Ελίζαμπεθ Λίντσυ: Προστατεύοντας την κληρονομιά της ανθρωπότητας

Όταν ήμουνα παιδί μεγάλωσα με ιθαγενείς γερόντες στη Χαβάη -- τρεις ηλικιωμένες γυναίκες που με φρόντιζαν όσο οι γονείς μου εργάζονταν. Ήταν το 1963. Βρισκόμαστε στον ωκεανό, είναι λυκόφως. Βλέπουμε την ανατολή των άστρων και την κίνηση της παλίρροιας. Γνωρίζουμε πολύ καλά το κομμάτι της παραλίας. Οι ομαλές πέτρες στην άμμο μας είναι γνώριμες. Αν βλέπατε αυτές τις γυναίκες στο δρόμο με τα ξεθωριασμένα ρούχα τους, θα τις ξαποστέλνατε ως φτωχές και απλοϊκές. Αυτό θα ήταν λάθος. Αυτές οι γυναίκες είναι απόγονοι Πολυνήσιων ναυτικών, μαθημένες στους παλιούς τρόπους από τους γεροντότερούς τους. Και τώρα τους μεταλαμπαδεύουν σε μένα. Μου μαθαίνουν τα ονόματα των ανέμων και των βροχών -- αστρονομία σύμφωνα με μία γενεαλογία των άστρων. Το καινούργιο φεγγάρι φωτίζει τον ορίζοντα. Οι κάτοικοι της Χαβάης λένε πως είναι μια καλή νύχτα για ψάρεμα. Αρχίζουν να τραγουδούν.

[Τραγούδι της Χαβάης]

Όταν τελειώνουν κάθονται σε ένα κύκλο και μου ζητούν να τις ακολουθήσω. Θέλουν να μου διδάξουν το πεπρωμένο μου. Νόμιζα πως αυτό συνέβαινε σε κάθε επτάχρονο παιδί (Γέλια) "Μικρό κορίτσι, κάποια μέρα ο κόσμος θα έχει πρόβλημα. Οι άνθρωποι θα ξεχάσουν τη σοφία τους. Θα χρειαστούν οι φωνές των γεροντότερων από τα άκρα του κόσμου για να έρθει ο κόσμος σε ισορροπία. Θα πας μακριά. Ενίοτε ο δρόμος θα είναι μοναχικός. Δεν θα ήμαστε εκεί. Θα κοιτάξεις όμως στα μάτια ανθρώπων που νομίζεις ξένους και θα αναγνωρίσεις το "οχανά" σου, την οικογένειά σου. Θα χρειαστείς όλες σου τις δυνάμεις. Θα χρειαστείς όλες σου τις δυνάμεις." Αυτές τις λέξεις, τις κρατώ όλη μου τη ζωή. Διότι η σκέψη πως θα το κάνω μόνη μου με τρομάζει.

Ήμαστε στο 2007. Βρίσκομαι σε ένα απομονωμένο νησί στη Μικρονησία. Το Σάτουαλ έχει μήκος μισό μίλι και ένα μίλι πλάτος. Είναι το σπίτι του μέντορά μου. Το όνομα του είναι Πίους Πιαλούγκ. Ο Μάου είναι ένας "παλού", ένας ναυτικός-ιερέας. Θεωρείται επίσης ο καλύτερος ανιχνευτής κυμάτων στον κόσμο. Έχουν μείνει ελάχιστοι "παλού" σε αυτό το νησί. Η παράδοσή τους είναι τόσο εξαιρετική που αυτοί οι ναυτικοί ταξίδευσαν τρία εκατομμύρια τετραγωνικά μίλια στον Ειρηνικό χωρίς τη χρήση βοηθημάτων. Μπορούσαν να δημιουργήσουν σχέδια στη φύση χρησιμοποιώντας την ανατολή και τη δύση των άστρων, τη διαδοχή και την κατεύθυνση των κυμάτων, το πέταγμα ορισμένων πουλιών. Η παραμικρή ένδειξη χρώματος στην κοιλιά ενός σύννεφου τους ενημέρωνε και τους βοηθούσε να πλοηγούν με εξαιρετική ακρίβεια.

Όταν Δυτικοί επιστήμονες έμπαιναν με τον Μάου στο κανό και τον έβλεπαν να κάθεται στο κήτος έμοιαζε σαν ένας γέρος άνθρωπος που καθόταν να ξεκουραστεί. Στην πραγματικότητα το κήτος του κανό είναι η μήτρα του σκάφους. Είναι το καλύτερο μέρος για να νιώσεις το ρυθμό και τη διαδοχή και την κατεύθυνση των κυμάτων. Ο Μάου στην πραγματικότητα συγκέντρωνε ακριβή δεδομένα χρησιμοποιώντας ολόκληρο το σώμα του. Αυτό είχε εκπαιδευτεί να κάνει από τότε που ήταν πέντε ετών. Η επιστήμη μπορεί να απορρίπτει αυτή τη μέθοδο, αλλά οι Πολυνήσιοι ναυτικοί την χρησιμοποιούν σήμερα διότι τους παρέχει μία ακριβή μέτρηση της γωνίας και της κατεύθυνσης του σκάφους τους.

