Είμαι εδώ για να σας επιστρατεύσω για να βοηθήσετε να αναμορφώσουμε την ιστορία του πως άνθρωποι και άλλα πλάσματα επιτυγχάνουν στόχους. Να η παλιά ιστορία - έχουμε ακούσει ήδη κάτι γι' αυτή: η βιολογία είναι πόλεμος στον οποίον επιβιώνει ο δυνατότερος, επιχειρήσεις και έθνη επιτυγχάνουν μόνο νικώντας, καταστρέφοντας και κυριαρχώντας έναντι του ανταγωνισμού.
Πολιτική σημαίνει η πλευρά σου να κερδίζει με οποιοδήποτε τίμημα. Αλλά πιστεύω ότι μπορούμε να δούμε τις απαρχές της νέας ιστορίας που αρχίζει να αναδύεται. Είναι μια αφήγηση που εκτείνεται σε διάφορα πεδία, στα οποία η συνεργασία, η συλλογική δράση και οι σύνθετες αλληλεξαρτήσεις παίζουν έναν πιο σημαντικό ρόλο. Και ο κεντρικός, αλλά όχι αποφασιστικός, ρόλος του ανταγωνισμού και της επιβίωσης του δυνατότερου μικραίνει έστω και λίγο για να κάνει χώρο.
Άρχισα να σκέφτομαι για τη σχέση μεταξύ επικοινωνίας, μέσων και συλλογικής δράσης όταν έγραψα το βιβλίο "Έξυπνοι Όχλοι", και διαπίστωσα ότι συνέχισα να σκέφτομαι γι' αυτό και μετά τη συγγραφή του βιβλίου. Για την ακρίβεια, αν παρατηρήσουμε, τα ανθρώπινα μέσα επικοινωνίας και τους τρόπους με τους οποίους οργανωνόμαστε κοινωνικά έχουν συνεξελιχθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι άνθρωποι έχουν ζήσει πολύ περισσότερο απ' ότι τα περίπου 10.000 χρόνια του αγροτικού πολιτισμού
σε μικρές οικογενειακές ομάδες. Νομάδες κυνηγοί πιάνουν κουνέλια συλλέγοντας τροφή. Η μορφή του πλούτου εκείνες τις ημέρες ήταν αρκετό φαγητό για επιβίωση. Αλλά κάποια στιγμή, ενώθηκαν μαζί για να κυνηγήσουν μεγαλύτερα θηράματα. Και δε ξέρουμε πως ακριβώς το έκαναν αυτό, αν και θα πρέπει να είχαν λύσει κάποια προβλήματα συλλογικής δράσης. Δεν έχει νόημα να κυνηγάς μαστόδοντα εάν πολεμάς με άλλες φυλές.
Και πάλι, δεν έχουμε τρόπο να γνωρίζουμε, αλλά είναι σαφές ότι πρέπει να αναδύθηκε μια νέα μορφή πλούτου. Περισσότερη πρωτεΐνη απ' όση μπορούσε να φάει μια οικογένεια πριν σαπίσει. Κι αυτό έθεσε ένα κοινωνικό ερώτημα που πιστεύω ότι πρέπει να οδήγησε σε νέες κοινωνικές μορφές. Οι άνθρωποι που έτρωγαν το κρέας των μαστόδοντων χρωστούσαν κάτι στους κυνηγούς και τις οικογένειές τους; Κι αν ήταν έτσι, πως έκαναν διακανονισμούς; Και πάλι δε ξέρουμε, αλλά μπορούμε να είμαστε αρκετά σίγουροι ότι κάποια μορφή συμβολικής επικοινωνίας πρέπει να αναπτύχθηκε.
Φυσικά, με την αγροκαλλιέργεια γεννήθηκαν οι πρώτοι μεγάλοι πολιτισμοί, οι πρώτες πόλεις από λάσπη και τούβλα, οι πρώτες αυτοκρατορίες. Και ήταν οι διαχειριστές αυτών των αυτοκρατοριών που ξεκίνησαν να προσλαμβάνουν ανθρώπους για να καταγράφουν το οφειλόμενο σιτάρι, τα πρόβατα και το κρασί καθώς και τους φόρους που τους αναλογούσαν κάνοντας σημάδια. Σημάδια στον πηλό εκείνο το διάστημα.
