξεχωριστό. Είμαι πολύ ενθουσιασμένη. Δεν έχω τι άλλο να πω. Αλλά έγιναν πολύ πετυχημένα.

Είναι αλήθεια ότι αφιερώνω πολύ χρόνο στη δουλειά μου. Και ένα από τα πράγματα που σκέφτομαι τελευταία είναι τι αξίζει τον κόπο. Σε τι αξίζει να αφιερώσω το χρόνο μου και τη ζωή μου κατ' αυτόν τον τρόπο; Η εργασία στον εμπορικό τομέα είναι κάτι που δυσκολεύομαι να κάνω κατά καιρούς. Και ναι, είναι φορές που με επηρεάζει το χρήμα. Αλλά εν τέλη, δεν το θεωρώ αντάξιο στόχο. Αυτό που κάνει κάτι αντάξιο για μένα είναι οι άνθρωποι για τους οποίους και με τους οποίους εργάζομαι, οι συνθήκες στις οποίες δουλεύω και το κοινό που καταφέρνω να αγγίξω. Οπότε διερωτούμαι: Για ποιον τα κάνω; Τι έχουν να πουν αυτά που κάνω; Και τι επιδιώκουν;

Ξέρετε, οφείλω να ομολογήσω, είναι πραγματικά δύσκολο για κάποιον σαν και εμένα να ανέβει στη σκηνή σε αυτό το συνέδριο με αυτά τα απίστευτα λαμπρά μυαλά, που γεννάνε αυτές τις μεγαλεπίβολες, επαναστατικές, καταλυτικές ιδέες και τεχνολογίες. Και είναι πολύ, πολύ συχνό για τους σχεδιαστές και τους ανθρώπους των εικαστικών τεχνών να νιώθουμε ότι δεν συμβάλλουμε αρκετά. Ή ακόμη χειρότερα, ότι το μόνο που κάνουμε είναι να αυξάνουμε τη χωματερή. Εδώ είμαι, λοιπόν, δείχνοντάς σας κάποια όμορφα γραφικά και μιλώντας για αισθητική. Όμως έχω φτάσει στο συμπέρασμα ότι τα πραγματικά εμπνευστικά εικαστικά έργα είναι εξαιρετικά σημαντικά στην κοινωνία.

Με τον ίδιο τρόπο που εμπνέομαι από βιβλία και περιοδικά κάθε είδους, από συζητήσεις, από ταινίες, έτσι πιστεύω, όταν μπαίνει ένα εικαστικό έργο μου στα Μ.Μ.Ε., ένα έργο που είναι ενδιαφέρον, ασυνήθιστο, που κινεί την περιέργεια, ένα έργο που προκαλεί το αίσθημα της αναζήτησης, ότι τρέφω την φαντασία του πληθυσμού. Και ποτέ δεν ξέρεις ποιός θα πάρει κάτι από αυτό και θα το μετατρέψει σε κάτι άλλο. Διότι η έμπνευση μεταλαμπαδίζεται. Έτσι ένα έργο μου μπορεί να εμπνεύσει ένα θεατρικό συγγραφέα ή ένα μυθιστοριογράφο ή έναν επιστήμονα, και αυτό έπειτα να αποτελέσει το σπόρο που θα εμπνεύσει ένα γιατρό ή ένα φιλάνθρωπο ή μια μπέιμπι σίτερ. Και αυτό δεν ποσοτικοποιείται, ούτε παρακολουθείται ούτε μετριέται. Και έχουμε την τάση να υποτιμούμε πράγματα που δεν μετριούνται.

Αλλά πιστεύω πραγματικά ότι μία πλήρως λειτουργική, πλούσια κοινωνία χρειάζεται τέτοιους σπόρους από όλες τις κατευθύνσεις και όλους τους κλάδους για να μπορέσει να διατηρήσει τα γρανάζια της έμπνευσης και της φαντασίας σε ροή, σε κίνηση και σε ανάπτυξη. Γι' αυτό κάνω ό,τι κάνω, και καταβάλλω τόσο πολύ χρόνο και προσπάθεια, και δουλεύω στο κοινό εμπορικό περιβάλλον, σε αντίθεση με το απομονωμένο ιδιωτικό περιβάλλον των καλών τεχνών. Διότι θέλω όσο γίνεται περισσότερος κόσμος να δει το έργο μου, να το προσέξει, να γοητευτεί, και να μπορέσει να πάρει κάτι από αυτό. Και ειλικρινά νιώθω ότι αξίζει τον κόπο να ξοδεύω τον πολύτιμο και περιορισμένο χρόνο μου πάνω σε αυτήν τη γη κατ' αυτόν τον τρόπο. Και σας ευχαριστώ που μου επιτρέψατε να σας το δείξω.

(Χειροκρότημα)