Το κάλεσμα της Λιζ Κόλμαν να επανιδρύσουμε την ελευθέρια παιδεία

Οι πρόεδροι πανεπιστημίων δεν είναι η πρώτη επιλογή όταν συζητούμε τις χρήσεις της δημιουργικής φαντασίας. Σκέφτηκα λοιπόν να ξεκινήσω μιλώντας για το πώς βρέθηκα εδώ.

Η ιστορία ξεκινά στα τέλη της δεκαετίας του '90. Με είχαν προσκαλέσει να συναντήσω κορυφαίους εκπαιδευτικούς από τη νεοαπελευθερωμένη Ανατολική Ευρώπη και τη Ρωσία. Προσπαθούσαν να βρουν τρόπους να ξαναχτίσουν τα πανεπιστήμιά τους. Δεδομένου ότι η εκπαίδευση στη Σοβιετική Ένωση ήταν ουσιαστικά προπαγάνδα στην υπηρεσία της κρατικής ιδεολογίας, αντιλαμβάνονταν ότι απαιτούνταν ριζικές μεταμορφώσεις αν επρόκειτο να προσφέρουν εκπαίδευση αντάξια ελεύθερων ανδρών και γυναικών. Έχοντας αυτή τη σπάνια ευκαιρία να ξεκινήσουν από το μηδέν, επέλεξαν τις ελευθέριες τέχνες ως το πιο πειστικό πρότυπο λόγω της παραδοσιακής του προσήλωσης στην επέκταση των ευρύτερων διανοητικών και βαθύτερων ηθικών δυνατοτήτων των μαθητών.

Έχοντας πάρει την απόφαση ήρθαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, έδρα των ελευθέριων τεχνών, για να μιλήσουν σε κάποιους από εμάς που ήμασταν πιο στενά συνδεδεμένοι με αυτό το είδος εκπαίδευσης. Μιλούσαν με πάθος, με αδημονία, με μία διανοητική πεποίθηση, μία φωνή που δεν είχα ακούσει για δεκαετίες, ένα όνειρο από καιρό ξεχασμένο. Είχαμε απομακρυνθεί έτη φωτός από τα αισθήματα που τους παρακινούσαν. Αλλά για μένα, σε αντίθεση με αυτούς, στον κόσμο μου, ο πίνακας δεν ήταν άγραφος, και ό,τι ήταν γραμμένο δεν ήταν και πολύ ενθαρρυντικό.

Η παιδεία με βάση τις ελευθέριες τέχνες δεν υπάρχει πια τουλάχιστον στην γνήσια μορφή της, σε αυτή τη χώρα. Η επαγγελματοποίηση των ελευθερίων τεχνών έχει προχωρήσει τόσο που δεν προσφέρουν πλέον το εύρος εφαρμογών και την αυξημένη ικανότητα πολιτικής ενασχόλησης που είναι το χαρακτηριστικό τους γνώρισμα. Τον τελευταίο αιώνα ο ειδικός έχει εκθρονίσει τον μορφωμένο γενικής παιδείας και έχει γίνει το μοναδικό μοντέλο διανοητικής επιτυχίας. (Χειροκρότημα)

Η εξειδίκευση σίγουρα ήταν χρήσιμη. Αλλά το κόστος κυριαρχίας της είναι τεράστιο. Τα αντικείμενα κατακερματίζονται σε ολοένα και πιο μικρά κομμάτια, με αυξανόμενη έμφαση στο τεχνικό και δυσνόητο. Κάναμε ακόμα και τη διδασκαλία της λογοτεχνίας κάτι το σκοτεινό. Μπορεί να νομίζετε ότι ξέρετε τι συμβαίνει σε αυτό το μυθιστόρημα της Τζέιν Όστεν μέχρι να πρωτοσυναντήσετε τον μεταμοντέρνο αποδομισμό.

Η πρόοδος του σημερινού φοιτητή βασίζεται στην απόρριψη κάθε ενδιαφέροντος πλην ενός. Και σε αυτό, να εξειδικεύεται όλο και περισσότερο, μαθαίνοντας όλο και περισσότερα για όλο και λιγότερα. Και αυτό παρά τις ενδείξεις γύρω μας του αλληλένδετου των πραγμάτων. Για να μη νομίζετε ότι υπερβάλλω, ιδού οι βασικές αρχές της ανθρωπολογίας. Καθώς ανεβαίνει κανείς τη κλίμακα, αξίες πέρα από την τεχνική ικανότητα αντιμετωπίζονται όλο και πιο κριτικά. Ερωτήσεις όπως, «Τι είδους κόσμο δημιουργούμε; Τι είδους κόσμο θα έπρεπε να δημιουργούμε; Τι είδους κόσμο μπορούμε να δημιουργούμε;» αντιμετωπίζονται με αυξανόμενο σκεπτικισμό και αποσύρονται.

