H Ζακλίν Νόβογκρατζ επενδύει στην εξάλειψη της φτώχειας

Θέλω να ξεκινήσω με μία ιστορία, όπως κάνει ο Seth Godin, από την εποχή που ήμουν 12 χρονών. Ο θείος μου, Εντ, μου έδωσε ένα όμορφο γαλάζιο πουλόβερ - εγώ τουλάχιστον πίστευα ότι ήταν όμορφο. Και είχε κάτι φανταχτερές ζέβρες επάνω του, στην περιοχή του στομαχιού, και τα βουνά Κιλιμάντζαρο και Μερού ήταν στην περιοχή του στέρνου, επίσης φανταχτερά. Και το φορούσα όποτε μου δινόταν η ευκαιρία, και σκεφτόμουν ότι ήταν το πιο όμορφο αντικείμενο που είχα στην κατοχή μου.

Αυτό συνέβαινε μέχρι μία μέρα, στην Γ' Γυμνασίου, ενώ βρισκόμουν κοντά σε αθλητές ποδοσφαίρου. Το σώμα μου είχε αλλάξει άρδην, και ο Ματ Μουσσολίνα, που κατά κοινή ομολογία ήταν η νέμεσή μου στο σχολείο, είπε με μια βροντερή φωνή ότι δεν χρειαζόταν να πάμε μακριά για να κάνουμε σκι αλλά θα μπορούσαμε να κάνουμε σκι στο Όρος Νόβογκρατζ. (Γέλια) Ένιωσα τόσο ταπεινωμένη και τρομοκρατημένη που αμέσως έτρεξα σπίτι στη μητέρα μου και τις έβαλα τις φωνές που εξ' αρχής με άφησε να φορέσω αυτό το απαίσιο πουλόβερ. Πήγαμε στην Πρόνοια και πετάξαμε το πουλόβερ με κάποια τελετουργικότητα, ενώ σκεφτόμουν ότι δε θα ξαναχρειαζόταν να σκεφτώ αυτό το πουλόβερ ούτε να το ξαναδώ.

Ο καιρός πέρασε γρήγορα. 11 χρόνια μετά, ήμουν ένα 25χρονο κορίτσι. Εργαζόμουν στο Κινγκάλι, στη Ρουάντα, και τρέχοντας στις απότομες πλαγιές, βλέπω, τρία μέτρα μακριά μου, ένα μικρό αγόρι, 11 ετών, να τρέχει κατά πάνω μου, φορώντας το πουλόβερ μου. Σκέφτηκα, "όχι, δεν είναι δυνατόν". Τρέχω, όμως, με περιέργεια προς το παιδί, και φυσικά το κατατρόμαξα, το αρπάζω από το γιακά, το γυρίζω και βλέπω το όνομά μου γραμμένο στο γιακά αυτού του πουλόβερ.

Διηγούμαι αυτή την ιστορία, επειδή χρησίμευσε και χρησιμεύει ακόμη σαν μεταφορά για το επίπεδο αλληλοσύνδεσης που έχουμε όλοι σε αυτή τη Γη. Συχνά δεν συνειδητοποιούμε τη δράση ή απουσία δράσης μας και τις συνέπειές της σε ανθρώπους που πιστεύουμε ότι ποτέ δε θα δούμε ή δε θα γνωρίσουμε. Την λέω επίσης επειδή περιγράφει μία ευρύτερη συναφή ιστορία για το τι είναι και τι μπορεί να είναι η βοήθεια. Ότι ταξίδεψε μέχρι την Πρόνοια της Βιρτζίνια, και από εκεί στην ευρύτερη βιομηχανία, που εκείνο το διάστημα διένειμε εκατομμύρια τόνους μεταχειρισμένων ενδυμάτων στην Αφρική και την Ασία. Γεγονός πολύ καλό, δηλαδή η προμήθεια ενδυμασίας χαμηλού κόστους. Ταυτόχρονα εκείνο το διάστημα, σίγουρα στη Ρουάντα, κατέστρεφε την τοπική βιομηχανία λιανικής πώλησης. Δε λέω ότι δεν έπρεπε, αλλά πως πρέπει να βελτιωθούμε στην απάντηση των ερωτημάτων που πρέπει να λαμβάνουμε υπ' όψη όταν αναλογιζόμαστε τις συνέπειες και τις απαντήσεις.