Και όχι πολύ μετά από αυτό εφευρέθηκε το αλφάβητο. Και αυτό το ισχυρό εργαλείο ήταν στη διάθεση για χιλιάδες χρόνια, για την διοικητική ελίτ (γέλια) που κατέγραφαν τους λογαριασμούς των αυτοκρατοριών. Και μετά μια άλλη τεχνολογία επικοινωνίας ενεργοποίησε νέα μέσα: η τυπογραφία και μέσα σε δεκαετίες, εκατομμύρια άνθρωποι μορφώθηκαν. Και από μορφωμένους πληθυσμούς, νέες μορφές συλλογικής δράσης αναδύθηκαν στις σφαίρες της γνώσης, της θρησκείας και της πολιτικής. Είδαμε επιστημονικές επαναστάσεις, την Προτεσταντική μεταρρύθμιση, να γίνονται δυνατές συνταγματικές δημοκρατίες, πράγμα που ήταν αδιανόητο πριν. Δε δημιουργήθηκε από την τυπογραφία, αλλά ενεργοποιήθηκε από τη συλλογική δράση που αναδύθηκε από την εγγραμματοσύνη. Και πάλι, νέες μορφές πλούτου αναδύθηκαν.
Τώρα, το εμπόριο είναι αρχαίο. Οι αγορές είναι τόσο παλιές όσο τα σταυροδρόμια. Αλλά ο καπιταλισμός όπως τον ξέρουμε είναι μόνο μερικών εκατοντάδων ετών, και προέκυψε από συνεργατικές ρυθμίσεις και τεχνολογίες, όπως η εταιρία κοινής-μετοχικής ιδιοκτησίας, ασφάλιση κοινής ευθύνης, διπλά λογιστικά βιβλία.
Τώρα βέβαια οι ενεργοποιές τεχνολογίες βασίζονται στο Διαδίκτυο, και στην εποχή πολλών-προς-πολλών, κάθε επιτραπέζιος υπολογιστής είναι ένα τυπογραφείο, ένας σταθμός εκπομπής, μια κοινότητα ή μια αγορά. Η εξέλιξη επιταχύνεται. Πιο πρόσφατα, αυτή η δύναμη ήταν αδέσμευτη και ξεπερνώντας τους επιτραπέζιους υπολογιστές, πολύ-πολύ γρήγορα θα δούμε μια σημαντική αναλογία, αν όχι την πλειοψηφία της ανθρώπινης φυλής να περπατά κρατώντας, μεταφέροντας ή φορώντας υπερυπολογιστές συνδεδεμένους με ταχύτητες μεγαλύτερες απ' ότι χαρακτηρίζει την ευρυζωνικότητα σήμερα.
Τώρα, όταν ξεκίνησα να μελετώ τη συλλογική δράση, η αξιοσημείωτη βιβλιογραφία για αυτή βασίζεται σε αυτά που οι κοινωνιολόγοι ονομάζουν "κοινωνικά διλήμματα". Και υπάρχουν μια σειρά από μυθικές αφηγήσεις κοινωνικών διλημμάτων. Θα μιλήσω σύντομα για δύο από αυτά: Το δίλημμα του φυλακισμένου και η τραγωδία των κοινών.
Τώρα, όταν μίλησα γι' αυτό με τον Κέβιν Κέλυ, με διαβεβαίωσε ότι όλοι σε αυτό το ακροατήριο ξέρουν τις λεπτομέρειες του διλήμματος του φυλακισμένου, οπότε θα το περάσω πολύ-πολύ γρήγορα. Αν έχεις περισσότερες απορίες, ρωτήστε τον Κέβιν Κέλυ αργότερα. (Γέλια)
Το δίλημμα του φυλακισμένου είναι στην πραγματικότητα μια ιστορία πίσω από έναν μαθηματικό πίνακα που προέρχεται από τη θεωρία παιγνίων τα πρώτα χρόνια που σκέπτονταν τον πυρηνικό πόλεμο: δύο παίκτες που δε μπορούν να εμπιστευτούν ο ένας τον άλλον. Ας πούμε ότι κάθε ανασφαλής διάδραση είναι ένα καλό παράδειγμα του διλήμματος του φυλακισμένου. Ο ένας έχει αγαθά, ο άλλος τα χρήματα, επειδή δεν εμπιστεύεται ο ένας τον άλλον, δε θα ανταλλάξουν. Κανείς δε θέλει να είναι ο πρώτος γιατί θα πιαστεί κορόιδο, αλλά και οι δύο χάνουν φυσικά καθώς δεν παίρνουν αυτό που θέλουν. Αν μπορούσαν να συμφωνήσουν, αν μπορούσαν να μετατρέψουν το δίλημμα του φυλακισμένου σε ένα διαφορετικό μίγμα ανταμοιβής που ονομάζεται παίγνιο διασφάλισης, θα μπορούσαν να προχωρήσουν.
