Έλιοτ Κρέιν: Το μυστήριο του χρόνιου πόνου

Είμαι παιδίατρος και αναισθησιολόγος, οπότε δουλειά μου είναι να κοιμίζω παιδιά. (Γέλια) Και είμαι και ακαδημαϊκός οπότε αποκοιμίζω θεατές τσάμπα. (Γέλια) Αυτό όμως που κάνω κυρίως είναι η διαχείριση του κέντρου διαχείρισης πόνου στο Νοσοκομείο Παίδων Πάρκλαντ στο Στάνφορντ του Πάλο Άλτο. Και από την εμπειρία περίπου 20-25 χρόνων θέλω να σας φέρω το μήνυμα σήμερα, ότι ο πόνος είναι μία ασθένεια.

Τώρα,τον περισσότερο καιρό σκέφτεστε τον πόνο ως ένα σύμπτωμα μιας ασθένειας. Και αυτό ισχύει τις περισσότερες φορές. Είναι το σύμπτωμα ενός όγκου ή μίας μόλυνσης ή μίας φλεγμονής ή μίας εγχείρησης. Αλλά σε ένα δέκα τοις εκατό των περιπτώσεων, όταν ο ασθενής αναρρώσει από κάποιο από αυτά τα γεγονότα, ο πόνος επιμένει. Επιμένει για μήνες και συχνά για χρόνια. Και όταν συμβεί αυτό, είναι μία ασθένεια από μόνος του. Και πριν σας πω για το πώς νομίζουμε ότι συμβαίνει αυτό και τι μπορούμε να κάνουμε, θέλω να σας δείξω πώς το βιώνουν οι ασθενείς μου. Φανταστείτε λοιπόν, αν θέλετε, ότι σας χαϊδεύω το χέρι με αυτό το φτερό, όπως κάνω με το χέρι μου αυτή τη στιγμή. Τώρα, θέλω να φανταστείτε ότι το χαϊδεύω με αυτό. Παρακαλώ μείνετε στις θέσεις σας. (Γέλια) Ένα πολύ διαφορετικό αίσθημα. Τι σχέση έχει αυτό με το χρόνιο πόνο; Φανταστείτε, αν θέλετε, αυτές τις δύο ιδέες μαζί. Φανταστείτε πώς θα ήταν η ζωή σας αν το χάιδευα με αυτό το φτερό, αλλά το μυαλό σας σας έλεγε ότι αισθάνεστε αυτό -- και αυτή είναι η εμπειρία των ασθενών μου με χρόνιο πόνο. Στην πραγματικότητα φανταστείτε κάτι ακόμα χειρότερο. Φανταστείτε να χάιδευα το χέρι του παιδιού σας με αυτό το φτερό, και το μυαλό τους να τους λέει ότι ένιωθαν αυτό τον καυτό δαυλό.

Αυτή ήταν η εμπειρία της ασθενούς μου, της Τσάντλερ, που βλέπετε σε αυτή τη φωτογραφία. Όπως μπορείτε να δείτε, είναι μία όμορφη, νεαρή γυναίκα. Ήταν 16 χρόνων πέρσι όταν τη γνώρισα, και ήθελε να γίνει επαγγελματίας χορεύτρια. Και στη διάρκεια μίας πρόβας χορού έπεσε στο προτεταμένο χέρι της και στραμπούληξε τον καρπό της. Θα φανταζόσασταν μάλλον, όπως και εκείνη, ότι ένα στραμπούληγμα είναι ένα ασήμαντο γεγονός στη ζωή ενός ανθρώπου. Τυλίξτε το με μία γάζα πάρτε ένα παυσίπονο για κανα δυο εβδομάδες και τέλος. Αλλά στην περίπτωση της Τσάντλερ, αυτή ήταν η αρχή. Έτσι ήτανε το χέρι της όταν ήρθε στην κλινική μου περίπου τρεις μήνες μετά το ατύχημα. Βλέπετε πως το χρώμα του χεριού δεν είναι φυσικό, είναι κάπως μωβ. Όταν το ακουμπούσες ήταν κρύο σαν πτώμα. Οι μύες είχαν παγώσει, παραλύσει -- δυστονικοί. Ο πόνος είχε εξαπλωθεί από τον καρπό στα χέρια της, στις άκρες των δακτύλων, από τον καρπό μέχρι τον αγκώνα, σχεδόν μέχρι τον ώμο.