Θα επιμείνω στη Ρουάντα, γύρω στο 1985, 1986, όταν έκανα δύο πράγματα. Είχα ανοίξει ένα αρτοποιείο με 20 ανύπαντρες μητέρες. Ονομαστήκαμε "Οι Φέρουσες Άσχημα Νέα" και η ιδέα ήταν ότι θα μονοπωλούσαμε την επιχείρηση γρήγορου φαγητού στο Κινγκάλι, πράγμα καθόλου δύσκολο επειδή δεν υπήρχε γρήγορο φαγητό πριν από εμάς. Και επειδή είχαμε πολύ καλό επιχειρηματικό μοντέλο, τα καταφέραμε τελικά, και παρακολούθησα αυτές τις γυναίκες να μεταμορφώνονται, σε μίκρο-επίπεδο. Ταυτόχρονα, ξεκίνησα μία τράπεζα για χορήγηση μικροδανείων, και αύριο θα μιλήσει ο Ικμπάλ Καντίρ για την Grameen, την πρώτη των τραπεζών για μικροδάνεια, που τώρα είναι ένα παγκόσμιο κίνημα -λένε ότι πρόκειται για μιμίδιο- αλλά τότε ήταν αρκετά νέο, ειδικά σε μία οικονομία που μεταπηδούσε από τις ανταλλαγές στο εμπόριο.

Καταφέραμε πολλά. Επικεντρωθήκαμε σε ένα επιχειρησιακό μοντέλο και δείξαμε έμπρακτα την αφοσίωσή μας. Σε τελική ανάλυση, οι γυναίκες λάμβαναν οι ίδιες τις αποφάσεις τους για το πώς θα χρησιμοποιούσαν την πρόσβασή τους στις πιστώσεις ώστε να χτίσουν τις μικρές επιχειρήσεις τους, να βγάζουν περισσότερα χρήματα και να φροντίζουν καλύτερα τις οικογένειές τους.

Αυτό που δεν καταλαβαίναμε ήταν αυτό που συνέβαινε γύρω μας, τον συνδυασμό φόβου και εθνικής διαμάχης και σίγουρα ένα παιχνίδι βοήθειας, αν θέλετε, που χρησιμοποιούσε αυτό το αόρατο αλλά σίγουρα έντονο κίνημα στο εσωτερικό της Ρουάντας, που εκείνη την εποχή, το 30 τοις εκατό του προϋπολογισμού ήταν βοήθεια από το εξωτερικό. Η γενοκτονία ξέσπασε το 1994, επτά χρόνια αφότου αυτές οι γυναίκες εργάστηκαν μαζί για να χτίσουν αυτό το όνειρο. Και τα καλά νέα είναι ότι αυτός ο θεσμός, ο τραπεζικός θεσμός, κρατήθηκε ζωντανός. Στην πραγματικότητα, έγινε ο μεγαλύτερος δανειστής για την αποκατάσταση της χώρας. Το αρτοποιείο εξαφανίστηκε εντελώς, αλλά τα μαθήματα για μένα ήταν ότι η υπευθυνότητα μετράει: κατάφερε να εγκαθιδρύσει πράγματα με τους ανθρώπους επί τόπου, χρησιμοποιώντας επιχειρηματικά μοντέλα όπου, όπως θα έλεγε ο Στήβεν Λεβήτ, τα κίνητρα έχουν σημασία. Καταλάβετε, όσο περίπλοκοι κι αν είμαστε, ότι τα κίνητρα έχουν σημασία.

Όταν λοιπόν ο Κρις μου έδειξε πόσο υπέροχα ήταν όλα όσα συνέβαιναν στον κόσμο, ότι βλέπαμε μία αλλαγή στο πνεύμα των καιρών, από τη μία πλευρά συμφωνώ απόλυτα μαζί του, και ενθουσιάστηκα τόσο πολύ με αυτό που συνέβαινε με τους G8, που ο κόσμος, χάρη σε ανθρώπους όπως ο Τόνι Μπλαιρ και ο Μπόνο και ο Μπομπ Γκέλντοφ, μιλάει για την παγκόσμια φτώχεια - ο κόσμος μιλάει για την Αφρική με τρόπους που δεν είχα ξαναδεί στη ζωή μου. Είναι καταπληκτικό. Ταυτόχρονα, αυτό που με κρατάει άγρυπνη τη νύχτα είναι ο φόβος ότι θα δούμε τις νίκες των G8, τα 50 εκατομμύρια επιπλέον δολάρια βοήθειας στην Αφρική, τα 40 εκατομμύρια σε μειωμένο χρέος, ως νίκη, ως κάτι περισσότερο από το πρώτο βήμα, ως την ηθική μας εξιλέωση.