Πριν από είκοσι χρόνια, ο Ρόμπερτ Άξελροντ χρησιμοποίησε το δίλημμα του φυλακισμένου ως έναν οδηγό για τη βιολογική ερώτηση: εάν είμαστε εδώ επειδή οι πρόγονοί μας ήταν τόσο άγριοι ανταγωνιστές, πώς υπάρχει καν συνεργασία; Άρχισε ένα τουρνουά μέσω υπολογιστή για στρατηγικές πάνω στο δίλημμα του φυλακισμένου και ανακάλυψε, προς έκπληξή του, ότι μια πολύ, πολύ απλή στρατηγική νίκησε -- νίκησε στο πρώτο τουρνουά, και μετά παρότι όλοι ήξεραν ότι νίκησε, νίκησε και το δεύτερο τουρνουά -- είναι γνωστή ως οφθαλμός αντί οφθαλμού.
Ένα άλλο οικονομικό παίγνιο που μπορεί να μην είναι τόσο γνωστό όσο το δίλημμα του φυλακισμένου είναι το παιχνίδι του τελεσίγραφου, και είναι επίσης ένας ενδιαφέρον οδηγός για τις υποθέσεις μας γύρω από τον τρόπο που οι άνθρωποι κάνουν οικονομικές συναλλαγές. Να πως παίζεται το παιχνίδι: υπάρχουν δύο παίκτες, που δεν έχουν ξαναπαίξει το παιχνίδι, ούτε θα το ξαναπαίξουν, δε γνωρίζονται μεταξύ τους, και είναι για την ακρίβεια σε χωριστά δωμάτια. Στον πρώτο παίκτη προσφέρονται εκατό δολάρια και του ζητούν να προτείνει μια μοιρασιά: 50/50, 90/10, ό,τι θέλει να προτείνει αυτός. Ο δεύτερος είτε αποδέχεται τη μοιρασιά -- οπότε και οι δύο παίχτες πληρώνονται και το παιχνίδι τελειώνει -- ή αρνείται τη μοιρασιά -- κανείς παίχτης δεν πληρώνεται και το παιχνίδι τελειώνει.
Τώρα η θεμελιώδης βάση των νεοκλασσικών οικονομικών θα σας έλεγε ότι είναι παράλογο να αρνηθείς ένα δολάριο επειδή κάποιος που δεν ξέρεις σε ένα άλλο δωμάτιο θα πάρει 99. Και όμως σε χιλιάδες δοκιμές με Αμερικανούς και Ευρωπαίους και Ιάπωνες σπουδαστές, ένα σημαντικό ποσοστό αρνήθηκε κάθε προσφορά που δεν ήταν κοντά στο 50/50. Και παρόλο ήταν βεβαιωμένο ότι δεν ήξεραν για το παιχνίδι και δεν το είχαν παίξει ξανά, οι προτείνοντες φαίνονταν ενδόμυχα να το γνωρίζουν γιατί η μέση πρόταση ήταν εντυπωσιακά κοντά στο 50/50.
Τώρα το ενδιαφέρον μέρος έρχεται πρόσφατα όταν ανθρωπολόγοι άρχισαν να μεταφέρουν το παιχνίδι αυτό σε άλλες κουλτούρες και ανακάλυψαν προς έκπληξή τους, ότι οι καλλιεργητές με το σύστημα κοπής και καύσης στον Αμαζόνιο ή οι νομαδικοί κτηνοτρόφοι στην Κεντρική Ασία ή μια ντουζίνα άλλες κουλτούρες -- ο καθένας είχε ριζικά διαφορετικές ιδέες για το τι είναι δίκαιο. Το οποίο σημαίνει ότι αντί να υπάρχει μια ενδόμυχη αίσθηση δικαιοσύνης, ότι με κάποιο τρόπο η βάση των οικονομικών συναλλαγών μπορούν να επηρεαστούν από τους κοινωνικούς θεσμούς μας, είτε το ξέρουμε είτε όχι.