Το χειρότερο όμως ήταν, όχι ο αυτόματος πόνος που ήταν εκεί 24 ώρες το 24ωρο. Το χειρότερο ήταν πως υπέφερε από αλλοδυνία, ο ιατρικός όρος για το φαινόμενο που μόλις περιέγραψα με το φτερό και το δαυλό. Το παραμικρό άγγιγμα του χεριού της -- με ένα χέρι, με το μανίκι, με ένα ύφασμα, καθώς το φορούσε -- προκαλούσε αφόρητο, φλέγοντα πόνο.

Πώς μπορεί το νευρικό σύστημα να κάνει τέτοιο λάθος; Πώς μπορεί το νευρικό σύστημα να παρερμηνεύσει μία αθώα αίσθηση όπως το άγγιγμα ενός χεριού και να τη μετατρέψει στην κακεντρεχή αίσθηση της φλόγας; Φαντάζεστε μάλλον πως το νευρικό σύστημα στο σώμα είναι σχεδιασμένο όπως τα ηλεκτρικά στο σπίτι σας. Στο σπίτι σας, τα καλώδια είναι στους τοίχους, και ενώνουν τους διακόπτες με μία σύνδεση στο ταβάνι και από εκεί στο γλόμπο. Και όταν πατάτε το διακόπτη, το φως ανάβει. Και σβήνει όταν ξαναπατάτε το διακόπτη. Οι άνθρωποι λοιπόν φαντάζονται πως το νευρικό σύστημα είναι έτσι ακριβώς. Αν χτυπήσετε τον αντίχειρά σας με ένα σφυρί, τα καλώδια στο χέρι σας -- που φυσικά αποκαλούμε νεύρα -- μεταφέρουν την πληροφορία στη σύνδεση στη σπονδυλική στήλη όπου νέα καλώδια, νέα νεύρα, μεταφέρουν την πληροφορία στον εγκέφαλο όπου συνειδητοποιείς πως ο αντίχειράς σου έχει χτυπήσει.

Αλλά η κατάσταση στο ανθρώπινο σώμα είναι φυσικά πολύ πιο περίπλοκη από αυτό. Αντί να έχουμε την περίπτωση όπου η σύνδεση στη σπονδυλική στήλη απλά είναι το σημείο όπου το ένα νεύρο ενώνεται με το επόμενο ελευθερώνοντας αυτά τα μικρά καφέ πακέτα χημικών πληροφοριών που λέγονται νευροδιαβιβαστές με ένα γραμμικό, ένα προς ένα, τρόπο, αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα είναι πως οι νευροδιαβιβαστές ξεχύνονται τρισδιάστατα -- οριζόντια, κάθετα, πάνω κάτω στη σπονδυλική στήλη -- και αρχίζουν να αλληλεπιδρούν με γειτονικά κύτταρα. Αυτά τα κύτταρα, που λέγονται γλοιακά κύτταρα, πιστευόταν παλιά πως ήταν ασήμαντα δομικά στοιχεία της σπονδυλικής στήλης που δεν έκαναν τίποτα περισσότερο από το να συγκρατούν όλα τα σημαντικά πράγματα μαζί, όπως τα νεύρα. Αλλά αποδεικνύεται πως τα γλοιακά κύτταρα παίζουν καίριο ρόλο στη διαμόρφωση, αύξηση και, στην περίπτωση του πόνου, αλλοίωση των αισθητικών εμπειριών. Τα γλοιακά κύτταρα δραστηριοποιούνται. Το DNA τους αρχίζει να συνθέτει νέες πρωτεΐνες, που ξεχύνονται και αλληλεπιδρούν με γειτονικά νεύρα. Και αρχίζουν να απελευθερώνουν νευροδιαβιβαστές. Και αυτοί οι νευροδιαβιβαστές ξεχύνονται και ενεργοποιούν γειτονικά γλοιακά κύτταρα, και ούτω καθ'εξής, μέχρι που σχηματίζεται ένας ανατροφοδοτούμενος κύκλος.

