Η Εύα Ζίσελ στην παιγνιώδη αναζήτηση της ομορφιάς.

Λοιπόν πιστεύω πως αυτή η συνάντηση προγραμματίστηκε, και ότι το θέμα ήταν Από το Ήταν στο Ακόμη. Και είμαι εδώ για να εξηγήσω το Ακόμη. Πράγμα για το οποίο δεν συμφωνώ γιατί, παρόλα τα 94 μου χρόνια, δεν δουλεύω ακόμη. Και σε όποιον με ρωτήσει, «Συνεχίζετε ακόμη να κάνετε ετούτο ή εκείνο;» Δεν απαντώ γιατί δεν συνεχίζω ακόμη να κάνω πράγματα, τα κάνω όπως τα έκανα πάντα. Ακόμη έχω--χρησιμοποίησα τη λέξη ακόμη; Δεν το έκανα σκόπιμα.

(Γέλια)

Έχω ένα φάκελο που τον λέω Καθήκοντα. Έχω τα σχέδιά μου. Έχω τους πελάτες μου. Κάνω τη δουλειά μου όπως την έκανα πάντα. Αυτό μου επιτρέπει να αποδεχτώ την ηλικία μου. Θέλω να σας δείξω τη δουλειά μου για να ξέρετε τι κάνω και γιατί είμαι εδώ. Ήταν γύρω στο 1925. Όλα αυτά τα πράγματα έγιναν τα τελευταία 75 χρόνια.

(Γέλια)

(Χειροκροτήματα)

Εννοείται φυσικά ότι εργάζομαι από τα 25 μου, κάνοντας περίπου αυτό που βλέπετε. Εδώ είναι πορσελάνη Κάστλετον. Ήταν μια έκθεση στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης. Αυτό βρίσκεται προς πώληση στο Μουσείο Μετροπόλιταν. Αυτό είναι προς πώληση στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης. Να ένα πορτραίτο δικό μου και της κόρης μου.

(Χειροκροτήματα)

Αυτά ήταν μερικά από τα πράγματα που έχω φτιάξει. Έφτιαξα εκατοντάδες τέτοια τα τελευταία 75 χρόνια. Δηλώνω πως είμαι κατασκευάστρια αντικειμένων. Δεν με χαρακτηρίζω βιομηχανική σχεδιάστρια γιατί είμαι κάτι άλλο. Οι βιομηχανικοί σχεδιαστές θέλουν να κάνουν καινοτομίες. Η καινοτομία είναι μια έννοια εμπορική και όχι της αισθητικής. Το περιοδικό περί βιομηχανικού σχεδιασμού νομίζω ονομάζεται "Καινοτομία". Η καινοτομία δεν είναι μέσα στους στόχους της δουλειάς μου. Λοιπόν, οι “κατασκευαστές αντικειμένων” φτιάχνουν πράγματα πιο όμορφα, πιο κομψά, πιο αναπαυτικά απ' ό,τι θα έκαναν οι τεχνίτες. Έχω τόσα πολλά να πω. Πρέπει να επιλέξω τι θα πω. Για να περιγράψω λοιπόν το επάγγελμα μας διαφορετικά, είμαστε, επί της ουσίας, σε μια παιγνιώδη αναζήτηση της ομορφιάς. Η παιγνιώδης αναζήτηση της ομορφιάς ήταν η πρώτη δραστηριότητα του ανθρώπου. Η Σάρα Σμιθ, καθηγήτρια μαθηματικών στο ΜΙΤ έγραψε: Η παιγνιώδης αναζήτηση της ομορφιάς ήταν η πρώτη δραστηριότητα του ανθρώπου- ότι όλες οι χρήσιμες ικανότητες και όλες οι ιδιότητες των υλικών αναπτύχθηκαν μέσα από αυτή την παιγνιώδη αναζήτηση της ομορφιάς. Αυτά είναι πλακάκια. Η λέξη «παιγνιώδες» είναι μια απαραίτητη πτυχή της δουλειάς μας διότι πράγματι, μια από τις δυσκολίες μας είναι ότι πρέπει να φτιάχνουμε, να παράγουμε, καταπληκτικά πράγματα σ’ όλη τη ζωή μας, και για μένα αυτό ισχύει τα τελευταία 75 χρόνια.

