Γιόνας Γκαρ Στέρε: Προς υπεράσπιση του διαλόγου

Ανάμεσα σε όλα τα ανησυχητικά ελλείμματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα - σκεφτόμαστε το πολιτικό και οικονομικό έλλειμμα αρχικά - αυτό που με ανησυχεί περισσότερο είναι το έλλειμμα του πολιτικού διαλόγου, η ικανότητά μας να αντιμετωπίσουμε σύγχρονες συγκρούσεις όπως είναι, να πάμε στην πηγή της αιτίας τους και να καταλάβουμε τους παίκτες-κλειδιά και να τους αντιμετωπίσουμε. Εμείς οι διπλωμάτες είμαστε εκπαιδευμένοι ν' αντιμετωπίζουμε συγκρούσεις και ζητήματα μεταξύ κρατών. Και μπορώ να σας πω ότι η ατζέντα μας είναι γεμάτη. Υπάρχει το εμπόριο, υπάρχει ο αφοπλισμός, υπάρχουν διασυνοριακές σχέσεις.

Αλλά το σκηνικό αλλάζει και βλέπουμε νέους παίκτες-κλειδιά να μπαίνουν στο παιχνίδι. Τους αποκαλούμε αόριστα "ομάδες". Μπορεί να αντιπροσωπεύουν κοινωνικές, θρησκευτικές, πολιτικές, οικονομικές ή στρατιωτικές πραγματικότητες. Και δυσκολευόμαστε να τις αντιμετωπίσουμε. Οι κανόνες εμπλοκής: πώς θα μιλήσουμε, πότε θα μιλήσουμε και πώς θα τις αντιμετωπίσουμε.

Θα σας δείξω μια διαφάνεια, με τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των συγκρούσεων από το 1946 έως σήμερα. Βλέπετε το πράσινο, είναι μια παραδοσιακή διακρατική σύγκρουση, από αυτές που είχαμε συνηθίσει. Το κόκκινο είναι σύγχρονες συγκρούσεις, συγκρούσεις εντός των κρατών. Αυτές είναι πολύ διαφορετικές, και βρίσκονται έξω από τον έλεγχο της σύγχρονης διπλωματίας. Ο πυρήνας αυτών των παραγόντων-κλειδιών είναι οι ομάδες οι οποίες αντιπροσωπεύουν διαφορετικά συμφέροντα εντός των χωρών. Και ο τρόπος που αντιμετωπίζουν τις συγκρούσεις εξαπλώνεται γρήγορα σε άλλες χώρες. Έτσι, κατά κάποιο τρόπο, μας αφορά όλους,

Μια άλλη αναγνώριση που έχουμε δει αυτά τα χρόνια, πρόσφατα, είναι ότι πολύ λίγες, από αυτές τις εγχώριες διακρατικές, ενδοκρατικές συγκρούσεις μπορούν να επιλυθούν στρατιωτικά. Ίσως να πρέπει να αντιμετωπιστούν με στρατιωτικά μέσα, αλλά δεν μπορούν να επιλυθούν με στρατιωτικά μέσα. Χρειάζονται πολιτικές λύσεις. Κι εμείς, επομένως, έχουμε πρόβλημα, επειδή ξεφεύγουν από την παραδοσιακή διπλωματία. Και υπάρχει μεταξύ των κρατών μια απροθυμία για την αντιμετώπισή τους. Επιπλέον, την τελευταία δεκαετία, θεωρούμε ότι η αντιμετώπιση των ομάδων ήταν εννοιολογικά και πολιτικά επικίνδυνη. Μετά την 11η Σεπτεμβρίου είτε ήσουν με το μέρος μας, είτε εναντίον μας. Ήταν ή άσπρο ή μαύρο. Και οι ομάδες πολύ συχνά ονομάζονται αμέσως τρομοκράτες. Και ποιος θα μιλήσει στους τρομοκράτες; Η Δύση, όπως θεωρούσα εγώ, βγαίνει αποδυναμωμένη από αυτή τη δεκαετία, επειδή δεν καταλάβαμε τις ομάδες. Έτσι, ξοδέψαμε περισσότερο χρόνο εστιάζοντας στο γιατί δεν θα έπρεπε να μιλήσουμε στους άλλους, παρά ανακαλύπτοντας πως να μιλήσουμε στους άλλους.