Ο παλού είχε επίσης μία απίστευτη ικανότητα να προβλέπει μετεωρολογικές συνθήκες πολλές μέρες πριν εκδηλωθούν. Καμιά φορά ήμουνα με τον Μάου κάποια συννεφιασμένη νύχτα και καθόμασταν στην πιο ανατολική ακτή του νησιού, και κοιτούσε στα ανοιχτά. Και τότε έλεγε, "Εντάξει, θα πάμε." Έβλεπε την πρώτη αχτίδα φωτός -- ήξερε τι καιρό θα έκανε σε τρεις μέρες από τώρα.

Τα κατορθώματά τους, διανοητικά και επιστημονικά, είναι εξαιρετικά, και τόσο χρήσιμα για τους καιρούς που ζούμε όταν παλεύουμε με καταιγίδες. Βρισκόμαστε σε μία τόσο κρίσιμη στιγμή της κοινής μας ιστορίας. Τους έχουν συγκρίνει με αστροναύτες -- αυτούς τους γέροντες ναυτικούς που ταξιδεύουν σε απέραντους ανοικτούς ωκεανούς σε διπλοπύθμενα κανό για χιλιάδες μίλια από ένα μικρό νησί. Τα κανό τους, οι πύραυλοί μας, η θάλασσά τους, το διάστημά μας. Η σοφία αυτών των γερόντων δεν είναι μία απλή συλλογή ιστοριών για γέρους ανθρώπους σε κάποιο απομονωμένο σημείο. Είναι τμήμα της κοινής μας αφήγησης. Είναι το DNA της ανθρωπότητας. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να το χάσουμε.

Βρισκόμαστε στο 2010. Όπως προέβλεψαν οι γυναίκες που με μεγάλωσαν στη Χαβάη, ο κόσμος αντιμετωπίζει προβλήματα. Ζούμε σε μία κοινωνία που ξεχειλίζει από πληροφορίες αλλά διψάει για σοφία. Ήμαστε συνδεδεμένοι όλο το 24ωρο, αλλά το άγχος, ο φόβος, η κατάθλιψη και η μοναξιά βρίσκονται στο αποκορύφωμά τους. Πρέπει να διορθώσουμε πορεία. Ένας Αφρικανός σαμάνος είπε "Η κοινωνία σας λατρεύει το γελωτοποιό ενόσω ο βασιλιάς στέκεται με απλά ρούχα." Ο δεσμός ανάμεσα στο παρελθόν και στο μέλλον είναι εύθραστος. Το γνωρίζω με ακρίβεια, διότι καθώς ταξιδεύω σε όλο τον κόσμο για να ακούσω αυτές τις ιστορίες και να τις καταγράψω παλεύω. Με στοιχειώνει το γεγονός πως δεν θυμάμαι πλέον τα ονόματα των ανέμων και των βροχών.

Ο Μάου πέθανε πριν από πέντε μήνες, αλλά η κληρονομιά και τα μαθήματά του επιζούν. Και μου υπενθυμίζουν πως σε όλο τον κόσμο υπάρχουν κουλτούρες με τεράστια αποθέματα γνώσεων μέσα τους τόσο ισχυρών όσο και των Μικρονήσιων ναυτικών που χάνονται, πως αυτή είναι μία διαθήκη για ευφυή, ευφυή τεχνολογία και επιστήμη και σοφία που χάνεται ταχύτατα. Διότι όταν πεθαίνει ένας γέροντας, καίγεται μία βιβλιοθήκη. Και σε όλο τον κόσμο καίγονται βιβλιοθήκες.

Είμαι ευγνώμων για το γεγονός πως είχα ένα μέντορα σαν τον Μάου που μου έμαθε πώς να πλοηγώ. Και διαπιστώνω μέσω ενός μαθήματος που μοιράστηκε μαζί μου πως συνεχίζουμε να βρίσκουμε το δρόμο μας. Και ιδού τι μου είπε: "Το νησί είναι το κανό, το κανό είναι το νησί." Και εννοούσε πως αν ταξιδεύεις και είσαι μακριά από το σπίτι σου, η επιβίωσή σου εξαρτάται απ' όλους τους επιβάτες. Δεν μπορείς να ταξιδέψεις μόνος, δεν ήταν γραφτό. Η αντίληψη "ο καθένας για τον εαυτό του" δεν είναι βιώσιμη. Ποτέ δεν ήταν.

Τελειώνοντας λοιπόν σας προσφέρω το εξής: Ο πλανήτης είναι το κανό μας, και ήμαστε οι ταξιδιώτες. Η πραγματική πλοήγηση ξεκινά στην ανθρώπινη καρδιά. Είναι ο πιο σημαντικός χάρτης από όλους. Μαζί, μακάρι να ταξιδέψουμε καλά.

(Χειροκρότημα)