Ντέιβιντ Μπρουκς: Το κοινωνικό ζώο

Όταν πρωτοέπιασα αυτή τη δουλειά, μου έδωσαν μια καλή συμβουλή: να παίρνω συνέντευξη από τρεις πολιτικούς καθημερινά. Απ' αυτή την τόσο συχνή επαφή με πολιτικούς μπορώ να σας πω ότι συναισθηματικά δεν είναι και πολύ ισορροπημένοι Έχουν "άνοια λογοδιάρροιας" όπως το αποκαλώ δηλαδή μιλάνε τόσο πολύ που στο τέλος τρελαίνονται. (Γέλια) Έχουν πάντως απίστευτες κοινωνικές δεξιότητες Όταν τους συναντάς σε εγκλωβίζουν, σε κοιτάνε στα μάτια, και εισβάλλουν στον προσωπικό σου χώρο, χαϊδεύουν τα αυτιά σου.

Κάποιους μήνες νωρίτερα βγήκα με ένα Ρεπουμπλικάνο γερουσιαστή ο οποίος έπιανε το μέσα μηρό μου σε όλη τη διάρκεια του δείπνου - και τον πίεζε Μια φορά -εδώ και χρόνια- είδα τον Τεντ Κένεντι και τον Νταν Κουέιλ να συναντιούνται στη Γερουσία. Είναι φίλοι και αγκαλιάστηκαν και γέλαγαν με τα πρόσωπά τους σε μια τέτοια απόσταση. Και πιάνονταν και ξαναπιάνονταν και δώστου να χαϊδεύονται. Κι εγώ σκεφτόμουν "πάτε σε κάνα δωμάτιο. Δε θέλω να βλέπω." Είχαν όμως αυτές τις κοινωνικές δεξιότητες.

Άλλη μια περίπτωση: Στον τελευταίο εκλογικό γύρο ακολουθούσα το Μιτ Ρομνι στο Νιού Χάμπσαϊρ. Περιόδευε με τους πέντε τέλειους γιους του Το Μπιπ, τον Τσιπ, το Ζιπ, το Λιπ και το Ντιπ. (Γέλια) Και μπήκαν σ' ένα εστιατόριο. Μπαίνει λοιπόν στο μαγαζί, και συστήνεται σε μια οικογένεια και λέει "Από ποιο χωριό είστε στο Νιού Χάμπσαϊρ;" Και μετά περιέγραψε το σπίτι που είχε στο χωριό τους. Κι έτσι συνέχισε τη βόλτα και καθώς έβγαινε απ' το μαγαζί αποχαιρέτησε με το μικρό τους σχεδόν όσους είχε γνωρίσει. Και είπα, "εντάξει, αυτό σημαίνει κοινωνικότητα."

Αλλά το παράδοξο είναι ότι πολλοί απ' αυτούς, όταν ασκούν πολιτική χάνουν αυτήν την κοινωνικότητά τους και αρχίζουν να μιλάνε σα λογιστές. Έτσι στη διάρκεια της καριέρας μου κάλυψα μια σειρά από αποτυχίες. Στείλαμε οικονομολόγους στη Σοβιετική Ένωση που κάναν σχέδια ιδιωτικοποιήσεων, όταν κατέρρευσε και τελικά αυτό που έλειπε ήταν η κοινωνική εμπιστοσύνη. Εισβάλλαμε στο Ιράκ ανυποψίαστοι για την πολιτιστική και ψυχολογική πραγματικότητα. Είχαμε ένα χρηματο-οικονομικό ρυθμιστικό καθεστώς βασισμένο στην υπόθεση ότι οι συναλλασσόμενοι ήταν λογικά πλάσματα που δε θα έκαναν τίποτα χαζό. Εδώ και τριάντα χρόνια καλύπτω τις σχολικές μεταρρυθμίσεις και βασικά αναδιοργανώσαμε τις γραφειοκρατικές διαδικασίες τα προγράμματα, τα ιδιωτικά σχολεία, τα κουπόνια, αλλά κάθε χρόνο είχαμε απογοητευτικά αποτελέσματα. Και το θέμα είναι ότι τελικά οι άνθρωποι μαθαίνουν απ' αυτούς που αγαπάνε. Και αν δε λαμβάνουμε υπόψη τη σχέση μεταξύ δασκάλου και μαθητή τότε δε λαμβάνουμε υπόψη την πραγματικότητα που διαγράφεται από τις πολιτικές που εφαρμόζουμε.

