Η Ιζαμπέλ Αλιέντε μιλά για ιστορίες πάθους

Σας ευχαριστώ πολύ. Είναι τρομακτικό να βρίσκομαι εδώ, ανάμεσα στους εξυπνότερους των εξυπνότερων. Είμαι εδώ για να σας πω μερικές ιστορίες πάθους. Υπάρχει ένα Εβραϊκό γνωμικό που αγαπώ. "Τι είναι πιο αληθινό από την αλήθεια;" Απάντηση: Η ιστορία. Είμαι συγγραφέας. Θέλω να μεταφέρω κάτι πιο αληθινό από την αλήθεια για την κοινή ανθρώπινη φύση μας. Όλες οι ιστορίες με ενδιαφέρουν και μερικές με στοιχειώνουν μέχρι που καταλήγω να τις γράφω. Κάποια θέματα προκύπτουν συνεχώς: δικαιοσύνη, αφοσίωση, βία, θάνατος, πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα, ελευθερία. Αντιλαμβάνομαι το μυστήριο που μας περιβάλλει, γι' αυτό γράφω για τις συμπτώσεις, τις προαισθήσεις, τα συναισθήματα, τα όνειρα, τη δύναμη της φύσης, τη μαγεία.

Τα τελευταία 20 χρόνια έχω εκδώσει μερικά βιβλία, αλλά ζούσα στην ανωνυμία ως το Φεβρουάριο του 2006, μέχρι που σήκωσα την Ολυμπιακή σημαία στους χειμερινούς αγώνες στην Ιταλία. Αυτό με έκανε διάσημη. Τώρα ο κόσμος με αναγνωρίζει στο εμπορικό κέντρο, και τα εγγόνια μου με θεωρούν τσίφτισσα. (Γέλια) Επιτρέψτε μου να σας μιλήσω για τα τέσσερα λεπτά της δημοσιότητάς μου. Μια από τις διοργανώτριες της Ολυμπιακής τελετής, της τελετής έναρξης, μου τηλεφώνησε και είπε ότι είχα επιλεγεί να είμαι μια από τις σημαιοφόρους. Απάντησα πως σίγουρα με περνούσαν για κάποια άλλη αφού δε θυμίζω σε τίποτα αθλήτρια. Στην πραγματικότητα, δεν ήμουν καν σίγουρη ότι μπορούσα να κάνω το γύρο του σταδίου χωρίς μπαστούνι. (Γέλια) Μου είπε ότι το ζήτημα δεν ήταν για γέλια. Αυτή θα ήταν η πρώτη φορά που μόνο γυναίκες θα κρατούσαν την Ολυμπιακή σημαία. Πέντε γυναίκες που θα εκπροσωπούσαν τις πέντε ηπείρους, και τρεις χρυσές Ολυμπιονίκες. Η πρώτη μου ερώτηση ήταν, φυσικά, τι επρόκειτο να φορέσω. (Γέλια) Μια στολή, μου είπε εκείνη, και ζήτησε τις διαστάσεις μου. Τις διαστάσεις μου! Οραματιζόμουν τον εαυτό μου με φουσκωτό πανωφόρι να μοιάζει σαν το ανθρωπάκι της Μισελέν. (Γέλια)

Κατά τα μέσα Φεβρουαρίου, βρέθηκα στο Τορίνο, όπου ενθουσιώδη πλήθη επευφημούσαν όταν κάποια από τις 80 Ολυμπιακές ομάδες βρισκόταν στο δρόμο. Αυτοί οι αθλητές είχαν θυσιάσει τα πάντα για να συναγωνιστούν στους αγώνες. Όλοι άξιζαν τη νίκη, αλλά υπάρχει και ο παράγοντας τύχη. Μια νιφάδα χιονιού, ένα στρώμα πάγου, η δύναμη του ανέμου, μπορεί να καθορίσει το αποτέλεσμα ενός αγώνα, ή ενός παιχνιδιού. Παρ' όλα αυτά, αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία -περισσότερη από την προπόνηση ή την τύχη- είναι η καρδιά. Μόνο μια ατρόμητη και αποφασισμένη καρδιά μπορεί να πάρει το χρυσό μετάλλιο. Το πάθος έχει σημασία. Οι δρόμοι του Τορίνο ήταν γεμάτοι με κόκκινες αφίσες αναγγέλλοντας το σύνθημα των Ολυμπιακών αγώνων.

