Eric Mead: Η μαγεία του πλασέμπο.

Εδώ και καιρό με ενδιαφέρει το φαινόμενο του πλασέμπο, κάτι που μπορεί να ακούγεται περίεργο για έναν ταχυδακτυλουργό σαν εμένα, εκτός κι αν το δείτε όπως κι εγώ δηλαδή: "Κάτι ψεύτικο που το πιστεύει κάποιος τόσο πολύ ώστε γίνεται αληθινό." Μ' άλλα λόγια, τα χάπια ζάχαρης έχουν μετρήσιμο αποτέλεσμα σε μελέτες, το φαινόμενο πλασέμπο, απλά και μόνο επειδή οι ασθενείς πιστεύουν ότι τους χορηγείται φαρμακευτική αγωγή ή κάποιο είδος- αναλγητικό, για παράδειγμα. Εάν το πιστέψουν αρκετά υπαρχει σωματικά μετρήσιμο αποτέλεσμα που ονομάζεται φαινόμενο πλασέμπο (εικονικού φαρμάκου). Κάτι ψεύτικο μετασχηματίζεται σε κάτι αληθινό απλά και μόνο γιατί κάποιος πιστεύει πως είναι αλήθεια.

Για να με καταλάβετε καλύτερα θα ξεκινήσω δείχνοντάς σας ένα στοιχειώδες, ένα πολύ απλό ταχυδακτυλουργικό κόλπο. Θα σας εξηγήσω και πως γίνεται. Είναι ένα κόλπο που υπάρχει σ' όλα τα παιδικά βιβλία με τρικ από το 1950 και μετά. Το έμαθα από το περιοδικό Cub Scout Magic τη δεκαετία του '70. Θα σας το δείξω πρώτα και μετά θα το εξηγήσω. Και μετά θα σας εξηγήσω, γιατί σας το εξηγώ.

Να λοιπόν το κόλπο. Να το μαχαίρι και το χέρι μου, τα οποία και τα δυο μπορείτε να ελέγξετε. Απλά θα κρατάω το μαχαίρι στο χέρι μου, έτσι. Θα σηκώσω το μανίκι μου. Και για να σιγουρευτείτε ότι τίποτα δεν μπαινοβγαίνει από το μανίκι μου θα τυλίξω με τ' άλλο χέρι μου τον καρπό μου ακριβώς εδώ. Μ' αυτό τον τρόπο θα είστε σίγουροι ότι ποτέ τίποτα δε θα κινηθεί λαθραία, όσο κρατάω το χέρι μου τίποτα δεν μπορεί να μπει ή να βγει από τα μανίκια μου. Ο σκοπός μας είναι σχετικά απλός. Θ'ανοίξω τη γροθιά μου και εάν όλα πάνε καλά, ο καθαρός ζωικός μαγνητισμός μου θα κρατήσει το μαχαίρι στη θέση του. Στην πραγματικότητα είναι τόσο σταθερό στη θέση του που μπορώ ακόμα και να τινάξω το χέρι μου και το μαχαίρι να μην κουνηθεί. Τίποτα δε μπήκε ή βγήκε από το μανίκι μου, κανένα κόλπο. Μπορείτε να ελέγξετε τα πάντα αν θέλετε. Τα-ρα! (χειροκρότημα)

Αυτό είναι ένα κόλπο που συχνά διδάσκω σε μικρά παιδιά, που ενδιαφέρονται για τα ταχυδακτυλουργικά, γιατί μπορείς να μάθεις πολλά για την τέχνη αυτή, μελετώντας ακριβώς αυτό - το μεθοδολογικά απλούστατο κόλπο. Πιθανώς πολλοί από εσάς να γνωρίζετε το κόλπο. Αυτό που συμβαίνει είναι το εξής: Κρατώ το μαχαίρι με τη γροθιά μου. Λέω πως θα πιάσω τον καρπό μου για να μην ανεβοκατέβει κάτι από τα μανίκια μου, το οποίο είναι ψέμα.