Δεν είμαι αφελής. Δεν μπορείς να μιλάς σε όλους συνεχώς. Και υπάρχουν στιγμές που πρέπει να αποχωρήσεις. Και ορισμένες φορές η στρατιωτική επέμβαση είναι απαραίτητη. Τυγχάνει να πιστεύω ότι στη Λιβύη ήταν απαραίτητη και η στρατιωτική επέμβαση στο Αφγανιστάν ήταν επίσης απαραίτητη. Και η χώρα μου στηρίζει την ασφάλειά της στην στρατιωτική συμμαχία, αυτό είναι σαφές. Αλλά εξακολουθούμε να έχουμε ένα μεγάλο έλλειμμα στην αντιμετώπιση και την κατανόηση της σύγχρονης σύγκρουσης.

Ας δούμε το Αφγανιστάν. 10 χρόνια μετά από εκείνη τη στρατιωτική παρέμβαση, η χώρα μόνο ασφαλής δεν είναι. Η κατάσταση, για να είμαι ειλικρινής, είναι πολύ σοβαρή. Και τώρα πάλι, η στρατιωτική επέμβαση είναι απαραίτητη, αλλά δεν είναι πανάκεια. Όταν ήρθα πρώτη φορά στο Αφγανιστάν το 2005, ως υπουργός εξωτερικών, γνώρισα το διοικητή της Διεθνούς Δύναμης Αρωγής για την Ασφάλεια (ISAF), των διεθνών στρατευμάτων. Και μου είπε: "Αυτός ο πόλεμος μπορεί να νικηθεί στρατιωτικά, υπουργέ. Απλά πρέπει να επιμείνουμε." Τώρα, τέσσερις διοικητές της Διεθνούς Δύναμης αργότερα ακούμε ένα διαφορετικό μήνυμα: "Αυτός ο πόλεμος δεν μπορεί να νικηθεί στρατιωτικά. Χρειαζόμαστε στρατιωτική παρουσία, αλλά πρέπει να στραφούμε στην πολιτική. Μπορούμε να επιλύσουμε το πρόβλημα μέσω πολιτικής λύσης. Και δεν είμαστε εμείς αυτοί που θα το λύσουμε. Οι Αφγανοί πρέπει να το λύσουν." Αλλά χρειάζονται μια διαφορετική πολιτική διαδικασία από αυτή που τους δόθηκε το 2001, 2002. Χρειάζονται μια συλλογική διαδικασία όπου ο πραγματικός ιστός αυτής της πολύ πολύπλοκης κοινωνίας θα αντιμετωπίσει τα προβλήματά του.

Όλοι φαίνεται να συμφωνούν με αυτό. Ήταν πολύ αμφιλεγόμενο να ειπωθεί τρία, τέσσερα, πέντε χρόνια πριν. Τώρα όλοι συμφωνούν. Αλλά τώρα, καθώς ετοιμαζόμαστε να συζητήσουμε, καταλαβαίνουμε το πόσα λίγα ξέρουμε. Επειδή δεν μιλήσαμε. Δεν αντιληφθήκαμε τι συνέβαινε. Η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού μιλάει σε όλους και το κάνει γιατί είναι ουδέτερη. Και αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο αυτός ο οργανισμός είναι ίσως ο πιο ενημερωμένος παίκτης-κλειδί για την κατανόηση της σύγχρονης σύγκρουσης, επειδή μιλάνε.

Η γνώμη μου είναι ότι δεν χρειάζεται να είμαστε ουδέτεροι για να μιλήσουμε. Και δεν χρειάζεται να συμφωνούμε όταν καθόμαστε με την άλλη πλευρά. Και πάντα μπορούμε να αποχωρήσουμε. Αλλά αν δεν μιλήσουμε, δεν μπορούμε να φέρουμε στο τραπέζι την άλλη πλευρά. Και η άλλη πλευρά που πρόκειται να φέρουμε στο τραπέζι είναι αυτή με την οποία διαφωνούμε βαθύτατα. Ο πρωθυπουργός Ράμπιν είπε όταν συμμετείχε στις συμφωνίες του Όσλο: "Δεν κάνεις ειρήνη με τους φίλους σου, κάνεις ειρήνη με τους εχθρούς σου." Είναι σκληρό, αλλά αναγκαίο.