"Το Πάθος ζει εδώ". Δεν είναι πάντα αλήθεια; Η καρδιά είναι αυτή που μας καθοδηγεί και καθορίζει τη μοίρα μας. Αυτό είναι που χρειάζομαι για τους χαρακτήρες των βιβλίων μου: μια παθιασμένη καρδιά. Χρειάζομαι ατίθασους, αντιφρονούντες, τυχοδιώκτες, περιθωριακούς και επαναστάτες, που κάνουν ερωτήσεις, που παρακάμπτουν τους κανόνες και ρισκάρουν. Ανθρώπους σαν όλους εσάς σε αυτή την αίθουσα. Καλοί άνθρωποι με κοινή λογική δεν φτιάχνουν ενδιαφέροντες χαρακτήρες. (Γέλια) Μόνο καλούς πρώην συζύγους. (Γέλια) (Χειροκρότημα)

Στο πράσινο δωμάτιο του σταδίου, συναντήθηκα με άλλες σημαιοφόρους: τρεις αθλήτριες και τις ηθοποιούς Σούζαν Σάραντον και Σοφία Λόρεν. Συνάντησα επίσης δυο γυναίκες με παθιασμένες καρδιές: Την Ουανγκάρι Ματάι, τη Νομπελίστα από την Κένυα που φύτεψε 30 εκατομμύρια δένδρα. Και με αυτό τον τρόπο, άλλαξε το έδαφος και το κλίμα σε κάποιες περιοχές της Αφρικής και φυσικά την οικονομική κατάσταση πολλών χωριών. Και τη Σομάλι Μαμ, μια Καμποτζιανή ακτιβίστρια που μάχεται παθιασμένα ενάντια στην παιδική πορνεία. Όταν ήταν δεκατεσσάρων ετών, ο παππούς της, την πούλησε σε οίκο ανοχής. Μας μίλησε για μικρά κορίτσια που βιάζονταν από άνδρες οι οποίοι πίστευαν ότι κάνοντας σεξ με πολύ νέες παρθένες θα τους θεράπευε από το AIDS. Και για οίκους ανοχής όπου παιδιά αναγκάζονται να εξυπηρετούν, δεκαπέντε πελάτες την ημέρα, και αν εξεγερθούν, βασανίζονται με ηλεκτρικό ρεύμα. Στο πράσινο δωμάτιο παρέλαβα τη στολή μου. Δε θύμιζε το συνηθισμένο μου ντύσιμο, αλλά απείχε πολύ από το ανθρωπάκι της Μισελέν, που είχα προβλέψει. Δεν ήταν άσχημη αλήθεια. Έμοιαζα με ψυγείο. (Γέλια) Αλλά έτσι έμοιαζαν και οι περισσότερες σημαιοφόροι, εκτός από τη Σοφία Λόρεν, το παγκόσμιο σύμβολο ομορφιάς και πάθους. Η Σοφία είναι άνω των 70 και δείχνει υπέροχη. Είναι σέξι, λεπτή και ψηλή με βαθύ μαύρισμα. Τώρα, πώς γίνεται να έχεις βαθύ μαύρισμα και καθόλου ρυτίδες; Δεν ξέρω. Όταν τη ρώτησαν σε κάποια τηλεοπτική συνέντευξη "Πώς καταφέρνει να είναι τόσο όμορφη;" Απάντησε: "Έχω καλή στάση. Η πλάτη μου είναι πάντα ίσια, και δε κάνω ήχους ηλικιωμένων ανθρώπων". (Γέλια) Ορίστε λοιπόν μερικές δωρεάν συμβουλές από μια από τις ομορφότερες γυναίκες της γης. Μη γρυλίζετε, μη βήχετε, μην αγκομαχάτε, μη μιλάτε στον εαυτό σας και μην κλάνετε. (Γέλια) Ε, δεν είπε ακριβώς αυτό. (Γέλια)