Με αυτό τον τρόπο οι προστάτες της κοσμικής δημοκρατίας ουσιαστικά εγκαταλείπουν τη σχέση ανάμεσα στην παιδεία και τις αξίες στους φονταμενταλιστές, που, να είστε βέβαιοι, δεν έχουν πρόβλημα να χρησιμοποιήσουν την εκπαίδευση για να προωθήσουν τις αξίες τους: τα απόλυτα μιας θεοκρατίας. Στο μεταξύ, οι αξίες και οι φωνές της δημοκρατίας σωπαίνουν. Είτε έχουμε χάσει επαφή με αυτές τις αξίες ή, ακόμα χειρότερα, πιστεύουμε ότι δεν χρειάζεται ή δεν μπορούν να διδαχτούν. Αυτή η απέχθεια για κοινωνικές αξίες μπορεί να φαίνεται ασύμβατη με την έκρηξη προγραμμάτων προσφοράς στην κοινωνία. Αλλά παρά την προσοχή που δίνεται σε αυτές τις προσπάθειες, παραμένουν ιδιαίτερα εξωεκπαιδευτικές. Η κοινωνική προσφορά αντιμετωπίζεται ως εκτός του πεδίου που θεωρείται ως σοβαρή σκέψη και ενήλικοι σκοποί. Με απλά λόγια, όταν το ένστικτο είναι η αλλαγή του κόσμου, η εκπαιδευτική κοινότητα είναι πιο πιθανό να προωθήσει μία μορφωμένη αδυναμία παρά να δημιουργήσει μία αίσθηση ενδυνάμωσης.

Αυτό το μείγμα --υπεραπλούστευση της πολιτικής ενασχόλησης, εξιδανίκευση του ειδικού, κατακερματισμός της γνώσης, έμφαση στην τεχνική δεξιότητα, ουδετερότητα ως προϋπόθεση της ακαδημαϊκής αξιοπρέπειας, είναι δηλητήριο στην επιδίωξη των αναγκαίων δεσμών ανάμεσα στην εκπαίδευση και το κοινό καλό, ανάμεσα στη διανοητική αξιοπρέπεια και την ανθρώπινη ελευθερία, που ήταν στο κέντρο (Χειροκρότημα) της δοκιμασίας που αντιμετώπιζαν οι Ευρωπαίοι συνάδελφοί μου. Όταν η αστρονομική απόσταση ανάμεσα στις πραγματικότητες της πανεπιστημιακής κοινότητας και την ένταση του οράματος αυτής της δοκιμασίας ήταν υπεραρκετή, σας βεβαιώνω, για να κάνω ένα διάλειμμα, αυτό που συνέβαινε εκτός πανεπιστημιακής εκπαίδευσης έκανε την οπισθοδρόμηση αδιανόητη.

Είτε επρόκειτο για περιβαλλοντικές απειλές, ανισότητες στην κατανομή του πλούτου, ανυπαρξία λογικής ή βιώσιμης πολιτικής στην χρήση ενέργειας, βρισκόμασταν σε απελπιστική κατάσταση. Και αυτή ήταν μόνο η αρχή. Η διαφθορά της πολιτικής μας ζωής είχε γίνει εφιάλτης: τίποτα δε γλύτωνε, διάκριση εξουσιών, πολιτικές ελευθερίες, ο νόμος, οι σχέσεις εκκλησίας και κράτους. Και όλα αυτά συνοδεία της κατασπατάλησης του εθνικού υλικού πλούτου που ήταν απλά απίστευτη. Μία τρομακτική προτίμηση για τη χρήση βίας είχε γίνει καθημερινότητα, με μία ανάλογη αποστροφή για εναλλακτικές μορφές επιρροής. Συγχρόνως, όλη μας η δύναμη πυρός ήταν ανήμπορη να σταματήσει ή να περιορίσει τη σφαγή στη Ρουάντα, το Νταρφούρ, τη Μιανμάρ.