Ο λόγος που κρατάω τον καρπό μου είναι άλλος, αφού ακριβώς εδώ βρίσκεται το μυστικό της ψευδαίσθησης. Τη στιγμή ακριβώς που το χέρι μου γυρνά από την ορατή προς εσάς πλευρά προς την αντίθετη, αυτό εδώ το δάχτυλο, ο δείκτης θα μετακινηθεί από τη θέση που είναι, σε νέα θέση που θα δείχνει προς τα έξω, έτσι δηλαδή. Καλό ε; Κάποιος που δεν έζησε παιδικά χρόνια είναι εκεί έξω, ε; (γέλια)

Έτσι λοιπόν, γίνεται. Και καθώς στρίβω το σώμα μου, μετακινώ και το δάχτυλό μου. Θα μπορούσαμε να πούμε γιατί σας εξαπατά, γιατί δεν παρατηρήσατε ότι φαίνονται μονάχα τρία δάχτυλα; Γιατί όταν ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις πληροφορίες δε μετράει ένα, δύο, τρία... Απλώς ομαδοποιεί. Αλλά δεν πρόκειται περί αυτού. Σωστά; Και μετά ανοίγω το χέρι μου, Προφανώς είναι κολλημένο εκεί, σίγουρα όχι από ζωικό μαγνητισμό, αλλά από κόλπο αφού ο δείκτης μου το κρατά στη θέση του. Και μετά πάλι ξανακλείνω το χέρι μου καθώς ξαναστρίβω το σώμα μου, αυτή μου η κίνηση σας αποσπά την προσοχή από τη κίνηση επαναφοράς του δακτύλου μου. Αφήνω τον καρπό μου. Σας δείχνω το μαχαίρι. Να ένα κόλπο που μπορείτε να κάνετε σε φίλους και γείτονες. Ευχαριστώ.

Τώρα.. (γέλια) τί σχέση είχε το τρικ με το φαινόμενο πλασέμπο; Διάβασα μια μελέτη πριν από κανένα χρόνο που πραγματικά μου έκανε τρομακτική εντύπωση Δεν είμαι γιατρός ή ερευνητής, οπότε αυτό για μένα ήταν πολύ εντυπωσιακό. Φαίνεται πως αν χορηγήσεις σε ασθενή ένα εικονικό φάρμακο με τη μορφή ενός άσπρου χαπιού, σε σχήμα ασπιρίνης, ας πούμε ένα απλό στρογγυλό άσπρο χάπι- έχει κάποιο μετρήσιμο αποτέλεσμα. Αλλά εάν αλλάξεις τη μορφή αυτού του πλασέμπο, για παράδειγμα αν δώσεις ένα μικρότερο χάπι, που είναι όμως χρώματος μπλε και έχει και μια στάμπα, τ' αποτελέσματα που έχει είναι καλύτερα. Παρόλο που κανένα από τα δύο δεν περιέχει οποιαδήποτε φαρμακευτική ουσία- είναι χάπια ζάχαρης. Όμως το άσπρο χάπι δεν είναι τόσο καλό όσο το μπλε. Πώς; (γέλια) Τρελάθηκα τελείως.

Συνεχίζει όμως, δεν τελειώνει εδώ η ιστορία. Αν χορηγήσεις κάψουλες, είναι πιο αποτελεσματικές από οποιοδήποτε ταμπλέτα οποιασδήποτε μορφής. Μια χρωματιστή κάψουλα, κίτρινη απ' τη μια μεριά και κόκκινη απ' την άλλη είναι καλύτερη από μια άσπρη. Η δοσολογία παίζει και αυτή κάποιο ρόλο. Ένα χάπι δυο φορές την ημέρα δεν είναι τόσο αποτελεσματικό όσο τρία χάπια- δε θυμάμαι ακριβώς τα στατιστικά στοιχεία, συγγνώμη. Το θέμα είναι... (γέλια)... πως η δοσολογία επηρεάζει τ' αποτελέσματα. Καθώς επίσης και η μορφή. Αν ψάχνεις το καλύτερο πλασέμπο απ' όλα πας στη βελόνα. Έτσι; Μια σύριγγα που περιέχει μερικά cc ενός υποτιθέμενου φαρμάκου που χορηγείται ως ένεση σ' ένα ασθενή... Αυτή η εικόνα είναι ιδιαίτερα δυνατή στο νου τους, πολύ πιο δυνατή από ένα άσπρο χαπάκι.

Πραγματικά ... στον πίνακα, που θα σας δείξω, όμως μια άλλη φορά που θα έχω διαφάνειες. Το θέμα είναι πως το λευκό χάπι είναι λιγότερο αποτελεσματικό από το μπλε λιγότερο από τις κάψουλες και πολύ λιγότερο από τις ενέσεις. Και φυσικά κανένα δεν έχει οποιαδήποτε φαρμακευτική ιδιότητα, είναι μόνο η πίστη μας σ' αυτά που τα κάνει αποτελεσματικά στο σώμα μας, με αυτό τον ισχυρό τρόπο. Ήθελα να δω αν μπορώ να πάρω αυτήν την ιδέα και να την εφαρμόσω σ' ενα ταχυδακτυλουργικό κόλπο. Θα κάνω κάτι που είναι φανερό ότι είναι τρικ να φαίνεται αληθινό. Ξέρουμε από την αυτή την μελέτη ότι αν θες να γίνεις πιστευτός, χρησιμοποίησε βελόνα.