Κάποια στιγμή γύρω στα μεσάνυχτα, μας κάλεσαν στα παρασκήνια του σταδίου, τα μεγάφωνα ανακοίνωσαν την Ολυμπιακή σημαία και άρχισε η μουσική - παρεμπιπτόντως η ίδια μουσική που παίζει εδώ, το εμβατήριο της Αΐντα. Η Σοφία Λόρεν ήταν ακριβώς μπροστά μου, είναι 30 εκατοστά ψηλότερή μου, χωρίς να μετρήσουμε τα φουσκωτά μαλλιά. (Γέλια) Περπατούσε κομψά, σαν καμηλοπάρδαλη σε Αφρικανική σαβάνα, βαστώντας τη σημαία στο ύψος του ώμου της. Εγώ έτρεχα από πίσω - (Γέλια) στα ακροδάκτυλά μου, βαστώντας τη σημαία στο τεντωμένο χέρι μου, έτσι που το κεφάλι μου βρισκόταν κάτω από την αναθεματισμένη σημαία. (Γέλια) Όλες οι κάμερες ήταν φυσικά στραμμένες στη Σοφία. Αυτό ήταν καλό για μένα, αφού στις περισσότερες φωτογραφίες φαίνομαι κι εγώ, αν και συνήθως ανάμεσα από τα πόδια της Σοφίας. (Γέλια) Εκεί που όλοι οι άντρες θα ήθελαν να βρεθούν. (Γέλια) (Χειροκρότημα)

Τα τέσσερα καλύτερα λεπτά ολόκληρης της ζωής μου ήταν αυτά στο Ολυμπιακό στάδιο. Ο άνδρας μου παρεξηγείται όταν το λέω αυτό, αν και του έχω εξηγήσει ότι αυτά που κάνουμε κατ' ιδίαν διαρκούν λιγότερο από τέσσερα λεπτά - (Γέλια) - γι' αυτό δε χρειάζεται να το παίρνει προσωπικά. Έχω όλα τα αποκόμματα του τύπου από εκείνα τα τέσσερα υπέροχα λεπτά, επειδή δε θέλω να τα ξεχάσω όταν τα γεράματα καταστρέψουν τα εγκεφαλικά μου κύτταρα.

Θέλω να κρατήσω στην καρδιά μου για πάντα τη λέξη κλειδί των Ολυμπιακών: Πάθος. Ορίστε λοιπόν μια ιστορία πάθους: Το έτος είναι το 1998 και το μέρος είναι ένα στρατόπεδο προσφύγων της φυλής Τούτσι στο Κονγκό. Παρεμπιπτόντως, το 80% όλων των προσφύγων στον κόσμο είναι γυναίκες και κορίτσια. Μπορούμε να ονομάσουμε αυτό το μέρος στο Κογκό, στρατόπεδο θανάτου, αφού όσοι δε θανατωθούν, θα πεθάνουν από ασθένειες ή πείνα. Οι πρωταγωνιστές αυτής της ιστορίας είναι μια νέα γυναίκα, η Ρόουζ Μαπέντο και τα παιδιά της. Είναι έγκυος και χήρα. Οι στρατιώτες την ανάγκασαν να παρακολουθεί καθώς βασάνιζαν και εκτέλεσαν τον άντρα της. Με κάποιο τρόπο καταφέρνει να κρατήσει ζωντανά τα επτά παιδιά της, και μερικούς μήνες αργότερα, γεννά πρόωρα δίδυμα. Δύο μικροσκοπικά αγόρια. Κόβει τον ομφάλιο λώρο με ένα ξύλο, και τον δένει με τα ίδια της τα μαλλιά. Δίνει στα δίδυμα τα ονόματα των διοικητών του στρατοπέδου για να κερδίσει την εύνοιά τους και τα ταΐζει με μαύρο τσάι αφού το γάλα της δε μπορεί να τα συντηρήσει. Όταν οι στρατιώτες εισβάλουν στο κελί της για να βιάσουν τη μεγαλύτερη κόρη της, την αρπάζει και αρνείται να την αφήσει, ακόμη κι όταν τη σημαδεύουν στο κεφάλι. Με κάποιο τρόπο η οικογένεια επιβιώνει για 16 μήνες, κι ύστερα, από φοβερή τύχη και την παθιασμένη καρδιά ενός νέου Αμερικανού, του Σάσα Σανόφ, που κατάφερε να τη βάλει σε ένα Αμερικάνικο σωστικό αεροπλάνο, η Ρόουζ Μαπέντο και τα εννιά παιδιά της, κατέληξαν στο Φοίνιξ στην Αριζόνα, όπου ζουν και προκόβουν αυτή τη στιγμή.