Ας προχωρήσω ένα βήμα παραπέρα. Αυτή είναι η πλατεία Ταχρίρ. Λαμβάνει χώρα μια επανάσταση. Η Αραβική Άνοιξη οδεύει στο φθινόπωρο και βαδίζει προς τον χειμώνα. Θα διαρκέσει πολύ, πολύ καιρό. Και ποιος ξέρει πώς θα ονομαστεί στο τέλος. Το θέμα δεν είναι αυτό. Το θέμα είναι ότι ίσως βλέπουμε, για πρώτη φορά στην ιστορία του Αραβικού κόσμου, μια επανάσταση από κάτω προς τα πάνω - λαϊκή επανάσταση. Κοινωνικές ομάδες βγαίνουν στους δρόμους. Και ανακαλύπτουμε στη Δύση ότι γνωρίζουμε πολύ λίγα για όσα συμβαίνουν. Επειδή δεν μιλάμε ποτέ στους ανθρώπους αυτών των χωρών. Οι περισσότερες κυβερνήσεις ακολούθησαν τις επιταγές των απολυταρχικών ηγετών να μείνουν μακριά από αυτές τις διαφορετικές ομάδες, επειδή ήταν τρομοκράτες. Έτσι, τώρα που βγαίνουν στους δρόμους και χαιρετίζουμε τη δημοκρατική επανάσταση, ανακαλύπτουμε πόσα λίγα ξέρουμε.

Αυτή τη στιγμή, η συζήτηση έχει ως εξής: "Να μιλήσουμε στη Μουσουλμανική Αδελφότητα; Να μιλήσουμε στη Χαμάς; Αν τους μιλήσουμε, μπορεί να τους νομιμοποιήσουμε." Νομίζω ότι αυτό είναι λάθος. Αν μιλήσουμε σωστά, θα καταστήσουμε σαφές ότι μιλώντας δεν συμφωνούμε. Και πώς μπορούμε να πούμε στη Μουσουλμανική Αδελφότητα, όπως θα έπρεπε, ότι πρέπει να σέβονται τα δικαιώματα των μειονοτήτων, αν εμείς δεν δεχόμαστε τα δικαιώματα της πλειοψηφίας; Επειδή μπορεί να γίνουν πλειοψηφία. Πώς μπορούμε να αποφύγουμε τα δύο μέτρα και τα δύο σταθμά αν εμείς την ίδια στιγμή κηρύττουμε τη δημοκρατία και ταυτόχρονα δεν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε τις αντιπροσωπευτικές ομάδες; Πώς θα γίνουμε συνομιλητές; Τώρα οι διπλωμάτες μου εκπαιδεύονται να μιλούν σε όλες αυτές τις ομάδες. Αλλά η συνομιλία μπορεί να γίνει με διαφορετικούς τρόπους. Κάνουμε μια διάκριση μεταξύ της συνομιλίας σε διπλωματικό επίπεδο και της συνομιλίας σε πολιτικό επίπεδο. Η συνομιλία μπορεί να συνοδεύεται από βοήθεια ή να γίνεται χωρίς βοήθεια. Η συνομιλία μπορεί να συνοδεύεται από ένταξη ή μη ένταξη.

Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να αντιμετωπιστεί αυτό. Επομένως, αν αρνηθούμε να μιλήσουμε σε αυτές τις νέες ομάδες που θα κυριαρχήσουν τα επόμενα χρόνια θα ενισχύσουμε το ριζοσπαστισμό. Έτσι πιστεύω. Θα κάνουμε το δρόμο από τις βίαιες δραστηριότητες προς την πολιτική πιο δύσβατο. Και αν δεν μπορούμε να επιδείξουμε σε αυτές τις ομάδες ότι αν κινηθούν προς τη δημοκρατία, αν κινηθούν προς τη συμμετοχή σε πολιτισμένα και φυσιολογικά πρότυπα μεταξύ των κρατών υπάρχουν κάποιες απολαβές από την άλλη πλευρά. Το παράδοξο εδώ είναι ότι η προηγούμενη δεκαετία ήταν ίσως μια χαμένη δεκαετία για να σημειωθεί πρόοδος σε αυτό.

Και το παράδοξο είναι ότι η δεκαετία πριν την προηγούμενη δεκαετία ήταν πολλά υποσχόμενη - και κυρίως για ένα λόγο. Και ο λόγος είναι αυτό που συνέβη στη Νότια Αφρική: ο Νέλσον Μαντέλα. Όταν ο Μαντέλα αποφυλακίστηκε μετά από 27 χρόνια εγκλεισμού, αν είχε πει στο λαό του: "Ήρθε η ώρα να πιάσουμε τα όπλα, ήρθε η ώρα να πολεμήσουμε," θα τον είχαν ακολουθήσει. Και νομίζω ότι η διεθνής κοινότητα θα είχε πει: "Είναι αρκετά δίκαιο. Είναι δικαίωμά τους να πολεμήσουν." Τώρα, όπως ξέρετε, ο Μαντέλα δεν το έκανε αυτό. Στα απομνημονεύματά του "Ο μακρύς δρόμος προς την ελευθερία" έγραψε ότι επιβίωσε όλα αυτά τα χρόνια του εγκλεισμού επειδή αποφάσισε να θεωρεί τον δυνάστη του σαν ανθρώπινο ον, σαν ανθρώπινο ον. Έτσι, εισήγαγε μια πολιτική διαδικασία διαλόγου, όχι ως στρατηγική του αδύναμου, αλλά ως στρατηγική του δυνατού. Και μπόρεσε να μιλήσει βαθιά ρυθμίζοντας μερικά από τα πιο περίπλοκα ζητήματα μέσω μιας διαδικασίας αλήθειας και συμφιλίωσης όπου οι άνθρωποι έρχονταν και μιλούσαν. Τώρα οι Νοτιοαφρικανοί φίλοι μας θα ξέρουν ότι ήταν πολύ οδυνηρό.

