Λη Σμόλιν: Πως η επιστήμη μοιάζει με την δημοκρατία.

Περίπου πριν από τρία χρόνια ήμουν στο Λονδίνο, και κάποιος με το όνομα Χάουαρντ Μπέρτον ήρθε και μου είπε: "Αντιπροσωπεύω μια ομάδα ανθρώπων και θέλουμε να ιδρύσουμε ένα ινστιτούτο θεωρητικής φυσικής. Έχουμε περίπου $120 εκατομμύρια και θέλουμε να το κάνουμε καλά. Θέλουμε να είμαστε στους πρωτοπόρους τομείς και θέλουμε να είμαστε διαφορετικοί. Θέλουμε να βγούμε από αυτήν την κατάσταση όπου οι νέοι άνθρωποι έχουν όλες τις ιδέες και οι μεγαλύτεροι έχουν όλη τη δύναμη και αποφασίζουν τι είδους έρευνα γίνεται." Μου πήρε περίπου 25 δευτερόλεπτα να αποφασίσω πως ήταν καλή ιδέα.

Τρία χρόνια αργότερα αποκτήσαμε το Ινστιτούτο Θεωρητικής Φυσικής "Περίμετρος" στo Βατερλώ, Οντάριο. Είναι η πιο συναρπαστική δουλειά που έχω κάνει ποτέ. Και είναι η πρώτη φορά που η δουλειά μου με κάνει να φοβάμαι να φύγω μήπως και χάσω ό,τι γίνει τη βδομάδα που δε θα είμαι εκεί. (Γέλια) Αλλά τέλος πάντων, αυτό που θα κάνω στο λίγο χρόνο που έχω, είναι να σας κάνω μια γρήγορη ξενάγηση σε μερικά από τα πράγματα για τα οποία μιλάμε και σκεφτόμαστε. Σκεφτόμαστε λοιπόν πολύ, τι πραγματικά κάνει τις επιστήμες αποτελεσματικές; Το πρώτο πράγμα που κάποιος ο οποίος ξέρει από επιστήμες, και έχει βρεθεί σε επιστημονικό περιβάλλον, ξέρει είναι ότι αυτό που μαθαίνουμε στο σχολείο ως επιστημονική μέθοδο είναι λάθος. Δεν υπάρχει μέθοδος. Απ' την άλλη πλευρά, με κάποιον τρόπο καταφέρνουμε να συλλογιστούμε μαζί, ως κοινότητα, από ελλιπείς ενδείξεις, σε συμπεράσματα για τα οποία συμφωνούμε όλοι. Και αυτό, παρεμπιπτόντως, είναι κάτι που μια δημοκρατική κοινωνία επίσης πρέπει να κάνει.

Πώς δουλεύει λοιπόν αυτό; Πιστεύω πως δουλεύει επειδή οι επιστήμονες συνιστούν μία κοινότητα που τη δένει μία ηθική. Και ορίστε μερικές από τις ηθικές τους αρχές. Δε θα σας τις διαβάσω όλες γιατί δεν είμαι σε διδακτική διαθέση. Είμαι σε διασκεδαστική, συναρπαστική διάθεση. (Γέλια)

Αλλά μία από τις αρχές είναι ότι ο καθένας που είναι κομμάτι της κοινότητας μπορεί να δώσει μάχη και να επιχειρηματολογήσει όσο θέλει γι' αυτό που πιστεύει. Αλλά όλοι έχουμε πειθαρχήσει στην ιδέα ότι οι μόνοι άνθρωποι που θα αποφασίσουν, ξέρετε, αν έχω εγώ ή κάποιος άλλος δίκιο, είναι οι άνθρωποι της επόμενης γενιάς στην κοινότητά μας, σε 30 και 50 χρόνια. Είναι λοιπόν αυτός ο συνδυασμός σεβασμού για την παράδοση και για την κοινότητα στην οποία είμαστε, και για την επαναστατικότητα που απαιτείται για να πάει αυτή η κοινότητα κάπου, που κάνει την επιστήμη αποτελεσματική. Και το να συμμετέχεις σ' αυτή τη διαδικασία του να είσαι σε μια κοινότητα που από κοινά στοιχεία καταλήγει με επιχειρήματα σε συμπεράσματα, πιστεύω, πως μας διδάσκει για τη δημοκρατία. Όχι μόνο υπάρχει σχέση ανάμεσα στην ηθική των επιστημών και στην ηθική του να είσαι πολίτης μιας δημοκρατίας, αλλά, ιστορικά, έχει υπάρξει σχέση ανάμεσα στο πώς σκέφτονται οι άνθρωποι για το χώρο και το χρόνο, και το πώς είναι το σύμπαν, και το πώς σκέφτονται οι άνθρωποι για την κοινωνία στην οποία ζουν.