Έτσι κατέληξα σε μία ερώτηση: Γιατί οι άνθρωποι που έχουν τη μεγαλύτερη επαφή με την κοινωνία γίνονται εντελώς απάνθρωποι όταν ασχολούνται με την πολιτική; Και κατέληξα στο συμπέρασμα ότι αυτό δεν είναι παρά σύμπτωμα ενός γενικότερου προβλήματος. Εδώ και αιώνες έχουμε κληρονομήσει μία άποψη για την ανθρώπινη φύση βασισμένη στην αντίληψη ότι ο εαυτός μας είναι μοιρασμένος στα δύο, ότι άλλο είναι η λογική και άλλο τα συναισθήματα και ότι η κοινωνία εξελίσσεται όταν η λογική υποτάσσει τα πάθη. Φτάσαμε λοιπόν στο συμπέρασμα ότι είμαστε λογικά όντα που δρούμε με λογικούς τρόπους στα κίνητρα. Και φτιάξαμε έναν κόσμο όπου προσπαθούμε μέσω της φυσικής να μετρήσουμε την ανθρώπινη συμπεριφορά. Και δημιουργήθηκε μία ακρωτηριασμένη, ρηχή άποψη της ανθρώπινης φύσης.

Είμαστε πραγματικά πολύ καλοί στο να μιλάμε για ζητήματα ύλης αλλά πολύ κακοί στο να μιλάμε για συναισθήματα. Είμαστε πολύ καλοί στο να μιλάμε για ικανότητες και ασφάλεια και υγεία, αλλά πολύ κακοί όταν μιλάμε για χαρακτήρες. Ο Άλασντερ Μάκιντάϊρ, ο διάσημος φιλόσοφος, είπε ότι, "έχουμε τα ιδανικά της αρχαίας ηθικής της αρετής, της τιμής και της καλοσύνης αλλά δεν έχουμε πλέον σύστημα που να μας συνδέει με αυτά." Αυτό λοιπόν έχει οδηγήσει σε ένα ρηχό μονοπάτι την πολιτική και σε μια σειρά από ανάλογες ανθρώπινες προσπάθειες.

Φαίνεται απ' τον τρόπο που μεγαλώνουμε τα παιδιά μας. Πηγαίνετε σ' ένα δημοτικό το μεσημέρι και παρακολουθήστε τα παιδιά την ώρα που φεύγουν, κουβαλάνε κάτι βαριές τσάντες. Αν τ' αναποδογυρίσει δυνατός άνεμος θα μοιάζουν με σκαθάρια κολλημένα στο πάτωμα. Δείτε τα αυτοκίνητα που οδηγούν -- συνήθως είναι μάρκας Σάαμπ, Άουντι και Βόλβο, καθώς σε μερικές γειτονιές είναι κοινωνικά αποδεκτό το να έχεις κυριλέ αμάξι αρκεί να προέρχεται απο χώρα εχθρική προς την αμερικανική εξωτερική πολιτική και είναι εντάξει. Τα παιδιά τα μαζεύουν αυτά τα πλάσματα που εγώ αποκαλώ σούπερ μαμάδες, πολύ πετυχημένες γυναίκες καριέρας που πήραν άδεια για να σιγουρέψουν ότι το παιδί τους θα πάει στο Χάρβαρντ. Τις σούπερ μαμάδες τις ξεχωρίζεις απ' τις άλλες επειδή ζυγίζουν λιγότερο απ' τα παιδιά τους. (Γέλια) Έτσι την ώρα της σύλληψης, κάνουν ταυτόχρονα και ασκήσεις για να σφίξει ο ποπός τους. Τα παιδιά ξεπηδάνε, κοιτάνε τα πάντα σα να 'ναι κάρτες που τους δίνει η δασκάλα.