Αυτή είναι μια καρφίτσα 17 εκατοστών, πολύ αιχμηρή, θα την αποστειρώσω μια στιγμούλα. Αυτή είναι πράγματι η σάρκα μου. Δεν είναι η σάρκα του Damian, που φτιάχνεται σε εργαστήριο. Να και το δέρμα μου. Δεν πρόκειται για χολυγουντιανό εφφέ. Θα τρυπήσω το δέρμα μου και θα βγάλω τη βελόνα απ' την άλλη πλευρά.

Εάν είστε ευαίσθητοι - (γέλια) εάν λιποθυμάτε εύκολα- έκανα αυτό το κόλπο σε φίλους στο ξενοδοχείο χθες βράδυ, αλλά και σε κάποιους που δε γνώριζα, και μια γυναίκα παραλίγο να λιποθυμήσει. Οπότε αν φοβάστε προτείνω να στρέψετε αλλού το βλέμμα σας τα επόμενα 30 δευτερόλεπτα αφήστε καλύτερα να κάνω το πρώτο τρύπημα χωρίς να βλέπετε. Εσύ όμως θα βλέπεις, αν δε θες κοίτα και εσύ αλλού.

Οπότε να τι γίνεται εδώ, στο δέρμα μου στο κάτω μέρος του χεριού μου απλώς κάνω ένα μικρό τρύπημα. Λυπάμαι φίλε. Σ' έχω φρικάρει; Εντάξει, τώρα σπρώχνω μέσα στο δέρμα λιγάκι, ώσπου να βγει από την άλλη μεριά. Τώρα βρισκόμαστε ακριβώς στο ίδιο σημείο που είμασταν και με το κόλπο του μαχαιριού. (γέλια) Περίπου βέβαια. Τώρα όμως δε μπορείτε να μετρήσετε τα δάχτυλά μου, έτσι δεν είναι; Ας σας τα δείξω καλύτερα. Εδώ είναι ένα, δύο, τρία, τέσσερα, πέντε. Καλά λοιπόν....

ξέρω τί σκέφτονται οι άνθρωποι όταν με βλέπουν να κάνω αυτό. Λένε: "Καλά δε μπορεί να είναι τόσο χαζός που να τρυπάει το σώμα του για να μας διασκεδάσει για λίγα λεπτά." Λοιπόν, θα σας αφήσω να ρίξετε μια μικρή ματιά. Πώς σας φαίνεται; Καλό ε; (γέλια) Ναι, ξέρω. (γέλια) Οι άνθρωποι που κάθονται στο πίσω μέρος λένε: "Με ξεγελάνε τα μάτια μου". Οι άνθρωποι στα παρασκήνια θέλουν να μπουν μέσα. Θα σας αφήσω να δείτε πιο προσεκτικά. Είναι όντως το δέρμα μου. Δεν είναι κάποιο χολυγουντιανό εφφέ. Είνα όντως το δέρμα μου, μπορώ να κουνήσω και τη βελόνα. Συγγνώμη. Εάν δεν αντέχετε, κοιτάξτε αλλού, μη με κοιτάτε.

Όσοι κάθονται στα πίσω καθίσματα ή αυτοί που θα το δουν σε βίντεο μετά από χρόνια θα σκέφτονται: "Φαίνεται καλοφτιαγμένο, κάποιο κόλπο υπαρχει όμως, αλλιώς αν ήταν αληθινό θα βλέπαμε από τις δυο τρύπες να τρέχει αίμα." Να σας δείξω λοιπόν λίγο αίμα! (γέλια) Να το λοιπόν! (χειροκρότημα) (γέλια)

Κανονικά, τώρα θα έβγαζα τη βελόνα. Θα καθάριζα το αίμα και θα σας έδειχνα ότι δεν έχω καμιά πληγή. Όμως νομίζω ότι με αυτά που είπαμε εδώ, και σε σχέση με το να κάνεις κάτι ψεύτικο να φαίνεται αληθινό, απλώς θα σταματήσω εδώ, και θα αποχωρήσω από τη σκηνή. (γέλια) Θα σας ξαναδώ τις επόμενες μέρες... Έλπιζω να θέλετε κι εσείς να με ξαναδείτε. Σας ευχαριστώ πολύ. (γέλια) (χειροκρότημα)