Η δημόσια εκπαίδευσή μας, κάποτε παγκόσμιο πρότυπο, έχει γίνει διαβόητη για τις αποτυχίες της. Βασικές δεξιότητες και μία ελάχιστη πολιτιστική μόρφωση παραμένουν απρόσιτες για τους περισσότερους μαθητές μας. Αν και έχουμε ερευνητικές υποδομές που τις ζηλεύει όλος ο κόσμος, πάνω από τους μισούς Αμερικανούς δεν πιστεύουν στην εξέλιξη. Και μην στοιχηματίσετε σχετικά με το πόσοι από αυτούς που την πιστεύουν, την καταλαβαίνουν.

Είναι απίστευτο, αλλά αυτό το έθνος με όλες του τις υλικές, διανοητικές και πνευματικές δυνατότητες μοιάζει τελείως αβοήθητο να αντιστρέψει την κατακόρυφη πτώση σε αυτούς τους τομείς. Εξίσου απίστευτο, από τη δική μου οπτική γωνία, είναι το γεγονός ότι κανείς δεν αντιλαμβάνεται τη σύνδεση ανάμεσα σε αυτό που συμβαίνει στο ευρύ κοινό και στα κορυφαία εκπαιδευτικά μας ιδρύματα. Μπορεί να είμαστε στην κορυφή της λίστας στην πρόσβαση σε ατομικό πλούτο. Αλλά δεν είμαστε καν στη λίστα όταν πρόκειται για την ευθύνη μας για την υγεία αυτής της δημοκρατίας. Παίζουμε με τη φωτιά. Μπορείτε να είστε βέβαιοι ότι ο Τζέφερσον ήξερε τι έλεγε όταν είπε: «Αν ένα έθνος περιμένει να είναι αμόρφωτο και ελεύθερο σε μία κατάσταση πολιτισμού, περιμένει αυτό που δεν έγινε ποτέ, και δε θα γίνει ποτέ.» (Χειροκρότημα)

Σε ένα πιο προσωπικό επίπεδο, αυτή η προδοσία των αρχών μας, της αξιοπρέπειάς μας, της ελπίδας μας, δε μου επιτρέπουν ν' αποφύγω την ερώτηση, «Τι θα πω, στο μέλλον, όταν με ρωτήσουν "Πού ήσουνα;"» Ως πρόεδρος ενός κορυφαίου κολεγίου ελευθερίων τεχνών, διάσημου για την καινοτόμο ιστορία του, δεν υπήρχαν δικαιολογίες. Η συζήτηση λοιπόν ξεκίνησε στο Μπένιγκτον. Γνωρίζοντας ότι αν επρόκειτο να ξανακερδίσουμε την αξιοπρέπεια της ελευθέριας εκπαίδευσης, θα χρειαζόταν ριζοσπαστική επαναπροσέγγιση βασικών υποθέσεων, ξεκινώντας με τις προτεραιότητές μας. Η αύξηση της κοινής ωφέλειας γίνεται βασικός στόχος. Η επίτευξη πολιτικής αρετής εξαρτάται από τη χρήση της διανόησης και της φαντασίας στο έπακρο.

Οι τρόποι προσέγγισης της αντιπροσωπείας και της εξουσίας αναποδογυρίζουν για ν' απεικονίσουν την πραγματικότητα πως κανείς δεν έχει τις απαντήσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πολίτες αυτό τον αιώνα, και ο καθένας έχει την ευθύνη να προσπαθήσει και να συμμετέχει στην αναζήτησή τους. Το Μπένιγκτον θα συνέχιζε να διδάσκει τέχνες και επιστήμες ως τομείς εμβάθυνσης που αναγνωρίζουν διαφορές στους προσωπικούς και επαγγελματικούς στόχους. Αλλά με αποκατεστημένη την ισορροπία, οι κοινοί μας στόχοι αποκτούν μία ισότιμη αν όχι μεγαλύτερη σημασία.

Όταν καταλήξαμε στο πλάνο, ήταν απροσδόκητα απλό. Ο στόχος είναι να κάνουμε τις κοινωνικοπολιτικές προκλήσεις, από την υγεία και την παιδεία μέχρι τη χρήση της βίας, τους οργανωτές του προγράμματος σπουδών. Θα έπαιρναν τον κυρίαρχο ρόλο των παραδοσιακών αρχών. Αλλά δομές σχεδιασμένες να συνδέουν αντί να διαιρούν κύκλους που εξαρτώνται αμοιβαία, αντί να απομονώνουν τρίγωνα. Και ο στόχος δεν είναι ν' αντιμετωπίσουμε αυτά τα θέματα ως αντικείμενα μελέτης, αλλά ως πλαίσια δράσης. Η πρόκληση: να καταλάβουμε τι χρειάζεται για να κάνουμε πραγματικά κάτι που θα συντελέσει σε μια σημαντική και βιώσιμη διαφορά.