Τα πηγαίνουν σπίτι και επειδή θέλουν να τα διαφωτίσουν, τα πηγαίνουν για παγωτό στο Μπεν εντ Τζέρις που ασκεί τη δική του εξωτερική πολιτική Σ' ένα απ' τα βιβλία μου, αστειεύτηκα ότι τα Μπεν εντ Τζέρις θα έπρεπε να βγάλουν την οδοντόκρεμα ειρήνης "δε σκοτώνει τα μικρόβια, απλά τους ζητάει να φύγουν." Θα πουλούσε τρελά! (Γέλια) Για το φαγητό των παιδιών οι μαμάδες πηγαίνουν στο "Φαγητά Ολικής Αλέσεως" που είναι απ' αυτά τα προοδευτικά μανάβικα όπου οι ταμείες είναι λες και ήρθαν δανεικές απ' τη Διεθνή Αμνηστία (Γέλια) Αγοράζουν αυτά τα σνακ από φύκια που τα λένε Βέγκι Μπούτι με λαχανίδα που είναι για εκείνα τα παιδιά που έρχονται σπίτι και λένε "Μαμά, μαμά θέλω να φάω κάτι κατά της δυσπλασίας του εντέρου "

(Γέλια)

Έτσι τα παιδιά μεγαλώνουν με έναν ορισμένο τρόπο προσπαθώντας να καταφέρουν εκείνα τα πράγματα που είναι μετρήσιμα πανελλήνιες, όμποε, ποδόσφαιρο. Μπαίνουν σε ανταγωνιστικά κολέγια, και πιάνουν καλές δουλειές, κάποιες φορές πετυχαίνουν και κάνουν πολλά πολλά λεφτά. Μερικές φορές τα βλέπεις να πάνε διακοπές σε μέρη όπως το Τζάκσον Χόουλ ή το Άσπεν. Είναι κομψά και λεπτεπίλεπτα βασικά δεν έχουν μπούτια αλλά δυο κομμάτια παγόβουνου το ένα πάνω στο άλλο. (Γέλια) Κάνουν με τη σειρά τους παιδιά και με το να παντρεύονται πανέμορφους συζύγους πετυχαίνουν γενετικά θαύματα έτσι ενώ οι γιαγιάδες τους μοιάζουν με τη Γερτρούδη Στάιν οι κόρες τους μοιάζουν με τη Χάλι Μπέρι - πραγματικά δεν ξέρω πώς! Σε κάποια φάση αντιλαμβάνονται ότι ειναι πολύ της μόδας να έχεις σκύλο με ύψος το 1/3 του σαλονιού τους. Έτσι παίρνουν εκείνα τα μαλλιαρά σκυλιά των 70 κιλών που μοιάζουν με δεινόσαυρους, τους δίνουν ονόματα από βιβλία της Τζέιν Ώστιν.

Κι όταν γερνάνε δεν έχουν σχηματίσει μία φιλοσοφία ζωής, αλλά έχουν αποφασίσει πως αφού ήταν πετυχημένοι σε όλα ο θάνατος δε θα τους αγγίξει. Έτσι προσλαμβάνουν προσωπικούς γυμναστές και καταπίνουν τονωτικά χάπια σαν καραμέλες. Τα βλέπεις στο βουνό να διασχίζουν τη χώρα πάνω στα σκι με πρόσωπα τόσο αγέλαστα που κάνουν τον Ντικ Τσέινι να μοιάζει με τον Τζέρι Λιούις. (Γέλια) Kαι όταν περνάνε ξυστά δίπλα σου είναι λες και σε προσπέρασε μια σιδερένια μπάρα δημητριακών που ανέβαινε το λόφο.