Μαπέντο, στα σουαχίλι, σημαίνει μεγάλη αγάπη. Οι πρωταγωνίστριες των βιβλίων μου είναι δυνατές και παθιασμένες γυναίκες σαν τη Ρόουζ Μαπέντο. Δεν τις επινοώ. Δε χρειάζεται άλλωστε. Κοιτάζω γύρω μου και τις βλέπω παντού. Έχω δουλέψει με γυναίκες και για τις γυναίκες όλη μου τη ζωή. Τις γνωρίζω καλά. Γεννήθηκα την αρχαία εποχή, στην άκρη του κόσμου, σε μια πατριαρχική, Καθολική και συντηρητική οικογένεια. Δεν προκαλεί έκπληξη ότι στα πέντε ήμουν οργισμένη φεμινίστρια αν και ο όρος δεν είχε φτάσει τότε ακόμα στη Χιλή έτσι κανείς δεν καταλάβαινε τι μου συνέβαινε. (Γέλια) Σύντομα θα ανακάλυπτα ότι ήταν υψηλό το τίμημα που είχα να πληρώσω για την ελευθερία μου και για την αμφισβήτηση της πατριαρχίας. Ήμουν όμως χαρούμενη να το πληρώσω, αφού κάθε χτύπημα που δεχόμουν, το ανταπέδιδα διπλά. (Γέλια) Όταν η κόρη μου η Πάουλα ήταν 20 ετών, μου είπε ότι ο φεμινισμός ήταν παρωχημένος και θα 'πρεπε να προχωρήσω μπροστά. Είχαμε έναν αξέχαστο καυγά. Ο φεμινισμός είναι παρωχημένος; Ναι, για προνομιούχες γυναίκες σαν την κόρη μου και όλες εμάς εδώ σήμερα, αλλά όχι για τις περισσότερες από τις αδερφές μας, στον υπόλοιπο κόσμο που αναγκάζονται ακόμη να παντρεύονται πρόωρα, να εκπορνεύονται ή να εργάζονται παρά τη θέλησή τους, να κάνουν παιδιά που δε θέλουν ή δε μπορούν να αναθρέψουν. Δεν έχουν τον έλεγχο του σώματός τους ή της ζωής τους. Δεν έχουν παιδεία και ελευθερία. Βιάζονται, κακοποιούνται και σε κάποιες περιπτώσεις, δολοφονούνται ατιμώρητα. Για τις περισσότερες σημερινές νέες γυναίκες της Δύσης, το να τις αποκαλούν φεμινίστριες είναι προσβολή. Ο φεμινισμός δεν ήταν ποτέ σέξι, αλλά επιτρέψτε μου να σας διαβεβαιώσω ότι δε με εμπόδισε ποτέ να φλερτάρω, και σπάνια έπασχα από έλλειψη ανδρών. (Γέλια) Σε καμία περίπτωση δεν έχει σβήσει ο φεμινισμός. Έχει εξελιχθεί. Εάν δε σας αρέσει ο όρος, αλλάξτε τον, για τ' όνομα του Θεού. Αποκαλέστε τον Αφροδίτη, Βένους, αλανιάρα, ή όπως θέλετε, το όνομα δεν παίζει ρόλο, όσο καταλαβαίνουμε περί τίνος πρόκειται και το υποστηρίζουμε.