Αντίθετα με ευρέως διαδεδομένες αντιλήψεις, η έμφαση στη δράση προκαλεί μία επείγουσα ανάγκη σκέψης. Η σημασία του να κατανοήσουμε αξίες όπως η δικαιοσύνη, η ισότητα, η αλήθεια, γίνεται αυξανόμενα προφανής καθώς οι φοιτητές ανακαλύπτουν ότι από μόνο του το ενδιαφέρον δεν μπορεί να τους πει αυτό που χρειάζεται να ξέρουν όταν το θέμα είναι μία νέα αντίληψη για την παιδεία, η προσέγγισή μας στην υγεία, ή στρατηγικές για να πετύχουμε μία οικονομία ισότητας. Η αξία του παρελθόντος γίνεται επίσης προφανής: προσφέρει παρέα. Δεν είστε οι πρώτοι που προσπαθείτε να το λύσετε, και είναι απίθανο να είστε οι τελευταίοι. Ακόμα πιο πολύτιμο, η ιστορία προσφέρει ένα εργαστήριο όπου βλέπουμε να διαδραματίζονται οι πραγματικές και οι επιδιωκόμενες συνέπειες των ιδεών.

Στη γλώσσα των φοιτητών μου, «Η ουσιαστική σκέψη μετράει όταν αναλογίζεσαι τι θα κάνεις για πράγματα που έχουν σημασία.» Μία νέα ελευθέρια παιδεία που στηρίζει αυτό το πρόγραμμα στη βάση δραστηριοτήτων έχει αρχίσει να αναδύεται. Η ρητορική, η τέχνη οργάνωσης του κόσμου των λέξεων για μέγιστη απόδοση. Σχέδιο, η τέχνη να οργανώνεις τον κόσμο των πραγμάτων. Η μεσολάβηση και ο αυτοσχεδιασμός αποκτούν ειδικό ρόλο σε αυτό το νέο πάνθεον. Η ποσοτική λογική αποκτά τη σωστή της θέση στην καρδιά αυτού που απαιτείται για να πετύχουμε αλλαγή όπου η μέτρηση είναι απαραίτητη. Όπως και η ικανότητα να διακρίνουμε συστηματικά ανάμεσα στο τι είναι στην ουσία και τι στην περιφέρεια.

Και όταν η δημιουργία συνδέσεων είναι βασικής σημασίας, η δύναμη της τεχνολογίας αναδύεται ιδιαίτερα έντονα. Αλλά το ίδιο ισχύει και για τη σημασία του περιεχομένου. Όσο μεγαλύτερη η ικανότητά μας να προσεγγίσουμε, τόσο πιο σημαντική η ερώτηση «Τι;» Όταν ο αυτοσχεδιασμός, η επινοητικότητα, η φαντασία είναι ζωτικής σημασίας, οι καλλιτέχνες, επιτέλους, κάθονται στο τραπέζι, όταν σχεδιάζονται στρατηγικές δράσης. Σε αυτό το δραματικά διευρυμένο ιδανικό μίας εκπαίδευσης ελευθερίων τεχνών όπου η συνέχεια της σκέψης και της δράσης είναι η κινητήριος δύναμη, η γνώση που έχει αποκτηθεί εξωπανεπιστημιακά γίνεται απαραίτητη. Κοινωνικοί ακτιβιστές, επιχειρηματίες, δικηγόροι, πολιτικοί, επαγγελματίες θα γίνουν μέλη του διδακτικού προσωπικού σαν ενεργοί και μόνιμοι συμμετέχοντες στη σύζευξη της ελευθέριας εκπαίδευσης με την προώθηση του κοινού καλού. Με τη σειρά τους οι φοιτητές κινούνται συνεχώς έξω από την αίθουσα για να ασχοληθούν άμεσα με τον κόσμο.

Και φυσικά, αυτό το νέο κρασί χρειάζεται νέα μπουκάλια για να συλλάβουμε τη ζωντάνια και το δυναμισμό αυτής της ιδέας. Η πιο σημαντική ανακάλυψη που κάναμε με την έμφαση στη δημόσια δράση ήταν να εκτιμήσουμε ότι οι δύσκολες αποφάσεις δεν είναι ανάμεσα στο καλό και το κακό αλλά ανάμεσα σε καλά που συναγωνίζονται. Αυτή η ανακάλυψη μας μεταμορφώνει. Υπονομεύει το φαρισαϊσμό, αλλάζει δραστικά τον τόνο και το χαρακτήρα της διαμάχης, και εμπλουτίζει με δραματικό τρόπο τις δυνατότητες εύρεσης πεδίου συνεννόησης. Η ιδεολογία, ο φανατισμός, οι ανυπόστατες γνώμες απλά δεν είναι αποδεκτά. Αυτή είναι πολιτική εκπαίδευση, χωρίς αμφιβολία. Αλλά είναι πολιτική αρχών, όχι κομματισμού. Η πρόκληση για το Μπένιγκτον είναι να το κάνει.