Η άλλη κύρια αφήγηση των κοινωνικών διλημμάτων είναι η τραγωδία των κοινών. Ο Γκάρετ Χάρντιν το χρησιμοποίησε για να μιλήσει για τον υπερπληθυσμό στο τέλος της δεκαετίας του 1960. Χρησιμοποίησε το παράδειγμα ενός κοινού βοσκότοπου στον οποίο η απλή μεγιστοποίηση του κοπαδιού κάθε προσώπου οδήγησε στην υπερεκμετάλλευση και την εξάντληση του πόρου. Κατέληξε στο μάλλον ζοφερό συμπέρασμα ότι οι άνθρωποι αναπόφευκτα θα απογυμνώσουν κάθε κοινή πηγή πόρων για την οποία δε μπορούμε να περιορίσουμε την χρήση της.
Τώρα, η Έλινορ Όστρομ, μια πολιτική επιστήμονας, έθεσε το 1990 ένα ενδιαφέρον ερώτημα που πρέπει να απαντήσει κάθε καλός επιστήμονας, το οποίο είναι: αληθεύει πράγματι ότι οι άνθρωποι πάντα θα εξαντλούν τα κοινά αγαθά; Έτσι πήγε και αναζήτησε ό,τι δεδομένα μπορούσε να βρει. Κοίταξε χιλιάδες περιπτώσεις ανθρώπων που μοιράζονται κοίτες ποταμών, δασικές εκτάσεις, ψαρότοπους και ανακάλυψε ότι ναι, σε κάθε περίπτωση, οι άνθρωποι κατέστρεψαν τα κοινά από τα οποία εξαρτώνταν. Αλλά βρήκε και πολλές περιπτώσεις όπου οι άνθρωποι διέφυγαν από το δίλημμα του φυλακισμένου. Για την ακρίβεια, η τραγωδία των κοινών είναι ένα δίλημμα φυλακισμένου με πολλαπλούς παίκτες. Και είπε ότι οι άνθρωποι είναι φυλακισμένοι μόνο εάν αντιμετωπίζουν τους εαυτούς τους ως τέτοιους. Δραπετεύουν δημιουργώντας θεσμούς για συλλογική δράση. Και ανακάλυψε προς μεγάλο μου ενδιαφέρον ότι ανάμεσα σε αυτούς τους θεσμούς που πέτυχαν υπάρχει ένα πλήθος κοινών αρχών και αυτές οι αρχές φαίνονται να λείπουν από τους θεσμούς που απέτυχαν.
Προχωρώ πολύ γρήγορα από μια σειρά από επιστημονικά πεδία. Στη βιολογία, οι έννοιες της συμβίωσης, ομαδικής επιλογής, εξελικτικής ψυχολογίας αμφισβητούνται. Αλλά δεν υπάρχει πλέον καμία σοβαρή συζήτηση για το γεγονός ότι συνεργατικές διευθετήσεις έχουν αποκτήσει από περιφερειακό κεντρικό ρόλο στη βιολογία, από το επίπεδο του κυττάρου στο επίπεδο της οικολογίας. Και πάλι, η αίσθησή μας των ατόμων ως οικονομικά όντα έχουν ανατραπεί. Το ιδιοτελές ενδιαφέρον δεν είναι πάντα ο κυρίαρχος παράγοντας. Για την ακρίβεια οι άνθρωποι θα τιμωρήσουν τους άδικους, ακόμα και με προσωπικό κόστος.
Και πιο πρόσφατα, νευροφυσιολογικά μέτρα έχουν δείξει ότι άνθρωποι που τιμωρούν τους άδικους σε οικονομικά παίγνια δείχνουν δραστηριότητα στα κέντρα ανταμοιβής του εγκεφάλου τους. Πράγμα που οδήγησε έναν επιστήμονα να διακηρύξει ότι η αλτρουιστική τιμωρία μπορεί να είναι η κόλλα που συγκρατεί τις κοινωνίες.
Τώρα, μιλούσα για τις νέες μορφές επικοινωνίας και τα νέα μέσα που στο παρελθόν βοήθησαν να δημιουργηθούν νέες οικονομικές μορφές. Το εμπόριο είναι αρχαίο. Οι αγορές είναι πολύ παλιές. Ο καπιταλισμός είναι σχετικά πρόσφατος. Ο σοσιαλισμός αναδύθηκε ως αντίδραση σε αυτόν. Κι όμως βλέπουμε πολύ λίγη συζήτηση για την επόμενη μορφή που μπορεί να αναδυθεί. Ο Τζιμ Σουροβιέσκι ανέφερε σύντομα την εργασία του Γιόχαι Μπένκλερ για τον ανοιχτό κώδικα, επισημαίνοντας μια νέα μορφή παραγωγής: την ομότιμη (peer-to-peer) παραγωγή. Θέλω απλά να θυμάστε ότι στο παρελθόν νέες μορφές συνεργασίας που προέκυψαν χάρις σε νέες τεχνολογίες δημιούργησαν νέες μορφές πλούτου, συνεπώς μπορεί να κινούμαστε προς μια νέα μορφή οικονομίας που είναι σημαντικά διαφορετική από τις προηγούμενες.