(Γέλια)

Αυτό λοιπόν είναι μέρος της ζωής αλλά δεν είναι ολόκληρη η ζωή! Και μέσα στα τελευταία χρόνια νομίζω ότι αρχίζουμε να αποκτούμε μια βαθύτερη γνώση της ανθρώπινης φύσης και του ποιοι είμαστε. Δε βασίζεται στη μελέτη θεολογίας ή φιλοσοφίας, αλλά στη μελέτη του μυαλού, μέσα απ' όλα τα πεδία της έρευνας, από τη νευρολογία στη διανόηση, τη συμπεριφορική οικονομία, τη ψυχολογία, την κοινωνιολογία, συντελείται μια επανάσταση στη συνείδηση. Και αν συνθέσεις όλα τα δεδομένα έχεις μια νέα οπτική για την ανθρώπινη φύση. Και αντί για μία ψυχρή υλιστική άποψη της φύσης, πρόκειται για ένα νέο ουμανισμό. Πιστεύω πως όταν συγκεντρώσεις αυτή την έρευνα, ξεκινάς με τρεις βασικές παραδοχές.

Η πρώτη είναι ότι ενώ το ενσυνείδητο γράφει την αυτοβιογραφία του είδους μας, το ασυνείδητο κάνει την περισσότερη δουλειά. Για να το θεσω πιο παραστατικά το ανθρωπινο μυαλό μπορεί να δεχτεί εκατομμύρια πληροφορίες σε ένα λεπτό και αντιλαμβάνεται συνειδητά μόλις 40. Aυτό δημιουργεί κάποια παράδοξα. Ένα απ' τα αγαπημένα μου είναι ότι όσοι λέγονται Ντένις είναι δυσανάλογα πιθανό να γίνουν οδοντίατροι, όσοι λέγονται Λώρενς να γίνουν δικηγόροι, γιατί ασυνείδητα μας έλκυουν πράγματα που μας είναι οικεία, γι αυτό και ονόμασα την κόρη μου Πρόεδρο των ΗΠΑ Μπρουξ. (Γέλια) Ακόμα ένα εύρημα είναι ότι το ασυνείδητο πέρα απ' το να 'ναι χαζό και να έχει ερωτικές επιθυμίες, στην πραγματικότητα είναι αρκετά έξυπνο. Ένα απ' τα πράγματα που κάνουμε και απαιτεί το 100% των νοητικών μας λειτουργιών είναι η αγορά επίπλων. Δύσκολο να φανταστείς πώς θα δείχνει ένας καναπές στο σαλόνι Για να το πετύχεις πρέπει να μελετήσεις το έπιπλο, να το "μαρινάρεις" στο μυαλό σου, να απασχοληθείς με κάτι άλλο, και μετά απο λίγες μέρες να ακολουθήσεις το ένστικτό σου, αφού ασυνείδητα έχεις φανταστεί πώς θα δείχνει.

Η δεύτερη παραδοχή είναι πως τα συναισθήματα είναι το κέντρο της σκέψης μας. Σε ανθρώπους με εγκεφαλικά και κακώσεις το μέρος του εγκεφάλου που επεξεργάζεται το συναίσθημα δεν είναι και πολύ "έξυπνο." Συνήθως είναι αβοήθητο. Ο μετρ του είδους είναι εδω μαζί μας σήμερα και θα μιλήσει αύριο το πρωί, είναι ο Αντόνιο Νταμάζιο. Κι ένα απ' τα πράγματα που μας έχει δείξει είναι ότι τα συναισθήματα δεν είναι ξεχωριστά από τη λογική αλλά είναι η βάση της γιατί μας λένε τί να αξιολογούμε. Έτσι το να διαβάζεις και να μελετάς τα συναισθήματά σου είναι μέρος της σοφίας.

Είμαι ένας μεσήλικας, όχι και πολύ συμφιλιωμένος με τα συναισθήματα. Μια απ' τις αγαπημένες μου ιστορίες αφορά κάτι μεσήλικες που τους έβαλαν σε ένα μηχάνημα σκαναρίσματος εγκεφάλου, κάτι που θεωρώ απόκρυφο αλλά δεν πειράζει, και τους έβαλαν να δουν ένα θρίλερ και επίσης τους ζήτησαν να περιγράψουν τα συναισθήματά τους απέναντι στις γυναίκες τους. Ο εγκέφαλος έδειξε τα ίδια και στις δυο περιπτώσεις! Ήταν σκέτος τρόμος. Έτσι το να μιλάω εγώ για συναισθήματα είναι σα να μιλάει ο Γκάντι για κραιπάλες, είναι όμως η βασική οργανωτική διεργασία της σκέψης. Μας λένε τι να αποτυπώσουμε. Το μυαλό είναι το αρχείο των συναισθημάτων μας.