Και θα ήθελα να μιλήσω για τρία στάδια σ' αυτήν την εξέλιξη. Η πρώτη κοσμολογία που είχε κάποια σχέση με επιστήμη, ήταν η Αριστοτέλεια επιστήμη, και αυτή ήταν ιεραρχική. Η γη είναι στο κέντρο, μετά υπάρχουν αυτές οι κρυστάλλινες σφαίρες, ο ήλιος, το φεγγάρι, οι πλανήτες και τέλος η ουράνια σφαίρα, όπου υπάρχουν τ' αστέρια. Και καθετί στο σύμπαν έχει μία θέση. Και ο νόμος του Αριστοτέλη για την κίνηση ήταν ότι το καθετί πάει στη φυσική του θέση, η οποία ήταν φυσικά, και η αρχή της κοινωνίας στην οποία ζούσε ο Αριστοτέλης, και το πιο σημαντικό, της μεσαιωνικής κοινωνίας η οποία μέσω του Χριστιανισμού αγκάλιασε τον Αριστοτέλη και ευλόγησε το νόμο του. Και η ιδέα είναι πως καθετί ορίζεται. Η θέση κάθε πράγματος ορίζεται σε σχέση με αυτήν τη τελευταία σφαίρα, την ουράνια σφαίρα, έξω από την οποία βρίσκεται το άπειρο, το τέλειο βασίλειο, στο οποίο ζει ο Θεός, που είναι ο τελικός κριτής των πάντων.

Αυτή λοιπόν είναι και η Αριστοτελική κοσμολογία και, υπό κάποια έννοια, η μεσαιωνική κοινωνία. Στο 17ο αιώνα όμως, υπήρξε μία επανάσταση στον τρόπο σκέψης σχετικά με το χώρο, το χρόνο, την κίνηση και ούτω καθεξής, από τον Νεύτωνα. Ταυτόχρονα υπήρξε μία επανάσταση στην κοινωνική σκέψη από τον Τζον Λοκ και τους συνεργάτες του. Αυτά τα δύο είχαν στενή σχέση. Στην πραγματικότητα, ο Νεύτωνας και ο Λοκ ήταν φίλοι. Ο τρόπος με τον οποίο σκέφτονταν για το χώρο, το χρόνο και την κίνηση, από τη μια πλευρά, και την κοινωνία, από την άλλη, είχαν στενή σχέση.

Θα σας δείξω πως. Στο σύμπαν του Νεύτωνα, δεν υπάρχει κέντρο -- ευχαριστώ. Υπάρχουν σωματίδια και κινούνται σε σχέση με ένα σταθερό, απόλυτο σύστημα χώρου και χρόνου. Έχει νόημα να μιλάμε με απολυτότητα για το που βρίσκεται κάτι στο χώρο, γιατί αυτό το ορίζει, όχι σε σχέση με το πού βρίσκονται άλλα πράγματα, αλλά σε σχέση με την απόλυτη έννοια του χώρου, η οποία για το Νεύτωνα ήταν ο Θεός.

Ομοίως, στην κοινωνία του Λοκ, υπάρχουν άτομα που έχουν κάποια δικαιώματα, ιδιότητες με την επίσημη έννοια, και αυτά ορίζονται σε σχέση με απόλυτες, αφηρημένες έννοιες των δικαιωμάτων και της δικαιοσύνης, και ούτω καθεξής, τα οποία είναι ανεξάρτητα από οτιδήποτε άλλο συμβαίνει στην κοινωνία. Από οποιονδήποτε άλλο, από την ιστορία και ούτω καθεξής. Υπάρχει επίσης ένας παντογνώστης παρατηρητής που ξέρει τα πάντα, που είναι ο Θεός. που είναι υπό μία έννοια έξω από το σύμπαν, γιατί δεν έχει ρόλο σε όσα συμβαίνουν. Αλλά υπό μία έννοια είναι παντού, γιατί το σύμπαν είναι ο τρόπος με τον οποίο ο Θεός ξέρει που είναι το καθετί, σύμφωνα με το Νεύτωνα, εντάξει;

Αυτή λοιπόν είναι η βάση αυτού που ονομάζεται, παραδοσιακά, φιλελεύθερη πολιτική θεωρία και Νευτώνεια φυσική. Τώρα, στον 20ο αιώνα, είχαμε μία επανάσταση η οποία ξεκίνησε στις αρχές του 20ου αιώνα και η οποία συνεχίζεται ακόμα. Ξεκίνησε με μία εφεύρεση, της θεωρίας της σχετικότητας και της κβαντικής θεωρίας. Και συνδυάζοντας τα για να κάνει την τελική κβαντική θεωρία του χώρου, του χρόνου και της βαρύτητας, είναι το αποκορύφωμα αυτού που συμβαίνει τώρα. Και σε αυτό το σύμπαν τίποτα δεν είναι σταθερό και απόλυτο. Τίποτα. Αυτό το σύμπαν περιγράφεται ως δίκτυο σχέσεων.