Συνοπτικά ας δούμε μερικές επιχειρήσεις. Η IBM, όπως ξέρετε, η HP, η Sun -- μερικοί από τους πιο άγριους ανταγωνιστές στην αγορά της Πληροφορικής κάνουν ανοιχτό τον κώδικα των λογισμικών τους, διαθέτουν συλλογές πατεντών για τα κοινά. Η Έλι Λίλλυ --στο πάλι άγρια ανταγωνιστικό στίβο της φαρμακοβιομηχανίας -- δημιούργησε μια αγορά για λύση σε φαρμακευτικά προβλήματα. Η Τογιότα αντί να μεταχειρίζεται τους προμηθευτές της ως αγορά, τους μεταχειρίζεται ως δίκτυο και τους εκπαιδεύει να παράγουν καλύτερα, παρότι τους εκπαιδεύει να παράγουν καλύτερα και για τους ανταγωνιστές τους. Βέβαια καμία από αυτές τις επιχειρήσεις δεν το κάνουν από αλτρουισμό. Το κάνουν γιατί συνειδητοποιούν ότι μια συγκεκριμένη μορφή διαμοιρασμού είναι προς όφελός τους.
Η παραγωγή ανοιχτού κώδικα μας απέδειξε ότι λογισμικό παγκόσμιας κλάσης όπως το Linux και ο Mozilla, μπορούν να δημιουργηθούν χωρίς τη γραφειοκρατική δομή της εταιρίας και χωρίς τα κίνητρα της αγορά όπως τα έχουμε γνωρίσει. Η Google εμπλουτίζεται ενισχύοντας χιλιάδες μπλόγκερς μέσω του AdSense. H Amazon άνοιξε τη Διασύνδεση Προγραμματισμού Εφαρμογών της σε 60.000 προγραμματιστές, αναρίθμητα μαγαζιά Amazon. Ενισχύουν άλλους, αλλά όχι από αλτρουισμό, αλλά ως ένα μέσο εμπλουτισμού των εαυτών τους. Η eBay έλυσε το δίλημμα του φυλακισμένου και δημιούργησε μια αγορά όπου κανείς δε μπορεί να υπάρξει δημιουργώντας έναν μηχανισμό ανατροφοδότησης που μετατρέπει ένα παίγνιο διλήμματος φυλακισμένου σε ένα παίγνιο διασφάλισης.
Αντί για "Κανείς μας δεν μπορεί να εμπιστευτεί τον άλλο, άρα πρέπει να κάνουμε μη-βέλτιστες κινήσεις", πάμε στο "Απόδειξέ μου ότι είσαι έμπιστος και θα συνεργαστώ". Η Wikipedia χρησιμοποίησε χιλιάδες εθελοντές για να δημιουργήσει μια δωρεάν εγκυκλοπαίδεια με 1,5 εκατομμύριο άρθρα σε 200 γλώσσες μέσα σε λίγα χρόνια.
Είδαμε ότι το ThinkCycle επέτρεψε σε ΜΚΟ σε αναπτυσσόμενες χώρες να θέσει προς επίλυση προβλήματα από φοιτητές σχεδιασμού σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβάνοντας κάτι που χρησιμοποιείται για την ανακούφιση των θυμάτων του τσουνάμι αυτή τη στιγμή: ενός μηχανισμού για ενυδάτωση θυμάτων χολέρας τόσο απλό στην χρήση, που αγράμματοι μπορούν να εκπαιδευτούν να το χρησιμοποιούν. Το BitTorrent μετατρέπει κάθε παραλήπτη δεδομένων σε αποστολέα, κάνοντας το σύστημα τόσο πιο αποδοτικό όσο περισσότερο χρησιμοποιείται.
Εκατομμύρια ανθρώπων έχουν συνεισφέρουν τους επιτραπέζιους υπολογιστές τους όταν δεν τους χρησιμοποιούν για να συνδέονται μέσω του Internet σε συλλογικούς υπερυπολογιστές που βοηθούν ιατρικούς ερευνητές στην επίλυση προβλημάτων αναδίπλωσης πρωτεϊνών -- είναι το Αναδίπλωση@Σπίτι στο Στάνφορντ -- για να σπάσουν κώδικές, για αναζήτηση ζωής στο έξω διάστημα.
