Joan Halifax: Συμπόνια και η αληθινή σημασία της ενσυναίσθησης

Θέλω να μιλήσω για το ζήτημα της συμπόνιας. Η συμπόνια έχει πολλά πρόσωπα. Κάποια απ' αυτά είναι άγρια. Kάποια απ' αυτά είναι οργισμένα. Κάποια απ' αυτά είναι στοργικά. Kάποια απ' αυτά είναι σοφά. Κάποτε ο Δαλάι Λάμα είχε πει ότι "η αγάπη κι η συμπόνια είναι ανάγκες". "Δεν είναι πολυτέλειες". "Χωρίς αυτές, η ανθρωπότητα δεν μπορεί να επιβιώσει." Και θα πρόσθετα, ότι δεν είναι μόνο η ανθρωπότητα που δεν θα επιβιώσει, αλλά είναι όλα τα είδη στον πλανήτη, όπως ακούσαμε σήμερα. Είναι τα μεγάλα αιλουροειδή και είναι και το πλαγκτόν.

Πριν δύο εβδομάδες, ήμουνα στο Μπανγκαλόρ στην Ινδία. Ήμουν τόσο τυχερή που μπορούσα να διδάσκω σ' ένα άσυλο στα προάστια του Μπανγκαλόρ. Και νωρίς το πρωί, πήγα στο θάλαμο. Σ' αυτό το άσυλο, υπήρχαν 31 άνδρες και γυναίκες, που όδευαν προς τον θάνατο. Και πήγα στην άκρη του κρεβατιού μιας γριάς γυναίκας η οποία ανάσαινε πολύ γρήγορα, ήταν εύθραυστη, εμφανώς στο τελευταίο στάδιο της προθανάτιας κατάστασης. Κοίταξα το πρόσωπο της. Κοίταξα το πρόσωπο του γιου της που καθόταν δίπλα της και το πρόσωπό του ήταν γεμάτο από θλίψη και σύγχυση.

Και θυμήθηκα ένα στίχο από το Μαχαμπχαράτα, το μεγάλο ινδικό έπος: "Ποιο είναι το πιο θαυμαστό πράγμα στον κόσμο, Γιουντισθίρα;" Και ο Γιουντισθίρα απάντησε: "Το πιο θαυμαστό πράγμα στον κόσμο είναι το ότι γύρω μας άνθρωποι μπορεί να πεθαίνουν και δεν συνειδητοποιούμε ότι μπορεί να συμβεί και σε μας." Κοίταξα πάνω. Τους 31 ετοιμοθάνατους ανθρώπους φρόντιζαν νεαρές γυναίκες από τα γύρω χωριά του Μπανγκαλόρ. Κοίταξα το πρόσωπο μιας απ' αυτές τις γυναίκες και είδα στο πρόσωπο της τη δύναμη που εμφανίζεται όταν η φυσική συμπόνια είναι πραγματικά παρούσα. Παρακολουθούσα τα χέρια της καθώς έπλενε έναν γέρο άνδρα.

Το βλέμμα μου στράφηκε σε μια άλλη νεαρή γυναίκα όταν σκούπιζε το πρόσωπο ενός ετοιμοθάνατου ανθρώπου. Και μου θύμισε κάτι στο οποίο είχα γίνει μάρτυρας. Περίπου κάθε χρόνο, έχω το προνόμιο να πηγαίνω γιατρούς στα Ιμαλάϊα και στο Θιβετιανό Οροπέδιο. Και λειτουργούμε κλινικές σ' αυτές τις αποκρυμασμένες περιοχές όπου δεν υπάρχει κανενός είδους ιατρική περίθαλψη.