Οπότε, πώς μπορείς, χωρίς να στερέψεις, να φτιάχνεις πράγματα πάντα με την ίδια ευχαρίστηση, σαν ένα δώρο προς τους άλλους, και για πόσο καιρό; Η παιγνιώδης άποψη είναι λοιπόν ένα σημαντικό συστατικό της ιδιότητάς μας ως σχεδιαστές. Θα σας πω λίγα λόγια για τη ζωή μου. Όπως είπα, ξεκίνησα να κάνω αυτά τα πράγματα πριν 75 χρόνια. Η πρώτη μου έκθεση στις Ηνωμένες Πολιτείες έγινε για την έκθεση της 150ετηρίδας του 1926 -- όπου η ουγγρική κυβέρνηση έστειλε ένα κομμάτι μου ζωγραφισμένο στο χέρι σαν συμμετοχή στην έκθεση. Η δουλειά μου με πήγε πράγματι σε πολλές χώρες, και μου έδειξε ένα μεγάλο μέρος του κόσμου. Δεν είναι ότι με πήγε – η δουλειά δεν με πήγε- έκανα πολλά ειδικά επειδή ήθελα να δω τον κόσμο, ήμουν απίστευτα περίεργη να δω τον κόσμο, κι έφτιαξα όλα αυτά τα πράγματα, που τελικά με πήγαν σε τόσες πολλές χώρες και σε πολλές κουλτούρες. Ξεκίνησα ως μαθητευόμενη κοντά σε έναν Ούγγρο τεχνίτη, αυτός μου δίδαξε τι ήταν οι συντεχνίες τον Μεσαίωνα.

Συντεχνία: αυτό σημαίνει ότι όταν ήμουν μαθητευόμενη, χρειάστηκε να μάθω μόνη μου τα πάντα πριν γίνω ειδική στην κατασκευή πήλινων. Στο εργαστήρι όπου μελετούσα, ή μάθαινα, υπήρχε μια παραδοσιακή ιεραρχία: ο μάστορας, ο ειδικευμένος τεχνίτης και έμπειρος εργάτης και ο μαθητευόμενος, και εργαζόμουν ως μαθητευόμενη. Η δουλειά του μαθητευόμενου ήταν πολύ πρωτόγονη. Έπρεπε να μάθω τα πάντα για την τέχνη της αγγειοπλαστικής και της χειροποίητης κατασκευής των πήλινων. Συνθλίβαμε τον άργιλο με τα πόδια όπως μας τον έφερναν από το λόφο. Μετά, έπρεπε να πλαστεί και μετά να μεταμορφωθεί μέσα σε ένα είδος μάγκανου, και επιτέλους ήταν έτοιμο για τον τόρνο. Εκεί εργάστηκα πραγματικά ως μαθητευόμενη. Ο δάσκαλος μου με έβαζε να ρυθμίζω τους φούρνους, γιατί εκείνο τον καιρό, η κατασκευή των φούρνων και η ρύθμισή τους ήταν μέρος της διαδικασίας. Και στο τέλος έλαβα ένα έγγραφο που πιστοποιούσε ότι είχα ολοκληρώσει την εκπαίδευσή μου, ότι είχα μια κόσμια συμπεριφορά, και αυτό το έγγραφο μου δόθηκε από την συντεχνία των κατασκευαστών σκεπών, των κατασκευαστών φούρνων και των σκαπανέων των σιδηροδρόμων, των καπνοδοχοκαθαριστών και των κεραμέων.

(Γέλια)

Πήρα επίσης ένα μικρό βιβλιαράκι που εξηγούσε τα δικαιώματά μου και τις συνθήκες εργασίας μου. Έχω ακόμα αυτό το βιβλιαράκι. Στην αρχή, εγκατέστησα ένα εργαστήρι στον κήπο μου, και κατασκεύαζα πήλινα αντικείμενα που πούλαγα στις αγορές της Βουδαπέστης. Και να’ μαι καθισμένη εκεί, με τον τότε φίλο μου, και με τη λέξη «φίλο» δεν εννοώ αυτό που εννοούμε σήμερα. Ο φίλος μου κι εγώ ήμασταν καθισμένοι στις λαϊκές αγορές και πουλάγαμε πήλινα δοχεία. Η μάνα μου σκεφτόταν πως αυτό δεν ήταν πολύ καθώς πρέπει, και ερχόταν και καθόταν μαζί μας, για να φαίνεται αυτή η δραστηριότητα πιο καθώς πρέπει.