Τι μπορούμε να μάθουμε από όλα αυτά; Ο διάλογος δεν είναι εύκολος - ούτε μεταξύ ατόμων, ούτε μεταξύ ομάδων, ούτε μεταξύ κυβερνήσεων - αλλά είναι πολύ απαραίτητος. Αν πρόκειται να αντιμετωπίσουμε την πολιτική επίλυση συγκρούσεων, αν πρόκειται να κατανοήσουμε αυτές τις νέες ομάδες που έρχονται από κάτω προς τα πάνω, υποστηριζόμενες από την τεχνολογία, η οποία είναι διαθέσιμη σε όλους, εμείς οι διπλωμάτες δεν μπορούμε να παραμένουμε στα δείπνα θεωρώντας ότι κάνουμε διακρατικές σχέσεις. Πρέπει να ενωθούμε με αυτές τις βαθιές αλλαγές.

Και τι πραγματικά είναι ο διάλογος; Όταν ξεκινώ ένα διάλογο πραγματικά ελπίζω ότι η άλλη πλευρά θα ενστερνιστεί τις απόψεις μου, ότι θα υιοθετήσουν τις απόψεις και τις αξίες μου. Δεν μπορώ να το κάνω αυτό αν δεν στείλω τα σήματα ότι είμαι ανοιχτός να ακούσω και τα σήματα της άλλης πλευράς. Χρειαζόμαστε πολύ περισσότερη εκπαίδευση για το πώς θα το κάνουμε αυτό και πολύ περισσότερη εξάσκηση για το πώς θα εξελίξουμε τη διαδικασία επίλυσης προβλημάτων. Ξέρουμε από προσωπική εμπειρία ότι είναι εύκολο μερικές φορές απλά να αποχωρούμε, αλλά ορισμένες φορές μπορεί να χρειαστεί να πολεμήσουμε. Και δεν λέω ότι είναι λάθος σε όλες τις περιστάσεις. Μερικές φορές απλά πρέπει. Αλλά αυτή η στρατηγική σπάνια μας οδηγεί μακριά. Η εναλλακτική λύση είναι μια στρατηγική συμμετοχής και διαλόγου βάσει αρχών. Και πιστεύω ότι πρέπει να ενισχύσουμε αυτή την προσέγγιση στη σύγχρονη διπλωματία, όχι μόνο μεταξύ των κρατών, αλλά επίσης και εντός των κρατών.

Βλέπουμε μερικά νέα σημάδια. Δεν θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει ποτέ το συνέδριο εναντίον των ναρκών κατά του προσωπικού και το συνέδριο που απαγορεύει τα πυρομαχικά διασποράς αν δεν είχαμε εφαρμόσει διαφορετική διπλωματία, συμμετέχοντας στην κοινωνία των πολιτών. Εντελώς ξαφνικά, οι ΜΚΟ δεν στέκονταν απλά στους δρόμους, φωνάζοντας τα συνθήματά τους, αλλά τους πήγαιναν στις διαπραγματεύσεις, εν μέρει επειδή αντιπροσώπευαν τα θύματα αυτών των όπλων. Και έφεραν μαζί τους τη γνώση τους. Και υπήρχε μια αλληλεπίδραση μεταξύ της διπλωματίας και της δύναμης που ερχόταν από κάτω προς τα πάνω. Αυτό είναι ίσως το πρώτο στοιχείο της αλλαγής. Στο μέλλον, πιστεύω, ότι πρέπει να πάρουμε παράδειγμα από αυτές τις διαφορετικές εικόνες, να μην έχουμε μια διπλωματία αποκομμένη από το λαό και την κοινωνία των πολιτών.

