Γκι-Φιλίπ Γκόλντσταιν: πώς οι κυβερνοεπιθέσεις απειλούν την ειρήνη του πραγματικού κόσμου

Καλημέρα. Εάν έχετε παρακολουθήσει λίγο τη διπλωματική επικαιρότητα των τελευταίων εβδομάδων, ίσως να έχετε ακούσει για κάποιου είδους κρίσης ανάμεσα στην Κίνα και τις ΗΠΑ, όσον αφορά ηλεκτρονικές επιθέσεις στις οποίες έπεσε θύμα η αμερικανική εταιρεία Google. Ειπώθηκαν λοιπόν πολλά σχετικά με αυτό, αναφέρθηκε ο κυβερνοπόλεμος για κάτι που αποτελεί ίσως απλά μια επιχείρηση κατασκοπείας προφανώς σχετικά αδέξια. Ωστόσο, το επεισόδιο αυτό αποκαλύπτει την αυξανόμενη αγωνία του δυτικού κόσμου για την ανάδυση όπλων στον κυβερνοχώρο.

Πέρα από το ό,τι τα όπλα αυτά είναι επικίνδυνα, είναι και μιας νέας μορφής και απειλούν να παρασύρουν τον κόσμο σε μια ηλεκτρονική σύγκρουση που θα μπορούσε να μετατραπεί σε ένοπλη αντιπαράθεση. Γιατί αυτά τα εικονικά όπλα καταστρέφουν και το φυσικό κόσμο. Το 1982, εν μέσω του ψυχρού πολέμου, στη Σοβιετική Σιβηρία, σημειώνεται έκρηξη αγωγού σφοδρότητας 3 χιλιοτόνων, ίση με το ένα τέταρτο της βόμβας της Χιροσίμα. Γνωρίζουμε λοιπόν σήμερα, όπως αποκαλύφθηκε από έναν πρώην γραμματέα της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ επί Ρόναλντ Ρέιγκαν, τον Τόμας Ράιντ, ότι αυτή η έκρηξη ήταν στην πραγματικότητα το αποτέλεσμα μιας επιχείρησης σαμποτάζ της CIA, που κατάφερε τότε να διεισδύσει στα πληροφοριακά συστήματα διαχείρισης αυτού του αγωγού.

Πιο πρόσφατα, η αμερικανική κυβέρνηση αποκάλυψε ότι το Σεπτέμβριο του 2008, πάνω από 3 εκατομμύρια κάτοικοι στην επαρχία Εσπίριτο Σάντο της Βραζιλίας βυθίστηκαν στο σκοτάδι, θύματα εκβιασμού κυβερνοπειρατών. Τέλος, ακόμα πιο ανησυχητικό για τους Αμερικανούς, το Δεκέμβριο του 2008, ήταν το ιερό των ιερών, το σύστημα πληροφοριών CENTCOM, η κεντρική εντολή που ελέγχει σήμερα τους πολέμους στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, που δέχθηκε επίθεση από χάκερ, χάκερ που είχαν χρησιμοποιήσει απλά USB στικ, παγιδευμένα, χάρη στα οποία μπόρεσαν να μπουν στα πληροφοριακά αυτά συστήματα και να δουν και να ακούσουν τα πάντα ενδεχομένως και να παγιδεύσουν ορισμένα συστήματα. Οι Αμερικανοί λοιπόν παίρνουν την απειλή πολύ στα σοβαρά, κι εδώ αναφέρω το Στρατηγό Τζέιμς Κάρτραιτ τον αντιπρόεδρο του γενικού επιτελείου των ΗΠΑ, ο οποίος σε μια έκθεσή του προς το Κογκρέσο είπε ότι οι κυβερνοεπιθέσεις μπορούν να είναι εξίσου ισχυρές με τα όπλα μαζικής καταστροφής. Εξάλλου, οι Αμερικανοί έχουν αποφασίσει να αφιερώσουν πάνω από 30 δισ. δολάρια στα επόμενα 5 έτη για να οικοδομήσουν τις ικανότητες κυβερνοπολέμου τους.

Σε όλο τον κόσμο, βλέπουμε σήμερα ένα είδος κούρσας εξοπλισμών κυβερνοπολέμου με μονάδες κυβερνοπολέμου που κατασκευάζονται από χώρες όπως η Βόρεια Κορέα, ή ακόμα το Ιράν. Αλλά αυτό που δεν θα ακούγατε ποτέ από τους αντιπροσώπους του Πενταγώνου ή του Υπουργείου Άμυνας της Γαλλίας, είναι ότι το πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα ο αντίπαλος, αλλά στην πραγματικότητα η ίδια η φύση των κυβερνοόπλων. Για να το καταλάβουμε, θα πρέπει να δούμε πως κατά τη διάρκεια των αιώνων, οι στρατιωτικές τεχνολογίες κατάφεραν να οικοδομήσουν ή να καταστρέψουν την ειρήνη στον κόσμο. Για παράδειγμα, εάν μπορούσαμε να βρεθούμε σε συνέδριο TEDxParis, 350 χρόνια πριν, θα μιλούσαμε για τις τότε στρατιωτικές καινοτομίες, όπως μαζικές οχυρώσεις του τύπου Βωμπάν, και θα μπορούσαμε να προβλέψουμε μια εποχή σταθερότητας στον κόσμο ή την Ευρώπη, πράγμα που εξάλλου συνέβη στην Ευρώπη μεταξύ του 1650 και του 1750.