(γέλια)

Αλλά, μετά από ένα χρονικό διάστημα, έγινε ένα καινούργιο εργοστάσιο στη Βουδαπέστη, ένα μεγάλο εργοστάσιο αγγειοπλαστικής. Πήγα και το είδα μαζί με άλλες γυναίκες, και έκανα ένα σωρό ερωτήσεις στον διευθυντή. Οπότε ο διευθυντής με ρώτησε, γιατί κάνετε όλες αυτές τις ερωτήσεις; Απάντησα πως κι εγώ έχω ένα εργαστήρι αγγειοπλαστικής. Οπότε με παρακάλεσε να ’ρθει να το επισκεφτεί και τελικά το έκανε, και μου εξήγησε πως αυτό που έκανα στο εργαστήρι μου ήταν αναχρονιστικό, ότι η βιομηχανική επανάσταση είχε λάβει χώρα και ότι θα ήταν καλύτερα να έρθω στο εργοστάσιο. Εκεί δημιούργησε για μένα ένα καλλιτεχνικό τμήμα όπου εργάστηκα για πολλούς μήνες. Αλλά, όλο το προσωπικό του εργοστασίου πέρναγε το χρόνο του στο τμήμα αυτό, ο διευθυντής έλεγε πως υπήρχαν αρκετές γυναίκες που έφτιαχναν καλούπια και παρήγαγαν τις δημιουργίες μου και τις πουλούσαν στην Αμερική.

Θυμάμαι πως αυτό είχε αρκετή επιτυχία. Επειδή όμως, ο διευθυντής, ο χημικός, ο κατασκευαστής πρωτοτύπων – όλος ο κόσμος- ασχολούνταν περισσότερο με το καλλιτεχνικό τμήμα- δηλαδή με τη δουλειά μου - παρά με το να παράγουν τουαλέτες, έλαβαν τελικά μια επιστολή από τα κεντρικά, από την τράπεζα στην οποία ανήκε το εργοστάσιο, η οποία έλεγε να βάλουν την κατασκευή τουαλετών πριν από το καλλιτεχνικό τμήμα. Αυτό ήταν το τέλος μου. Αυτό μου άνοιξε δυνατότητες επειδή ήμουν ειδικευμένη τεχνίτρια, και οι ειδικευμένοι τεχνίτες παίρνουν τα μπογαλάκια τους και πάνε να δούνε τον κόσμο. Έτσι, ως ειδικευμένη τεχνίτρια, έβαλα μια αγγελία στην εφημερίδα, πως ήμουν απλώς μια ειδικευμένη τεχνίτρια στην αγγειοπλαστική και πως έψαχνα δουλειά ως ειδικευμένη τεχνίτρια. Έλαβα πολλές απαντήσεις, και δέχτηκα αυτή που ήταν πιο μακριά από το σπίτι μου και πρακτικά, όπως νόμιζα, στα μέσα του δρόμου για την Αμερική.

Και ήταν το Αμβούργο. Τότε δέχτηκα αυτή τη δουλειά στο Αμβούργο, σε ένα εργαστήρι αγγειοπλαστικής, όπου όλα κατασκευάζονταν πάνω σε τροχό, και έτσι εργάστηκα σε ένα εργαστήρι με πολλούς αγγειοπλάστες. Την πρώτη μέρα, έφτασα για να πάρω την θέση μου στον τροχό- υπήρχαν 3-4 τροχοί- και σε μια από τις θέσεις, πίσω από τη δική μου, ήταν ένας καμπούρης, ένας καμπούρης κωφάλαλος, που μύριζε πολύ άσχημα. Τον πότιζα με κολόνια κάθε μέρα, πράγμα που του άρεσε πολύ, και αυτός μου έφερνε κάθε μέρα ψωμί και βούτυρο, που έπρεπε να τα φάω από ευγένεια. Την πρώτη μέρα που πήγα να δουλέψω σε αυτό το εργαστήρι υπήρχε μια έκπληξη πάνω στον τροχό μου. Οι συνάδελφοί μου είχαν φροντίσει με πολλή προσοχή να τοποθετήσουν πάνω στον τροχό όπου θα εργαζόμουν μια πολύ πετυχημένη αναπαράσταση των ανδρικών μορίων. (Γέλια) Αφού τα έκανα πέρα με μια κίνηση του χεριού, ήταν πολύ...- με είχαν αποδεχτεί, και εργάστηκα εκεί για περίπου έξι μήνες. Ήταν η πρώτη μου δουλειά. Αν συνεχίσω έτσι, θα μείνετε εδώ ως τα μεσάνυχτα.