Η χριστουγεννιάτικη κάρτα του Μπένιγκτον το 2008 έχει το αρχιτεκτονικό σχέδιο ενός κτηρίου που θ' ανοίξει το 2010 και θα είναι κέντρο προώθησης δημόσιας δράσης. Το κέντρο θα ενσωματώνει και θα συντηρεί αυτή τη νέα εκπαιδευτική δέσμευση. Φανταστείτε το σαν κοσμική εκκλησία. Οι λέξεις στην κάρτα περιγράφουν τι θα συμβεί εκεί μέσα. Σκοπεύουμε να μετατρέψουμε τη διανοητική και οραματιστική δύναμη, πάθος και θάρρος των φοιτητών μας, των δασκάλων και του προσωπικού για την ανάπτυξη στρατηγικών που θα αντιμετωπίσουν τις σπουδαίες προκλήσεις της εποχής μας.

Κάνουμε λοιπόν τη δουλειά μας. Αν και οι τελευταίες εβδομάδες ήταν περίοδος εθνικού ενθουσιασμού σε αυτή τη χώρα, θα ήταν τραγικό να νομίσετε ότι αυτό σημαίνει ότι η δουλειά σας τελείωσε. Η παγερή σιωπή που βιώσαμε μπροστά στο ξέσκισμα του συντάγματος, την εξάρθρωση των δημοσίων ιδρυμάτων μας, την επιδείνωση της υποδομής δεν περιορίζεται στα πανεπιστήμια. Εμείς οι άνθρωποι έχουμε αποκτήσει ανοσία στο πόσο άσχετοι είμαστε όταν πρόκειται να κάνουμε κάτι σπουδαίο για κάτι που έχει σημασία σχετικά με τη διακυβέρνηση, πέρα από το να περιμένουμε άλλα τέσσερα χρόνια. Επιμένουμε επίσης να παραμεριζόμαστε από την ιδέα του ειδικού σαν τον μόνο ικανό να βρει απαντήσεις, παρά τις απειράριθμες αποδείξεις για το αντίθετο.

Το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει βιώσιμη δημοκρατία αποτελούμενη από ειδικούς, ζηλωτές, πολιτικούς και θεατές. (Χειροκρότημα) Οι άνθρωποι θα συνεχίσουν και πρέπει να συνεχίσουν να μαθαίνουν τα πάντα για τα πάντα. Το κάνουμε συνέχεια. Και θα υπάρχουν και πρέπει να υπάρχουν αυτοί που αφιερώνουν τη ζωή τους κυνηγώντας ένα πολύ εξειδικευμένο πεδίο γνώσης. Αλλά αυτή η εμμονή δε θα προσφέρει την ελαστικότητα του μυαλού, την πολλαπλότητα οπτικών, τις ικανότητες συνεργασίας και καινοτομίας που χρειάζεται αυτή η χώρα. Εδώ μπαίνετε εσείς. Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι η ατομική ικανότητα που φαίνεται σε τέτοια ποσότητα εδώ, πρέπει να επικεντρώσει την προσοχή της σε αυτόν τον συνεργατικό, βρώμικο, εκνευριστικό, αμφιλεγόμενο και ανυπόφορο κόσμο της πολιτικής και της δημόσιας πολιτικής. Ο πρόεδρος Ομπάμα και η ομάδα του δεν μπορούν να το κάνουν μόνοι τους.

Αν η ερώτηση από πού να ξεκινήσουμε μοιάζει να σας τρομάζει βρίσκεστε στην αρχή, όχι στο τέλος της περιπέτειας. Το να τρομάζετε είναι το πρώτο βήμα αν θέλετε σοβαρά ν' ασχοληθείτε με πράγματα που πραγματικά έχουν σημασία, σε μία κλίμακα που να κάνει τη διαφορά. Τι κάνετε όταν τρομάζετε; Δύο πράγματα. Έχετε ένα μυαλό. Και έχετε άλλους ανθρώπους. Ξεκινήστε με αυτά και αλλάξτε τον κόσμο.

(Χειροκρότημα)