Ενώ στην πραγματικότητα, αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να το δούμε ως το πρώτο κεφάλαιο, να το γιορτάσουμε και να κλείσουμε, και να αναγνωρίσουμε ότι χρειαζόμαστε ένα δεύτερο κεφάλαιο αφιερωμένο στην εκτέλεση όλου αυτού. Και εάν συγκρατήσετε ένα πράγμα από αυτό που θέλω να σας μιλήσω σήμερα, είναι πως ο μόνος τρόπος για τον τερματισμό της φτώχειας, για την εξάλειψή της, είναι να φέρουμε βιώσιμα συστήματα στο πεδίο τα οποία θα παρέχουν σημαντικά και φθηνά αγαθά και υπηρεσίες στους φτωχούς, με τρόπους που είναι οικονομικά βιώσιμοι και επιδεκτικοί σε ανάπτυξη. Εάν το καταφέρουμε αυτό, τότε μπορούμε πραγματικά να εξαλείψουμε τη φτώχεια.

Και αυτή ήταν όλη η φιλοσοφία, το κίνητρό μου για τη σημερινή μου προσπάθεια με το όνομα "Acumen Fund", που προσπαθεί να χτίσει κάποια μκρά προγράμματα δράσης για το πώς μπορούμε να το κάνουμε αυτό στον τομέα των υδάτων, της υγείας και της στέγασης στο Πακιστάν, την Ινδία, την Κένυα, την Τανζανία και την Αίγυπτο. Και θέλω να μιλήσω λίγο γι'αυτό, και κάποια παραδείγματα, για να δείτε τι είναι αυτό που κάνουμε. Πριν όμως το κάνω αυτό, και αυτό είναι άλλο ένα ενοχλητικό χαρακτηριστικό μου, θα μιλήσω λίγο για το ποιοι είναι οι φτωχοί. Επειδή συχνά αναφερόμαστε σε εκείνους ως δυνατά, τεράστια πλήθη ανθρώπων που λαχταρούν να απελευθερωθούν, ενώ, στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια φοβερή ιστορία. Σε μάκρο-επίπεδο, τέσσερα δισεκατομμύρια ανθρώπων επάνω στη Γη βγάζουν λιγότερα από τέσσερα δολάρια την ημέρα.

Γι' αυτούς μιλάμε όταν σκεφτόμαστε τους "φτωχούς". Αθροιστικά, πρόκειται για την τρίτη μεγαλύτερη οικονομία στον πλανήτη, κι όμως οι περισσότεροι από αυτούς τους ανθρώπους περνούν απαρατήρητοι. Εκεί που συνήθως εργαζόμαστε, υπάρχουν άνθρωποι που βγάζουν περίπου ένα έως τρία δολάρια ημερησίως. Ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι; Είναι αγρότες και εργάτες σε εργοστάσια. Εργάζονται σε κυβερνητικά γραφεία. Είναι οδηγοί. Είναι οικιακοί υπηρέτες. Πληρώνουν όπως όλοι για τα απαραίτητα αγαθά και υπηρεσίες όπως η ύδρευση, η υγεία, η στέγαση, και πληρώνουν 30 με 40 φορές όσα πληρώνει η μεσαία τάξη, τουλάχιστον εκεί που εργαζόμαστε στο Καράτσι και το Ναϊρόμπι. Οι φτωχοί είναι πρόθυμοι και πράγματι λαμβάνουν έξυπνες αποφάσεις, εάν κάποιος τους δώσει την ευκαιρία.

Ορίστε δύο παραδείγματα. Το ένα είναι από την Ινδία των 240 εκατομμυρίων αγροτών, οι περισσότεροι από τους οποίους βγάζουν λιγότερα από δύο δολάρια ημερησίως. Εκεί που εργαζόμαστε, στο Αουρανγκαμπάντ, η γη είναι εξαιρετικά ξηρή. Συναντά κανείς ανθρώπους που κατά μέσο όρο βγάζουν 60 λεπτά έως ένα δολάριο. Αυτός με τα ροζ είναι κοινωνικός επιχειρηματίας με το όνομα Αμί Ταμπάρ. Είδε τι συνέβαινε στο Ισραήλ, σε μεγαλύτερη κλίμακα, και εφηύρε πώς να φτιάξει ένα είδος στάγδην άρδευσης δηλαδή έναν τρόπο να έρχεται το νερό κατευθείαν στις γραμμές φύτευσης. Στο παρελθόν η μέθοδος αυτή χρησιμοποιήθηκε για καλλιέργειες μεγάλου μεγέθους, και έτσι ο Αμί Ταμπάρ την προσάρμοσε στο ένα όγδοο του έικρ (4.047 τ.μ.). Μερικές συμβουλές: χτίστε κάτι μικρό. Έτσι θα είναι ικανό για επέκταση και οικονομικά ανεκτό στους φτωχούς.