(Γέλια)

(Χειροκροτήματα)

Οπότε θα προσπαθήσω να επιταχύνω λίγο.

(Γέλια)

Συντονιστής: Εύα, έχουμε περίπου 5 λεπτά στη διάθεσή μας.

(Γέλια)

Εύα Ζίσελ: Είστε σίγουρος;

Συντονιστής: Ναι, είμαι σίγουρος.

ΕΖ: Εντάξει, αν είστε σίγουρος, Θα πρέπει να σας πω ότι θα μιλάω πολύ γρήγορα σε αυτά τα 5 λεπτά που μας μένουν. Πράγματι, η δουλειά μου με πήγε σε πολλές χώρες γιατί χρησιμοποίησα τη δουλειά μου για να ικανοποιήσω την περιέργειά μου. Και μεταξύ άλλων χωρών όπου εργάστηκα, πήγα και στη Σοβιετική Ένωση, όπου εργάστηκα από το ’32 έως το ’37—μάλλον το ‘36. Ήμουν τελικά εκεί, αλλά δεν είχα τι να κάνω -ήμουν εκεί σαν ξένη εμπειρογνώμων. Έγινα καλλιτεχνική διευθύντρια της βιομηχανίας πορσελάνης και γυαλιού, και τελικά στις εκκαθαρίσεις του Στάλιν – στο ξεκίνημα των εκκαθαρίσεων του Στάλιν, δεν γνώριζα ότι εκατοντάδες χιλιάδες αθώοι άνθρωποι είχαν συλληφθεί. Με συνέλαβαν πολύ νωρίς στην αρχή των εκκαθαρίσεων του Στάλιν, και πέρασα 16 μήνες σε μια ρώσικη φυλακή. Η κατηγορία ήταν ότι είχα προετοιμάσει με επιτυχία μια απόπειρα κατά της ζωής του Στάλιν. Ήταν μια πολύ επικίνδυνη κατηγορία. Και αν έφτασε το τέλος του πενταλέπτου μου, θέλω να σας πω ότι επέζησα, πράγμα που είναι απίστευτο. Αλλά αφού επέζησα και είμαι εδώ, και αφού είναι το τέλος του πενταλέπτου μου, θα σας –

Συντονιστής: Πείτε μας πότε ήταν το τελευταίο σας ταξίδι στη Ρωσία. Πρόσφατα δεν πήγατε;

ΕΖ: Φέτος το καλοκαίρι, όντως, τo εργοστάσιο Λομονόσοφ αγοράστηκε από μια αμερικάνικη εταιρεία, η οποία με προσκάλεσε. Ανακάλυψαν ότι είχα εργαστεί εκεί το ‘33, ήρθαν στο εργαστήρι μου στο Ρόκλαντ Κάουντυ, και έφεραν 15 από τους καλλιτέχνες τους να με συναντήσουν εδώ. Με κάλεσαν να πάω στο ρώσικο εργοστάσιο το περασμένο καλοκαίρι, τον Ιούλιο, για να φτιάξουμε πιάτα, για να σχεδιάσουμε μερικά πιάτα. Και επειδή δεν μου αρέσει να ταξιδεύω μόνη μου, κάλεσαν και την κόρη μου, τον γαμπρό μου και την εγγονή μου, οπότε είχαμε ένα ευχάριστο ταξίδι και είδαμε τη Ρωσία του σήμερα, ένα θέαμα όχι πολύ ευχάριστο ή πολύ χαρούμενο. Αυτά… είμαι εδώ τώρα… τελειώσαμε; Ευχαριστώ.

(Χειροκροτήματα)