Να μια ακόμη ιστορία πάθους κι αυτή είναι θλιβερή. Ο τόπος είναι μια μικρή κλινική γυναικών σε ένα χωριό του Μπαγκλαντές. Το έτος 2005. Η Τζένη, είναι μια νέα Αμερικανίδα οδοντίατρος που πήγε στην κλινική εθελοντικά κατά τη διάρκεια των τριών εβδομάδων των διακοπών της. Ήταν προετοιμασμένη να καθαρίζει οδοντοστοιχίες, αλλά όταν έφτασε εκεί ανακάλυψε ότι δεν υπήρχαν ιατροί, ή οδοντίατροι και η κλινική ήταν ένα παράπηγμα γεμάτο μύγες. Απ' έξω είχε σχηματιστεί μια ουρά γυναικών που περίμεναν αρκετές ώρες για να εξυπηρετηθούν. Η πρώτη ασθενής έχει βασανιστικούς πόνους επειδή έχει κάμποσους σαπισμένους γομφίους. Η Τζένη συνειδητοποιεί ότι η μόνη λύση είναι να βγάλει τα χαλασμένα δόντια. Δεν έχει άδεια για κάτι τέτοιο, δεν το έχει ξανακάνει ποτέ. Ρισκάρει πολύ και είναι τρομοκρατημένη. Δεν διαθέτει καν τα κατάλληλα εργαλεία, αλλά ευτυχώς έχει φέρει μαζί της Νοβοκαΐνη. Η Τζένη έχει μια γενναία και παθιασμένη καρδιά. Μουρμουρίζει μια προσευχή και προχωράει με την επέμβαση. Στο τέλος, η ανακουφισμένη ασθενής, της φιλά τα χέρια. Εκείνη τη μέρα η οδοντίατρος κάνει πολλές ακόμη εξαγωγές. Το επόμενο πρωί, όταν επιστρέφει στη λεγόμενη "κλινική", η πρώτη της ασθενής, την περιμένει μαζί με το σύζυγό της. Το πρόσωπο της γυναίκας είναι σαν καρπούζι. Είναι τόσο πρησμένο, που δε διακρίνονται καν τα μάτια της. Ο σύζυγός έξαλλος, απειλεί να σκοτώσει την Αμερικανίδα. Η Τζένη έχει τρομοκρατηθεί από αυτό που έκανε, αλλά έπειτα ο διερμηνέας εξηγεί ότι η κατάσταση της ασθενούς, δεν έχει καμία σχέση με την επέμβαση. Την προηγούμενη μέρα, ο σύζυγος την έδειρε επειδή δεν ήταν σπίτι στην ώρα της, για να του ετοιμάσει το βραδινό.

Εκατομμύρια γυναίκες ζουν έτσι σήμερα. Είναι οι φτωχότερες των φτωχών. Παρόλο που οι γυναίκες καταλαμβάνουν τα δύο τρίτα των θέσεων εργασίας παγκοσμίως, κατέχουν λιγότερο από το 1% του παγκόσμιου πλούτου. Πληρώνονται λιγότερο από τους άνδρες για την ίδια εργασία, αν πληρώνονται, και παραμένουν ευάλωτες επειδή δεν έχουν οικονομική ανεξαρτησία, και απειλούνται συνεχώς να πέσουν θύματα εκμετάλλευσης, βίας και κακοποίησης. Είναι γεγονός ότι δίνοντας στις γυναίκες μόρφωση, εργασία, τη δυνατότητα να ελέγχουν το δικό τους εισόδημα, να κληρονομούν και να κατέχουν δική τους περιουσία, ωφελείται η κοινωνία. Αν μια γυναίκα έχει δικαιώματα, τα παιδιά της και η οικογένειά της θα ζουν καλύτερα. Όταν οι οικογένειες ευημερούν, τα χωριά ευημερούν επίσης, και τελικά συμβαίνει το ίδιο με ολόκληρη τη χώρα.

Η Ουανγκάρι Ματάι πηγαίνει σε ένα χωριό στην Κένυα. Μιλά με τις γυναίκες και εξηγεί ότι η γη είναι άγονη επειδή έκοψαν και πούλησαν τα δέντρα. Παροτρύνει τις γυναίκες να φυτέψουν νέα δέντρα και να τα ποτίζουν, σταγόνα-σταγόνα. Μέσα σε 5-6 χρόνια, έχουν ένα δάσος, το έδαφος έχει εμπλουτιστεί και το χωριό σώζεται. Οι φτωχότερες και πιο οπισθοδρομικές κοινωνίες είναι πάντα αυτές που ταπεινώνουν τις γυναίκες. Eν τούτοις αυτή η προφανής αλήθεια παραβλέπεται από τις κυβερνήσεις, και από τη φιλανθρωπία. Για κάθε δολάριο που δίδεται σε γυναικείο πρόγραμμα, 20 δολάρια δίδονται σε ανδρικά προγράμματα. Οι γυναίκες αποτελούν το 51% της ανθρωπότητας. Εάν ενισχυθούν, αυτό θα αλλάξει τα πάντα πολύ περισσότερο από την τεχνολογία, το ντιζάιν και την ψυχαγωγία. Μπορώ να σας υποσχεθώ ότι γυναίκες που εργάζονται μαζί ενωμένες, ενημερωμένες και μορφωμένες, μπορούν να φέρουν ειρήνη και ευημερία σε αυτόν τον εγκαταλελειμμένο πλανήτη. Σε κάθε πόλεμο σήμερα, τα περισσότερα από τα θύματα είναι πολίτες, κυρίως γυναίκες και παιδιά. Είναι παράπλευρες απώλειες. Άνδρες κυβερνούν τον κόσμο και δείτε τη σύγχυση που επικρατεί.