Και την πρώτη μέρα στο Simikot στην Humla, δυτικά στην άκρη του Νεπάλ την πιο εξαθλιωμένη περιοχή του Νεπάλ, μπήκε μέσα ένας γέρος άνδρας κρατώντας σφιχτά ένα μπόγο με κουρέλια. Και μπήκε μέσα, και κάποιος του είπε κάτι, καταλάβαμε ότι ήταν κουφός και κοιτάξαμε μέσα στα κουρέλια κι εκεί υπήρχαν δυο μάτια. Τα κουρέλια τα είχαν πάρει από ένα κοριτσάκι του οποίου το σώμα είχε σοβαρά εγκαύματα. Πάλι, τα μάτια και τα χέρια του Αβαλοκιτεσβάρα. Ήταν οι νέες γυναίκες, οι νοσηλεύτριες, που καθάρισαν τις πληγές αυτού του μωρού και έντυσαν τις πληγές.

Γνωρίζω αυτά τα χέρια και τα μάτια. Μ' έχουν αγγίξει κι εμένα. Με άγγιξαν τότε. Με άγγιζαν σ' όλη τη διάρκεια των 68 χρόνων της ζωής μου. Με άγγιξαν όταν ήμουν τεσσάρων κι είχα χάσει την όραση μου κι είχα μερική παράλυση. Και η οικογένεια μου έφερε μια γυναίκα της οποίας η μητέρα ήταν σκλάβα να με φροντίσει. Κι εκείνη η γυναίκα δεν είχε συναισθηματική συμπόνια. Είχε εκπληκτική δύναμη. Και πραγματικά ήταν η δύναμή της, πιστεύω, που έγινε εκείνο το είδος δύναμης που ήταν το φως που με οδηγούσε στη ζωή μου.

Κι έτσι αναρωτιόμαστε: Από τι αποτελείται η συμπόνια; Και υπάρχουν διάφορες όψεις. Υπάρχει η αναφορική και η μη-αναφορική συμπόνια. Αλλά, αρχικά, η συμπόνια αποτελείται από εκείνη την ικανότητα να βλέπεις ξεκάθαρα την φύση του πόνου. Είναι εκείνη η ικανότητα να παραμένεις πραγματικά δυνατός και ν' αναγνωρίζεις επίσης ότι δεν χωρίζεσαι από τον πόνο. Αλλά αυτό δεν είναι αρκετό, επειδή η συμπόνια, η οποία ενεργοποιεί τον κινητικό φλοιό, σημαίνει ότι επιδιώκουμε πραγματικά επιδιώκουμε να μεταμορφώσουμε τον πόνο. Κι αν είμαστε τόσο ευλογημένοι, ασχολούμαστε με δραστηριότητες που μεταμορφώνουν τον πόνο. Αλλά η συμπόνια έχει κι ένα άλλο συστατικό, το οποίο είναι πραγματικά ουσιώδες. Αυτό το συστατικό είναι ότι δεν μπορούμε να προσκολληθούμε στο αποτέλεσμα.

Έχω δουλέψει με ετοιμοθάνατους ανθρώπους για περισσότερο από 40 χρόνια. Είχα το προνόμιο να δουλέψω με θανατοποινίτες σε φυλακές υψίστης ασφαλείας για έξι χρόνια. Και συνειδητοποίησα τόσο καθαρά ότι μέσα από την προσωπική μου εμπειρία στη ζωή, από τη δουλειά με τους ετοιμοθάνατους και την εκπαίδευση ανθρώπων που προσφέρουν φροντίδα, ότι κάθε προσκόλληση στο αποτέλεσμα θα στρέβλωνε βαθιά τη δική μου ικανότητα να είμαι πλήρως παρούσα σε όλη τη καταστροφή.

Κι όταν δούλεψα στο σωφρονιστικό σύστημα μου ήταν τόσο ξεκάθαρο ότι: Σε πολλούς από μας σ' αυτό το δωμάτιο και σχεδόν σε όλους τους θανατοποινίτες με τους οποίους δούλεψα, οι σπόροι της δικής τους συμπόνιας δεν είχαν ποτέ ποτιστεί. Ότι η συμπόνια είναι στην ουσία μια εγγενής ανθρώπινη ιδιότητα. Είναι εκεί, μέσα σε κάθε ανθρώπινο πλάσμα. Αλλά οι συνθήκες για να ενεργοποιηθεί η συμπόνια, να αφυπνιστεί, είναι συγκεκριμένες συνθήκες. Πέρασα μια τέτοια κατάσταση, μέχρις ενός σημείου, από την δική μου ασθένεια στα παιδικά μου χρόνια. Η Eve Ensler, την οποία θα ακούσετε αργότερα, είχε ενεργοποιήσει αυτή την συνθήκη καταπληκτικά στο πέρασμά της από τα διάφορα επίπεδα πόνου που έχει περάσει.