Εάν ακόμα, αυτό το συνέδριο πραγματοποιούνταν 30 ή 40 χρόνια πριν, θα μπορούσαμε να δούμε πώς η ανάδυση των πυρηνικών όπλων και η απειλή βέβαιης αμοιβαίας καταστροφής που ενέχει παρεμποδίζει την άμεση σύγκρουση των δυο υπερδυνάμεων. Αντίθετα, εάν το συνέδριο λάμβανε χώρα 60 χρόνια πριν, θα βλέπαμε πως η ανάδυση των τεθωρακισμένων και των εναέριων δυνάμεων που δίνουν πλεονέκτημα για επίθεση, επιφέρουν και στηρίζουν το δόγμα του "αστραπιαίου πολέμου" και επομένως την πιθανότητα ενός πολέμου στην Ευρώπη. Οι στρατιωτικές τεχνολογίες λοιπόν μπορούν να επηρεάσουν τη ροή του κόσμου, να φτιάξουν και να καταστρέψουν την ειρήνη στον κόσμο, κι εκεί έγκειται το πρόβλημα με τα κυβερνοόπλα.

Πρώτο πρόβλημα: φανταστείτε ότι ένας πιθανός αντίπαλος ανακοινώνει ότι οικοδομεί μια νέα δυνατότητα κυβερνοπολέμου, αποκλειστικά και μόνο για την άμυνα της χώρας του. Πολύ καλά, αλλά πώς διαφοροποιείται από ένα δυνητικό επιτιθέμενο; Το πρόβλημα οξύνεται ακόμα περισσότερο όταν τα δόγματα πιθανών χρήσεων γίνονται πολύ συγκεχυμένα. Πριν από 3 χρόνια, οι ΗΠΑ και η Γαλλία βεβαίωναν και οι δυο ότι θα επένδυαν στρατιωτικά στον κυβερνοχώρο αποκλειστικά για την υπεράσπιση των πληροφοριακών συστημάτων τους. Σήμερα όμως, και οι δυο αυτές χώρες δηλώνουν ότι η καλύτερη άμυνα είναι η επίθεση. Λέγοντάς το αυτό, εξισώνονται με την Κίνα, η οποία εδώ και 15 χρόνια ακολουθεί ένα δόγμα χρήσης τόσο αμυντικής, όσο και επιθετικής.

Δεύτερο πρόβλημα: η χώρα σας θα μπορούσε να δεχθεί κυβερνοεπίθεση, ολόκληρες περιοχές να βυθιστούν στο απόλυτο σκοτάδι, και εσείς να μη γνωρίζετε την ταυτότητα του ίδιου του επιτιθέμενου. Τα κυβερνοόπλα έχουν την ιδιαιτερότητα ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς να αφήσουν ίχνη. Αυτό δίνει σημαντικό πλεονέκτημα στην επίθεση. Γιατί η αμυνόμενη πλευρά δεν γνωρίζει εναντίον ποιου να στραφεί. Κι εάν στραφεί εναντίον του λάθος αντιπάλου, διακινδυνεύει έτσι να κάνει έναν ακόμα εχθρό και να απομονωθεί διπλωματικά. Το πρόβλημα αυτό δε μένει μόνο στη θεωρία.

Το Μάιο του 2007, η Εσθονία έπεσε θύμα κυβερνοεπιθέσεων που έπληξαν το σύστημα επικοινωνιών της και το τραπεζικό της σύστημα. Η Εσθονία κατηγόρησε τη Ρωσία. Το ΝΑΤΟ όμως, που υπερασπίζεται την Εσθονία, το ίδιο το ΝΑΤΟ έδειξε σύνεση, γιατί όμως; Γιατί το ΝΑΤΟ δεν μπορούσε να είναι 100% σίγουρο ότι πίσω από αυτές τις επιθέσεις κρυβόταν πράγματι το χέρι του Κρεμλίνου. Ανακεφαλαιώνοντας, λοιπόν, όταν ένας πιθανός αντίπαλος ανακοινώνει ότι αναπτύσσει μια μονάδα κυβερνοπολέμου, δεν γνωρίζουμε εάν είναι για να προετοιμάσει επίθεση ή για να αμυνθεί, και από την άλλη, ξέρουμε ότι τα όπλα αυτά δίνουν πλεονέκτημα επίθεσης.