Αυτή η οικογένεια, η Σαρίτα και ο άνδρας της, αγόρασαν μία μονάδα με 15 δολάρια ενώ ζούσαν σε μία αληθινή παράγκα με τρεις τοίχους και σιδερένια οροφή. Μετά από μία σοδειά είχαν αυξήσει το εισόδημά τους αρκετά ώστε να αγοράσουν ένα δεύτερο σύστημα και να αρδεύουν όλο το κτήμα τους. Λίγα χρόνια αργότερα, τους συνάντησα. Τώρα, βγάζουν τέσσερα δολάρια ημερησίως, όπως η μεσαία τάξη της Ινδίας και μου έδειξαν τα γερά θεμέλια που έθεσαν για το χτίσιμο του σπιτιού τους. Και σας ορκίζομαι, μπορούσα να δω το μέλλον στα μάτια αυτής της γυναίκας. Και αυτό είναι κάτι που πραγματικά πιστεύω.

Δεν μπορεί κανείς να μιλήσει για τη φτώχεια σήμερα, χωρίς να αναφερθεί στα κρεβάτια κουνουπιών για την ελονοσία, και πάλι συγχαίρω τον Τζέφρι Σακς από το Χάρβαρντ επειδή έκανε γνωστή στον κόσμο αυτή την έννοια - με πέντε δολάρια μπορείς να σώσεις μια ζωή. Η ελονοσία είναι μία ασθένεια που σκοτώνει ένα έως τρία εκατομμύρια ανθρώπων κάθε χρόνο. Παρουσιάζονται 300 με 500 εκατομμύρια υποθέσεων. Έχει εκτιμηθεί ότι η Αφρική χάνει περίπου 13 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως εξαιτίας αυτής της ασθένειας. Πέντε δολάρια μπορούν να σώσουν μία ζωή. Μπορούμε να στείλουμε ανθρώπους στο φεγγάρι. Μπορούμε να μάθουμε εάν υπάρχει ζωή στον Άρη. Γιατί δεν μπορούμε να δώσουμε δίχτυα των πέντε δολαρίων σε 500 εκατομμύρια ανθρώπων;

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι "Γιατί δεν μπορούμε;" Το ερώτημα είναι πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τους Αφρικανούς να το κάνουν αυτό μόνοι τους; Πολλά εμπόδια. Ένα: η παραγωγή είναι πολύ χαμηλή. Δύο: η τιμή είναι πολύ υψηλή. Τρία: αυτός είναι καλός δρόμος, ακριβώς δίπλα στο εργοστάσιό μας. Η διανομή είναι εφιάλτης αλλά όχι απίθανη. Ξεκινήσαμε με ένα δάνειο 350 χιλιάδων δολαρίων στο μεγαλύτερο κατασκευαστή παραδοσιακών κρεβατιών με δίχτυα κουνουπιών στην Αφρική για να εισάγει τεχνολογία από την Ιαπωνία και να κατασκευάσει ανθεκτικά δίχτυα διάρκειας πέντε χρόνων. Εδώ βλέπετε φωτογραφίες από το εργοστάσιο.

Σήμερα, τρία χρόνια αργότερα, η εταιρία έχει προσλάβει άλλες χίλιες γυναίκες. Συνεισφέρει με 600 χιλιάδες δολάρια μισθών στην οικονομία της Τανζανίας. Είναι η μεγαλύτερη εταιρία στην Τανζανία. Ο ρυθμός απόδοσης αυτή τη στιγμή είναι 1,5 εκατομμύρια δίχτυα, τρία εκατομμύρια ως το τέλος του έτους. Ελπίζουμε ότι θα είναι επτά εκατομμύρια έως το τέλος του επόμενου έτους. Έτσι, η παραγωγή λειτουργεί κανονικά. Στον τομέα της διανομής, όμως, γενικώς, έχουμε πολλά ακόμη να κάνουμε. Αυτή τη στιγμή, 95 τοις εκατό αυτών των διχτυών εισάγονται μέσω του Ο.Η.Ε., και διανέμονται πρωταρχικά στους λαούς της Αφρικής. Στοχεύουμε να χρησιμοποιήσουμε την πιο πολύτιμη πηγή πλούτου της Αφρικής: τους ανθρώπους της. Τις γυναίκες της.