Αυτό που είναι συναρπαστικό είναι το ότι η συμπόνια έχει εχθρούς κι αυτοί οι εχθροί είναι πράγματα όπως ο οίκτος, η ηθική προσβολή, ο φόβος. Και ξέρετε, έχουμε μια κοινωνία, έναν κόσμο, που έχει παραλύσει από τον φόβο. Και σ' αυτή τη παράλυση, φυσικά, η ικανότητά μας για συμπόνια έχει επίσης παραλύσει. H ίδια η λέξη τρόμος είναι παγκόσμια. Το ίδιο το συναίσθημα του τρόμου είναι παγκόσμιο. Έτσι η δουλειά μας, κατά ένα τρόπο, είναι να μιλήσουμε γι' αυτή την εξιδανίκευση, αυτό το είδος αρχέτυπου που έχει εισχωρήσει στην ψυχή ολόκληρης της υφηλίου.

Τώρα ξέρουμε από την νευρολογία ότι η συμπόνια έχει κάποιες αξιοσημείωτες ιδιότητες. Για παράδειγμα: Ένας άνθρωπος που καλλιεργεί την συμπόνια, όταν βρίσκεται σε κατάσταση πόνου, νιώθει ότι ο πόνος του είναι πολύ μεγαλύτερος απ' αυτόν των άλλων ανθρώπων. Παρόλ' αυτά, επιστρέφουν στην αρχική κατάσταση πολύ νωρίτερα. Αυτό ονομάζεται προσαρμοστικότητα. Πολλοί από μας πιστεύουν ότι η συμπόνια μάς εξαντλεί, αλλά σας υπόσχομαι ότι είναι κάτι που μας αναζωογονεί.

Κάτι άλλο για την συμπόνια είναι ότι ενισχύει αυτό που ονομάζεται ολοκλήρωση των νεύρων. Συνδέει όλα τα μέρη του εγκεφάλου. Κάτι άλλο που ανακαλύφθηκε από διάφορους ερευνητές στο Emory και στο Davis και λοιπά, είναι ότι η συμπόνια ενισχύει το ανοσοποιητικό μας σύστημα. Ε, ζούμε σ' ένα βλαβερό κόσμο. (Γέλιο) Οι περισσότεροι από μας συρρικνωνόμαστε μπροστά στα ψυχο-κοινωνικά και σωματικά δηλητήρια, στις τοξίνες του κόσμου μας. Αλλά η συμπόνια, η παραγωγή συμπόνιας, στην πραγματικότητα κινητοποιεί την ανοσία μας.

Ξέρετε, αν η συμπόνια είναι τόσο καλή για εμάς, έχω μια απορία. Γιατί δεν εκπαιδεύουμε τα παιδιά μας στην συμπόνια; (Χειροκρότημα) Αν η συμπόνια είναι τόσο καλή για μας, γιατί δεν εκπαιδεύουμε τους ειδικούς υγείας στην συμπόνια έτσι ώστε να κάνουν αυτό που πρέπει να κάνουν, που στην πραγματικότητα είναι να μεταμορφώσουν τον πόνο; Κι αν η συμπόνια είναι τόσο καλή για μας, γιατί δεν ψηφίζουμε την συμπόνια; Γιατί δεν ψηφίζουμε ανθρώπους να μας κυβερνήσουν με βάση την συμπόνια; Έτσι ώστε να έχουμε έναν καλύτερο κόσμο. Στον Βουδισμό, λέμε: "χρειάζεται δυνατή πλάτη και μαλακό πρόσωπο". Χρειάζεται τρομερή δύναμη στην πλάτη για να κρατηθείς εν μέσω των καταστάσεων. Κι αυτή είναι η πνευματική αρετή της γαλήνης.