Ο χώρος είναι μόνο μία πτυχή, οπότε δεν έχει νόημα να πεις με απολυτότητα που βρίσκεται κάτι. Υπάρχει μόνο η σχετική του θέση σε σχέση με οτιδήποτε άλλο. Και αυτό το δίκτυο σχέσεων εξελίσσεται συνεχώς. Το ονομάζουμε λοιπόν σχετικιστικό σύμπαν. Όλες οι ιδιότητες των πραγμάτων προκύπτουν από αυτού του είδους τις σχέσεις. Και επίσης, εάν είσαι ενσωματωμένος σε ένα τέτοιο δίκτυο σχέσεων, η αντίληψή σου για τον κόσμο σχετίζεται με τις πληροφορίες που φτάνουν σε 'σένα μέσω αυτού του δικτύου. Και δεν υπάρχει θέση για έναν παντογνώστη θεατή ή για μία εξωτερική νόηση που γνωρίζει και κάνει τα πάντα. Αυτή είναι η γενική σχετικότητα, αυτή είναι η κβαντική θεωρία. Αυτή είναι επίσης, εάν μιλήσετε με νομικούς, η βάση των νέων ιδεών στη νομική σκέψη. Σκέφτονται τα ίδια πράγματα. Και όχι μόνο αυτό, κάνουν συχνά αναφορές στη θεωρία της σχετικότητας και την κοσμολογία. Γίνεται λοιπόν μια ενδιαφέρουσα συζήτηση εκεί. Αυτή η πιο σύγχρονη αντίληψη στην κοσμολογία ονομάζεται σχετικιστική.

Το κεντρικό μήνυμα εδώ είναι πως δεν υπάρχει τίποτα έξω από το σύμπαν, το οποίο σημαίνει πως δεν υπάρχει κανένα σημείο να βάλει κανείς μια εξήγηση για κάτι εξωτερικό. Σε ένα τέτοιο σχετικιστικό σύμπαν, εάν βρεις κάτι το οποίο έχει τάξη και δομή, όπως αυτή η μηχανή εδώ ή εκείνη εκεί, ή κάτι όμορφο, όπως όλα τα ζωντανά πράγματα, όλοι οι τύποι στο δωμάτιο -- παρεμπιπτόντως, στη φυσική το "τύποι" περιλαμβάνει άντρες και γυναίκες. (Γέλια)

Μέτα θέλεις να ξέρεις, είσαι άνθρωπος, θέλεις να ξέρεις πώς γίνεται αυτό. Και σε ένα συσχετιστικό σύμπαν η μόνη δυνατή εξήγηση είναι πως, κάπως αυτοδημιουργήθηκε. Πρέπει να υπάρχουν μηχανισμοί αυτοοργάνωσης μέσα στο σύμπαν, που δημιουργούν πράγματα. Γιατί δεν υπάρχει κάποιο εξωτερικό μέρος για να βάλεις έναν δημιουργό, όπως υπήρχε στο σύμπαν του Αριστοτέλη και του Νεύτωνα. Σε ένα σχετικιστικό σύμπαν, πρέπει να έχουμε διαδικασίες αυτοοργάνωσης.

Τώρα, ο Δαρβίνος μας έμαθε πως υπάρχουν διαδικασίες αυτοοργάνωσης που επαρκούν για να εξηγήσουν όλους εμάς και οτιδήποτε βλέπουμε. Λειτουργεί λοιπόν. Και όχι μόνο αυτό, εάν σκεφτεί κανείς πώς λειτουργεί η φυσική επιλογή, καταλήγει στο συμπέρασμα πως η φυσική επιλογή έχει νόημα μόνο σε ένα σχετικιστικό σύμπαν. Αυτό σημαίνει, πως η φυσική επιλογή λειτουργεί στις ιδιότητες, όπως η καταλληλότητα, οι οποίες έχουν να κάνουν με σχέσεις μεταξύ ειδών. Ο Δαρβίνος δεν θα είχε νόημα σε ένα Αριστοτελικό σύμπαν, και δε θα είχε νόημα ούτε στο σύμπαν του Νεύτωνα.