Και έτσι θέλω να σας συστήσω τη Ζακλίν, που έχει το ίδιο όνομα με μένα, 21 ετών. Εάν είχε γεννηθεί οπουδήποτε αλλού εκτός από την Τανζανία, σίγουρα, θα μπορούσε να διοικεί τη Γουόλ Στρητ. Είναι υπεύθυνη δύο γραμμών, και έχει ήδη αποταμιεύσει αρκετά χρήματα για να αγοράσει το σπίτι της. Βγάζει δύο δολάρια περίπου την ημέρα, ιδρύει ένα ταμείο για την εκπαίδευση, και μου είπε ότι δεν πρόκειται να παντρευτεί ούτε να κάνει παιδιά μέχρι να ολοκληρώσει τα σχέδιά της. Έτσι, όταν της ανέφερα την ιδέα μας, ότι ίσως μπορέσουμε να φέρουμε ένα μοντέλο Tupperware από τις Η.Π.Α. και να βρούμε έναν τρόπο να πηγαίνουν οι γυναίκες και να πωλούν αυτά τα δίχτυα σε άλλους, άρχισε αμέσως να υπολογίζει τι μπορούσε να κάνει η ίδια και δήλωσε "παρών".

Μάθαμε από την IDEO, μία από τις αγαπημένες μας εταιρίες, κατασκευάσαμε γρήγορα ένα πρωτότυπο και πήγαμε τη Ζακλίν στην περιοχή όπου κατοικεί. Έφερε 10 γυναίκες με τις οποίες έρχεται σε επαφή για να δει εάν μπορούσε να τους πουλήσει αυτά τα δίχτυα, πέντε δολάρια το καθένα, παρά το γεγονός ότι οι άνθρωποι έλεγαν ότι κανείς δεν θα αγόραζε, και μάθαμε πολλά για την πώληση προϊόντων. Χωρίς να εκφράσει τις απόψεις μας, γιατί δεν μίλησε για την ελονοσία παρά στο τέλος. Πρώτα, μίλησε για άνεση, κοινωνικό κύρος και ομορφιά. Αυτά τα δίχτυα, είπε, τα βάζεις στο έδαφος και τα έντομα φεύγουν από το σπίτι σου. Τα παιδιά μπορούν να κοινηθούν ήσυχα τη νύχτα, το σπίτι φαίνεται όμορφο, και τα κρεμάς στο παράθυρο. Αρχίσαμε έτσι να φτιάχνουμε κουρτίνες, και έτσι όχι μόνο είναι κάτι όμορφο, αλλά οι άνθρωποι βλέπουν ένα κοινωνικό κύρος, ότι νοιάζεσαι για τα παιδιά σου. Τότε μόνο μίλησε για τη σωτηρία της ζωής των παιδιών. Πολλά μαθήματα μπορούμε να διδαχτούμε σχετικά με το πώς πουλάμε αγαθά και υπηρεσίες στους φτωχούς.

Θέλω να ολοκληρώσω λέγοντας ότι έχουμε μία τεράστια δυνατότητα να εξαλείψουμε τη φτώχεια. Για να γίνει σωστά, πρέπει να κατασκευάσουμε επιχειρηματικά μοντέλα με αξία, με δυνατότητα κλιμάκωσης και που έχουν αποτέλεσμα στους Αφρικανούς, τους Ινδούς, τους ανθρώπους σε όλον τον αναπτυσσόμενο κόσμο που εμπίπτουν σε αυτήν την κατηγορία, ώστε να το κάνουν μόνοι τους. Γιατί, τελικά, το ζήτημα είναι η αφοσίωση. Είναι η κατανόηση ότι οι άνθρωποι στην πραγματικότητα δεν θέλουν ελεημοσύνες, αλλά να λαμβάνουν τις δικές τους αποφάσεις. Να λύνουν οι ίδιοι τα προβλήματά τους. Και η συνεργασία μαζί τους, παρέχει περισσότερη αξιοπρέπεια όχι μόνο σε αυτούς, αλλά και σε εμάς. Έτσι σας παρακινώ όλους, την επόμενη φορά πώς θα συνεισφέρετε σε αυτή την έννοια και ευκαιρία που έχουμε όλοι, για την εξάλειψη της φτώχειας, γινόμενοι πραγματικά μέρος της διαδικασίας και απομακρυνόμενοι από έναν κόσμο του "εμείς και αυτοί" και συνειδητοποιώντας πως πρόκειται για όλους εμάς, και για τον κόσμο στον οποίο εμείς, μαζί, θέλουμε να ζήσουμε και να μοιραστούμε. Σας ευχαριστώ. (Χειροκρότημα)