Δε νομίζω ότι γνωρίζουμε αρκετά ακόμα. Δε νομίζω ότι αρχίσαν καν ν' ανακαλύπτουμε τις βασικές αρχές, αλλά πιστεύω ότι μπορούμε ν' αρχίσουμε να σκεπτόμαστε γι'αυτές. Και δεν έχω αρκετό χρόνο για να μιλήσω για όλες, αλλά σκέπτομαι για το ίδιον όφελος. Όλα σχετίζονται με το ίδιον όφελος που κλιμακώνεται. Στο Ελ Σαλβαδόρ, και οι δύο πλευρές που υποχώρησαν από τον εμφύλιο πόλεμο έκαναν κινήσεις που αποδείχθηκαν ότι αντανακλούσαν μια στρατηγική διλήμματος φυλακισμένου.
Στις ΗΠΑ, τις Φιλιππίνες, την Κένυα, σε όλο τον κόσμο, οι πολίτες αυτο-οργανώνουν πολιτικές διαμαρτυρίες και επικοινωνούν εκλογικές εκστρατείες χρησιμοποιώντας φορητές συσκευές και SMS. Είναι εφικτό ένα πρόγραμμα Απόλλο για την συνεργασία; Μια διαθεματική μελέτη της συνεργασίας; Πιστεύω ότι θα απέφερε μεγάλα οφέλη. Νομίζω ότι πρέπει ν' αρχίσουμε την ανάπτυξη χαρτών σ' αυτή την περιοχή ώστε να μπορούμε να μιλάμε διαμέσου επιστημών. Και δεν λέω ότι κατανοώντας τη συνεργασία θα μας οδηγήσει να είμαστε καλύτεροι άνθρωποι -- και μερικές φορές οι άνθρωποι συνεργάζονται για να επιτύχουν άσχημα πράγματα -- αλλά θα σας υπενθυμίσω ότι πριν από μερικές εκατοντάδες χρόνια, οι άνθρωποι έβλεπαν τους αγαπημένους τους να πεθαίνουν από αρρώστιες που θεωρούσαν ότι προκαλούνταν από αμαρτίες ή ξένους ή κακά πνεύματα.
Ο Ντεκάρτ (Καρτέσιος) είπε ότι χρειαζόμαστε έναν εντελώς νέο τρόπο σκέψης. Όταν η επιστημονική μέθοδος παρείχε αυτόν τον νέο τρόπο σκέψης και η βιολογία έδειξε ότι μικροοργανισμοί προκαλούσαν τις αρρώστιες, ο πόνος μετριάστηκε. Τι μορφές πόνου μπορούν να μετριαστούν, τι μορφές πλούτου μπορούν να δημιουργηθούν εάν ξέρουμε λίγο περισσότερα για την συνεργασία; Δεν πιστεύω ότι αυτό το διαθεματικό εγχείρημα θα συμβεί αυτόματα. Θα χρειαστεί προσπάθεια. Έτσι σας επιστρατεύω να με βοηθήσετε να ξεκινήσουμε το project της συνεργασίας. Ευχαριστώ (Χειροκρότημα)
You can share this video by copying this HTML to your clipboard and pasting into your blog or web page. This video will play with subtitles.
You either have JavaScript turned off or have an old version of the Adobe Flash Player. To view this rating widget you
need to get the latest Flash player.
If your browser allows only "trusted sites" to execute Javascript, you should add the "googleapis.com" domain to your whitelist to allow our Flash detection to work properly.
Got an idea, question, or debate inspired by this talk? Start a TED Conversation.
Ο Howard Rheingold μιλά για τον επερχόμενο κόσμο της συνεργασίας, τα συμμετοχικά μέσα και την συλλογική δράση -- και πως η Wikipedia είναι ένα προϊόν του φυσικού ανθρώπινου ενστίκτου να εργάζεται ομαδικά.
Writer, artist and designer, theorist and community builder, Howard Rheingold is one of the driving minds behind our net-enabled, open, collaborative life. Full bio »
Translated into Greek by Stylianos Mystakidis
Reviewed by Mary Keramida
Comments? Please email the translators above.
20:46 Posted: Jul 2008
Views 465,521 | Comments 57
07:05 Posted: Apr 2011
Views 964,887 | Comments 210
16:34 Posted: Dec 2010
Views 622,835 | Comments 271
Just follow the guidelines outlined under our Creative Commons license.
This comment will be attributed to . Not ? Sign Out.