Είναι σαν κάποιος να ήρθε στο σπίτι σας και να άλλαξε τα καλώδια στους τοίχους έτσι ώστε την επόμενη φορά που πατήσατε το διακόπτη έτρεξε το καζανάκι του γείτονα ή ξεκίνησε το πλυντήριο πιάτων, ή έσβησε η οθόνη του υπολογιστή σας. Είναι τρελό αλλά αυτό συμβαίνει στην πραγματικότητα με το χρόνιο πόνο. Γι' αυτό ο ίδιος ο πόνος γίνεται αρρώστια. Το νευρικό σύστημα έχει πλαστικότητα. Αλλάζει και μεταμορφώνεται ως απάντηση σε ερεθίσματα.

Τι κάνουμε γι' αυτό; Τι μπορούμε να κάνουμε σε μία περίπτωση όπως της Τσάντλερ; Κουράρουμε αυτούς τους ασθενείς με ένα ακατέργαστο τρόπο αυτή τη στιγμή. Χρησιμοποιούμε φάρμακα που αλλάζουν τα συμπτώματα -- αναλγητικά -- που δεν είναι, ειλικρινά, πολύ αποτελεσματικά γι' αυτό το είδος πόνου. Παίρνουμε θορυβώδη και ενεργά νεύρα που θα έπρεπε να είναι ήσυχα, και τα αποκοιμίζουμε με τοπικά αναισθητικά. Και το κυριότερο, αυτό που κάνουμε είναι να χρησιμοποιήσουμε μία έντονη και συχνά δυσάρεστη μέθοδο φυσιοθεραπείας και εργοθεραπείας για να ξανα-εκπαιδεύσουμε τα νεύρα στο νευρικό σύστημα ώστε να αντιδρούν ομαλά στις δραστηριότητες και τις αισθητικές εμπειρίες που αποτελούν τμήμα της καθημερινής ζωής. Και τα στηρίζουμε όλα αυτά μ' ένα έντονο ψυχοθεραπευτικό πρόγραμμα για να αντιμετωπίσουμε τη μελαγχολία, απόγνωση και κατάθλιψη που συνοδεύουν πάντα τον έντονο, χρόνιο πόνο.

Έχει επιτυχία, όπως βλέπετε σε αυτό το βίντεο της Τσάντλερ, η οποία δύο μήνες αφότου τη γνωρίσαμε για πρώτη φορά, μπορεί να πηδήξει ανάποδα. Και γευμάτισα μαζί της χτες γιατί σπουδάζει χορό εδώ στο Λονγκ Μπιτς. Και τα πηγαίνει περίφημα.

Αλλά το μέλλον είναι ακόμα πιο ελπιδοφόρο. Κρατά την υπόσχεση πως θα αναπτυχθούν νέα φάρμακα που δεν μεταβάλλουν τα συμπτώματα καλύπτοντας απλώς το πρόβλημα, όπως συμβαίνει τώρα, αλλά θα μεταβάλλουν την αρρώστια πηγαίνοντας στη ρίζα του προβλήματος και θα επιτίθενται στα γλοιακά κύτταρα ή τις ολέθριες πρωτεΐνες που επεξεργάζονται τα γλοιακά κύτταρα, και οι οποίες ξεχύνονται και προκαλούν την ένταση στο νευρικό σύστημα, ή την πλαστικότητα, που είναι σε θέση να αλλοιώσει και να αυξήσει την αισθητική εμπειρία που αποκαλούμε πόνο. Ελπίζω λοιπόν

πως στο μέλλον, οι προφητικές λέξεις του Τζωρτζ Κάρλιν θα γίνουν πραγματικότητα, όταν είπε, "Η φιλοσοφία μου: Όχι πόνος, όχι πόνος."

Σας ευχαριστώ πολύ.

(Χειροκρότημα)