Τι είδους κόσμο θέλουμε; Αυτή είναι η θεμελιώδης ερώτηση που οι περισσότεροι από εμάς ρωτάμε. Έχει νόημα να συμμετέχει κανείς στην υπάρχουσα παγκόσμια τάξη; Θέλουμε έναν κόσμο όπου η ζωή προστατεύεται και η ποιότητά της εμπλουτίζεται για όλους, όχι μόνο για τους προνομιούχους. Τον Ιανουάριο είδα μια έκθεση με πίνακες του Φερνάντο Μποτέρο στη βιβλιοθήκη του Μπέρκλεϋ. Κανένα μουσείο ή γκαλερί των Ηνωμένων Πολιτειών, - εκτός από την γκαλερί της Νέας Υόρκης που φιλοξενεί τη δουλειά του Μποτέρο - δεν τόλμησε να δείξει τους πίνακες, επειδή το θέμα τους ήταν οι φυλακές του Άμπου Γκρέιμπ. Είναι θεόρατοι πίνακες βασανιστηρίων και κατάχρησης της δύναμης, στο ογκώδες στυλ του Μποτέρο. Δεν έχω καταφέρει να βγάλω αυτές τις εικόνες από το μυαλό μου ή την καρδιά μου. Αυτό που φοβάμαι περισσότερο είναι η δύναμη που μένει ατιμώρητη. Φοβάμαι την κατάχρηση της δύναμης και τη δύναμη της κατάχρησης. Στο είδος μας, τα κυρίαρχα αρσενικά ορίζουν την πραγματικότητα, και υποχρεώνουν τους υπόλοιπους να αποδεχτούν αυτή την πραγματικότητα και να ακολουθήσουν τους κανόνες. Οι κανόνες αλλάζουν συνεχώς, αλλά πάντα ευνοούν αυτούς, και σε αυτή την περίπτωση, το φαινόμενο της "διάχυσης προς τα κάτω", που δε λειτουργεί στα οικονομικά, εδώ λειτουργεί θαυμάσια. Η κακοποίηση διαχέεται από την κορυφή της κλίμακας, στον πάτο. Οι γυναίκες και τα παιδιά, ειδικά οι άποροι, βρίσκονται στον πάτο. Ακόμα και οι πιο φτωχοί άνδρες έχουν κάποιον που μπορούν να κακοποιούν, μία γυναίκα ή ένα παιδί. Έχω σιχαθεί τη δύναμη που οι λίγοι ασκούν στους πολλούς, μέσω του γένους, του εισοδήματος, της φυλής και της κοινωνικής τάξης.

Πιστεύω πως είναι καιρός να κάνουμε θεμελιώδεις αλλαγές στον πολιτισμό μας. Αλλά για πραγματικές αλλαγές χρειαζόμαστε θηλυκή ενέργεια στη διακυβέρνηση του κόσμου. Χρειαζόμαστε σημαντικό αριθμό γυναικών σε θέσεις δύναμης, και να θρέψουμε τη θηλυκή ενέργεια των ανδρών. Μιλάω για άνδρες με φρέσκα μυαλά φυσικά. Οι ηλικιωμένοι δεν έχουν καμία ελπίδα, πρέπει να περιμένουμε να φύγουν απ' τη ζωή. (Γέλια) Ναι, θα ήθελα να έχω τα πόδια της Σοφία Λόρεν και τα θρυλικά της στήθη, Αλλά αν μπορούσα να επιλέξω, θα προτιμούσα την πολεμική καρδιά της Ουανγκάρι Ματάι, της Σόμαλι Μαμ, της Τζένη και της Ρόουζ Μαπέντο. Θέλω να κάνω αυτόν τον κόσμο καλό. Όχι καλύτερο, αλλά να τον κάνω καλό. Γιατί όχι; Είναι δυνατόν. Κοιτάξτε γύρω σας σε αυτό το δωμάτιο όλη αυτή η γνώση, η ενέργεια, το ταλέντο και η τεχνολογία. Ας βγούμε από το καβούκι μας, ας σηκώσουμε τα μανίκια μας κι ας πιάσουμε δουλειά, παθιασμένα, για να φτιάξουμε ένα σχεδόν τέλειο κόσμο. Ευχαριστώ.