Οπότε, μία θεωρία της βιολογίας που βασίζεται στη φυσική επιλογή απαιτεί μία σχετικιστική αντίληψη των ιδιοτήτων των βιολογικών συστημάτων. Και η αλήθεια είναι πως αν επεκτείνουμε τη σκέψη αυτή, βγάζει απόλυτα νόημα σε ένα σχετικιστικό σύμπαν όπου όλες οι ιδιότητες είναι σχετικιστικές. Πέρα από αυτό, ο Αϊνστάιν μας δίδαξε πως η βαρύτητα είναι συνέπεια του ότι ο κόσμος είναι σχετικιστικός. Αν δεν υπήρχε η βαρύτητα, δε θα υπήρχε η ζωή, γιατί η βαρύτητα κάνει τα άστρα να σχηματίζονται και να ζουν για πολύ καιρό, κρατώντας κομμάτια του κόσμου, όπως η επιφάνεια της Γης, εκτός θερμικής ισορροπίας για δισεκατομμύρια χρόνια ώστε να εξελιχθεί η ζωή.

Στον 20ο αιώνα, είδαμε την ανεξάρτητη ανάπτυξη δύο μεγάλων θεμάτων στην επιστήμη. Στις βιολογικές επιστήμες, εξερευνούν τις επιπτώσεις της ιδέας ότι η τάξη και η πολυπλοκότητα και η δομή προκύπτουν με έναν αυτοοργανωτικό τρόπο. Αυτός ήταν ο θρίαμβος του Νεο-Δαρβινισμού και ούτω καθεξής. Και σιγά-σιγά, αυτή η ιδέα διέρρευσε και στις γνωστικές επιστήμες, τις ανθρωπιστικές επιστήμες, τα οικονομικά κ.λ.π. Ταυτοχρόνως, εμείς οι φυσικοί είμαστε πολύ απασχολημένοι προσπαθώντας να καταλάβουμε και να χτίσουμε και να συνθέσουμε τις ανακαλύψεις της κβαντοθεωρίας και της θεωρίας της σχετικότητας.

Και αυτό που προσπαθούμε να καταλάβουμε είναι οι επιπτώσεις της ιδέας ότι το σύμπαν δομείται από συσχετισμούς. Η κινητήρια δύναμη των επιστημών του 21ου αιώνα θα είναι η σύνθεση των εξής δύο ιδεών: του θριάμβου του σχετικιστικού τρόπου σκέψης για τον κόσμο, από τη μια πλευρά, και της αυτοοργάνωσης ή του Δαρβινικού τρόπου αντίληψης του κόσμου, για τον κόσμο, από την άλλη. Επίσης, οι φυσικοί του 21ου αιώνα σκέφτονται για το χώρο και το χρόνο και την κοσμολογία, και σκέφτονται για την κοινωνία και τα δύο θα συνεχίσουν να εξελίσσονται. Και αυτό προς το οποίο τείνουν είναι η ενοποίηση αυτών των δύο μεγάλων ιδεών, του Δαρβινισμού και του σχετικισμού.

Τώρα, εάν σκεφτεί κανείς για τη δημοκρατία από αυτήν την οπτική γωνία μια νέα πλουραλιστική αντίληψη για τη δημοκρατία θα απαιτούσε να αναγνωρίσουμε ότι υπάρχουν πολλά διαφορετικά ενδιαφέροντα, πολλοί διαφορετικοί στόχοι, πολλά διαφορετικά άτομα, πολλές διαφορετικές οπτικές γωνίες. Κάθε ένας είναι ελλιπής, γιατί ο καθένας είναι ενσωματωμένος σε ένα δίκτυο σχέσεων. Κάθε μέλος της δημοκρατίας είναι ενσωματωμένο σε ένα δίκτυο σχέσεων. Και καταλαβαίνετε ορισμένα πράγματα καλύτερα από άλλα, και λόγω αυτού υπάρχει ένα συνεχές αλληλοσπρώξιμο και πάρε-δώσε, το οποίο είναι η πολιτική. Και η πολιτική είναι ιδανικά, ο τρόπος με τον οποίο συνεχώς απευθυνόμαστε στο δίκτυο των σχέσεών μας ώστε να επιτύχουμε μια καλύτερη ζωή, και μία καλύτερη κοινωνία.

Και επίσης πιστεύω πως η επιστήμη δε θα σβήσει ποτέ και -- Τελειώνω με αυτήν τη φράση. (Γέλια) Μάλλον τελείωσα. Η επιστήμη δε θα σβήσει ποτέ.