Αλλά επίσης χρειάζεται και μαλακό πρόσωπο -- την ικανότητα να μπορείς να είσαι ανοιχτός στον κόσμο ως έχει, να έχεις μια καρδιά χωρίς άμυνες. Και το αρχέτυπο αυτό στο Βουδισμό είναι το Αβαλοκιτεσβάρα, της Κουάν Γιν. Είναι ένα θηλυκό αρχέτυπο: εκείνη που αντιλαμβάνεται τις κραυγές του πόνου στον κόσμο. Στέκεται με 10.000 χέρια και σε κάθε χέρι, υπάρχει ένα όργανο απελευθέρωσης και στην παλάμη του κάθε χεριού, υπάρχουν μάτια κι αυτά είναι τα μάτια της σοφίας. Το λέω αυτό, για χιλιάδες χρόνια, υπήρξαν γυναίκες που έζησαν και έγιναν υπόδειγμα και πλησίασαν το αρχέτυπο του Αβαλοκιτεσβάρα, της Κουάν Γιν, εκείνης που αφουγκράζεται τις κραυγές του κόσμου που υποφέρει.

Οι γυναίκες, εδώ και χιλιάδες χρόνια, έχουν δείξει τη δύναμη που πηγάζει από την συμπόνια μ' έναν αφιλτράριστο, άμεσο τρόπο στο να αντιλαμβάνονται τον πόνο όπως είναι. Έχουν τροφοδοτήσει τις κοινωνίες με καλοσύνη, κι έχουμε πραγματικά νιώσει ότι καθώς όλες οι γυναίκες που στάθηκαν σ' αυτή τη σκηνή την τελευταία μιάμιση μέρα. Κι έχουν πραγματοποιήσει την συμπόνια μέσα από την άμεση πράξη. Η Jody Williams το ονόμασε: Είναι καλό να διαλογιζόμαστε. Λυπάμαι, Jody, αλλά θα πρέπει να κάνεις κάτι παραπάνω απ' αυτό. Κάνε λίγο πίσω κι άφησε ήσυχη την μητέρα σου, εντάξει.

(Γέλιο)

Αλλά η άλλη πλευρά της εξίσωσης είναι ότι πρέπει να βγεις από την σπηλιά σου. Πρέπει να βγεις έξω στον κόσμο όπως έκανε ο Ασάνγκα, ο οποίος προσπαθούσε να συναντήσει τον Μαϊτρέγια Βούδα μετά από 12 χρόνια στη σπηλιά. Είπε: "Φεύγω από δω". Ακολουθεί το μονοπάτι. Βλέπει κάτι στο μονοπάτι. Βλέπει ότι είναι ένας σκύλος, πέφτει στα γόνατα. Βλέπει ότι ο σκύλος έχει μια μεγάλη πληγή στο πόδι του. Αυτή η πληγή είναι γεμάτη μόνο με σκουλήκια. Βγάζει έξω τη γλώσσα του, έτσι ώστε ν' απομακρύνει τα σκουλήκια, χωρίς να τα βλάψει. Κι εκείνη τη στιγμή, ο σκύλος μετατράπηκε στο Βούδα της αγάπης και της καλοσύνης.

Πιστεύω ότι οι γυναίκες και τα κορίτσια σήμερα πρέπει να συνεργαστούν με έναν ισχυρό τρόπο με τους άνδρες -- με τους πατεράδες τους, τους γιους τους, τους αδερφούς τους, τους υδραυλικούς, τους εργάτες, τους ανθρώπους που φροντίζουν, τους γιατρούς, τους δικηγόρους, με τον πρόεδρο μας, με όλα τα πλάσματα. Οι γυναίκες μέσα σ' αυτό το δωμάτιο είναι λωτοί σε μια θάλασσα φωτιάς. Μακάρι να ενεργοποιήσουμε αυτή την ικανότητα για τις γυναίκες παντού.

Σας ευχαριστώ.

(Χειροκρότημα)