Και πρέπει να πάμε επίσης πέρα από την παραδοσιακή διπλωματία στο θέμα επιβίωσης των ημερών μας, την κλιματική αλλαγή. Πώς θα λύσουμε την κλιματική αλλαγή μέσω διαπραγματεύσεων, αν δεν μπορούμε να κάνουμε την κοινωνία των πολιτών και το λαό όχι μέρος του προβλήματος, αλλά μέρος της λύσης; Θα χρειαστεί μια συλλογική διαδικασία διπλωματίας πολύ διαφορετική από αυτή που εφαρμόζουμε σήμερα καθώς οδεύουμε σε νέους γύρους δύσκολων κλιματικών διαπραγματεύσεων, αλλά όταν οδεύουμε προς κάτι το οποίο πρέπει να είναι πολύ περισσότερο, προς μια ευρεία κινητοποίηση. Είναι ζωτικής σημασίας να κατανοήσουμε, πιστεύω, λόγω της τεχνολογίας και λόγω της παγκοσμιοποίησης, τις κοινωνίες από κάτω προς τα πάνω.

Εμείς ως διπλωμάτες πρέπει να ξέρουμε το κοινωνικό κεφάλαιο των κοινοτήτων. Τι κάνει τους ανθρώπους να εμπιστεύονται ο ένας τον άλλο, όχι μόνο μεταξύ των κρατών, αλλά επίσης και εντός των κρατών; Ποια είναι η νομιμότητα της διπλωματίας, της λύσης που επινοούμε ως διπλωμάτες αν δεν μπορούν να αντικατοπτριστούν και να γίνουν αντιληπτές και από αυτές τις ευρύτερες δυνάμεις των κοινωνιών τις οποίες τώρα πολύ αόριστα ονομάζουμε ομάδες;

Το καλό είναι ότι δεν είμαστε αδύναμοι. Ποτέ πριν δεν είχαμε τόσα πολλά μέσα επικοινωνίας, μέσα για να συνδεόμαστε, μέσα για να επικοινωνούμε, μέσα για να συμμετέχουμε. Το διπλωματικό οπλοστάσιο είναι γεμάτο από διαφορετικά όπλα που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για να ενισχύσουμε την επικοινωνία μας. Αλλά το πρόβλημα είναι ότι βγαίνουμε από μια δεκαετία όπου φοβόμασταν να το αγγίξουμε. Ελπίζω, τα επόμενα χρόνια, τώρα να δείξουμε με μερικά συγκεκριμένα παραδείγματα ότι ο φόβος υποχωρεί και ότι παίρνουμε κουράγιο από αυτήν τη συμμαχία με την κοινωνία των πολιτών σε διαφορετικές χώρες για να υποστηρίξουμε τη λήψη αποφάσεων, μεταξύ των Αφγανών, εντός του Παλαιστινιακού πληθυσμού, μεταξύ των λαών της Παλαιστίνης και του Ισραήλ.

Και καθώς προσπαθούμε να κατανοήσουμε αυτό το ευρύ κίνημα σε όλο τον Αραβικό κόσμο, εμείς δεν είμαστε αδύναμοι. Πρέπει να βελτιώσουμε τις απαραίτητες δεξιότητες και χρειαζόμαστε το θάρρος για να τις χρησιμοποιήσουμε. Στη χώρα μου, είδα πώς το συμβούλιο των ισλαμιστικών ομάδων και οι χριστιανικές ομάδες ενώθηκαν, όχι με πρωτοβουλία της κυβέρνησης, αλλά ενώθηκαν με δική τους πρωτοβουλία για να εδραιώσουν την επικοινωνία και το διάλογο σε καιρούς όπου η κατάσταση δεν ήταν τεταμένη. Και όταν η ένταση αυξήθηκε, είχαν ήδη αυτόν το διάλογο, και αυτή ήταν η δύναμη για να αντιμετωπίσουν τα διάφορα ζητήματα.

Οι σύγχρονες δυτικές μας κοινωνίες είναι πιο περίπλοκες από πριν, σε αυτή την εποχή της μετανάστευσης. Πώς θα παγιώσουμε και θα χτίσουμε ένα μεγαλύτερο "Εμείς" για να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματά μας αν δεν βελτιώσουμε τις δεξιότητες επικοινωνίας; Επομένως, υπάρχουν πολλοί λόγοι και για όλους αυτούς τους λόγους, αυτή είναι η ώρα και αυτοί είναι οι λόγοι που πρέπει να μιλήσουμε.

Ευχαριστώ για την προσοχή σας.

(Χειροκρότημα)