Σε μια σημαντική εργασία το 1978, ο καθηγητής Ρόμπερτ Τζέρβις του Πανεπιστημίου Κολούμπια της Νέας Υόρκης περιέγραψε ένα μοντέλο για να κατανοήσουμε πώς θα μπορούσαν να προκύψουν συγκρούσεις. Σε ένα περιβάλλον λοιπόν, όπου δεν γνωρίζουμε εάν ο πιθανός εχθρός προετοιμάζει άμυνα ή επίθεση, και εάν τα όπλα δίνουν επιθετικό πλεονέκτημα, αυτό λοιπόν ακριβώς το περιβάλλον είναι πιο πιθανό να προκαλέσει σύγκρουση. Αυτό ακριβώς το περιβάλλον οικοδομείται σήμερα από τα κυβερνοόπλα, και ιστορικά, είναι το περιβάλλον που επικρατούσε στην Ευρώπη την παραμονή του πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Τα κυβερνοόπλα ως έχουν είναι από τη φύση τους επικίνδυνα. Επιπλέον, αναδύονται σε ένα περιβάλλον που σήμερα είναι πολύ πιο ασταθές.

Εάν θυμάστε τον ψυχρό πόλεμο, ο οποίος πράγματι ήταν ένα πολύ δύσκολο παιχνίδι, αλλά ένα σχετικά σταθερό παιχνίδι, γιατί με δυο παίκτες, μπορούσε να υπάρξει ένας συντονισμός μεταξύ των δυο υπερδυνάμεων. Σήμερα, μπαίνουμε σε έναν κόσμο πολυπολικό, και ο συντονισμός γίνεται πολύ πιο περίπλοκος, το είδαμε εξάλλου στην Κοπεγχάγη, ο συντονισμός αυτός κινδυνεύει να γίνει ακόμα δυσκολότερος με την εγκαινίαση κυβερνοόπλων. Γιατί; γιατί πολύ απλά ένα έθνος δεν θα ξέρει σίγουρα εάν ο γείτονας προτίθεται να του επιτεθεί ή όχι. Έτσι τα έθνη κινδυνεύουν να ζουν υπό την απειλή εκείνου που ο νομπελίστας οικονομολόγος Τόμας Σέλινγκ ονομάζει αμοιβαίο φόβο αιφνίδιας επίθεσης: όταν δεν ξέρω εάν ο γείτονάς μου προτίθεται να μου επιτεθεί ή όχι, και ίσως να μην το γνωρίζω ποτέ, και ίσως και να πάρω την πρωτοβουλία και να είμαι εγώ εκείνος που θα επιτεθεί πρώτος.

Μόλις αυτή την εβδομάδα, σε ένα άρθρο της 26ης Ιανουαρίου 2010 των New York Times, αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά ότι οι αξιωματούχοι του National Security Agency σκέφτονταν την πιθανότητα προληπτικών επιθέσεων σε περίπτωση που η Αμερική θα κινδύνευε να πέσει θύμα κυβερνοεπίθεσης. Αυτές οι προληπτικές επιθέσεις, γνωρίζετε, αυτά τα αντίποινα κινδυνεύουν να μη μείνουν στα αυστηρά όρια του κυβερνοχώρου. Το Μάιο του 2009, ο πτέραρχος Κέβιν Τσίλτον, επικεφαλής των αμερικανικών πυρηνικών δυνάμεων ανακοίνωσε ότι σε περίπτωση ηλεκτρονικής επίθεσης κατά της Αμερικής θα τίθενταν επί τάπητος όλες οι εναλλακτικές.

Ο εξοπλισμός κυβερνοπολέμου δεν καταργεί τους παραδοσιακούς εξοπλισμούς ή τα πυρηνικά. Προστίθεται μόνο στο δυναμικό του ήδη υπάρχοντος φοβήτρου. Με αυτό τον τρόπο, προσθέτει έναν ακόμα κίνδυνο εξαπόλυσης συγκρούσεων, έναν κίνδυνο πολύ σημαντικό όπως είδαμε, και έναν κίνδυνο που θα πρέπει ίσως να αντιμετωπίσουμε με μια λύση συλλογικής ασφάλειας, κατανοώντας όλοι μας ξεκάθαρα, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι, τα μέλη του ΝΑΤΟ, με τους Αμερικανούς συμμάχους και φίλους, με τους δυτικούς συμμάχους μας, και ίσως με λίγο σκούντημα, τους Ρώσους και τους Κινέζους εταίρους μας.

Γιατί οι τεχνολογίες πληροφοριών για τις οποίες μιλούσε ο Ζοέλ ντε Ρονέ, που ιστορικά γεννώνται από τη στρατιωτική έρευνα, κινδυνεύουν σήμερα να αναπτύξουν τέτοια επιθετική ικανότητα καταστροφής που θα μπορούσε αύριο, εάν δεν προσέξουμε, να ανατρέψει και να καταστρέψει την ειρήνη στον κόσμο.

Ευχαριστώ.

(Χειροκρότημα)