Και η τρίτη παραδοχή είναι ότι δεν είμαστε κατά κύριο λόγο αυτόνομα άτομα. Είμαστε κοινωνικά ζώα, όχι λογικά. Βγαίνουμε από σχέσεις όπου έχουμε δει ο ένας μέσα στον άλλον. Έτσι όταν γνωρίζουμε άλλους αναπαριστούμε στο μυαλό μας αυτό που βλέπουμε στο δικό τους μυαλό. Όταν βλέπουμε ενα κυνηγητό σε μια ταινία νιώθουμε σα να το ζούμε όντως. Όταν βλέπουμε πορνό είναι σα να κάνουμε σεξ, όχι τοσο καλό βέβαια. Όταν ένα ερωτευμένο ζευγάρι περπατάει, όταν ένα πλήθος κόσμου στην Αίγυπτο ή την Τυνησία νιώθουν τα ίδια πράγματα, αυτό είναι μια βαθιά διείσδυση. Κι αυτή η επανάσταση του ποιοι είμαστε μας κάνει να δούμε αλλιώς την πολιτική και κυρίως να δούμε αλλιώς το ανθρώπινο κεφάλαιο.

Είμαστε παιδιά του Γαλλικού Διαφωτισμού. Πιστεύουμε ότι η λογική είναι η μεγαλύτερη ικανότητα του μυαλού. Αλλά νομίζω ότι η έρευνα δείχνει ότι ο Βρετανικός Διαφωτισμός ή ο Σκωτσέζικος με το Ντέιβιντ Χιουμ και τον Άνταμ Σμιθ προσέγγισαν καλύτερα το ποιοι είμαστε -- η λογική μπορεί να είναι αδύναμη, ενώ τα συναισθήματα δυνατά και αξιόπιστα. Kαι αυτό εξανθρωπίζει κάπως τις προκαταλήψεις που έχουμε στην κουλτούρα μας. Μας δίνει να καταλάβουμε καλύτερα τι χρειάζεται για να θριαμβεύσουμε. Όταν λέμε ανθρώπινο κεφάλαιο εννοούμε συνήθως μετρήσιμα πράγματα όπως βαθμούς, εξετάσεις, πτυχία, αριθμό ετών εκπαίδευσης. Όμως μια ζωή με νόημα στη δίνουν πράγματα που είναι βαθύτερα για τα οποία δεν έχουμε καν λέξεις. Αφήστε με να σας πω κανα δυο απ' αυτά που η έρευνα μας ωθεί στο να προσπαθούμε να κατανοήσουμε.

Το πρώτο χάρισμα ή ταλέντο είναι το να διαβάζεις τη σκέψη, να μπορείς να μπαίνεις στο μυαλό του άλλου και να παίρνεις αυτό που έχει να δώσει. Τα μωρά γεννιούνται με αυτή την ικανότητα. Ο Μέλτζοφ απ' το Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον, έσκυψε πάνω από ένα μωρό ηλικίας 43 λεπτών. Έβγαλε τη γλώσσα του στο μωρό. Και το μωρό έκανε το ίδιο. Τα μωρά είναι ικανά να εισχωρούν στο μυαλό της μαμάς και να "κατεβάζουν" ό,τι βρίσκουν -- είναι ο τρόπος του να αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα. Στις ΗΠΑ το 55% των μωρών έχουν μια βαθιά αμφίδρομη συνομιλία με τη μαμά τους κι έτσι μαθαίνουν το πώς να έρχονται σε επαφή με άλλους. Όσοι έχουν μοντέλα για να έρχονται σε επαφή με άλλους έχουν ένα μεγάλο πλεονέκτημα στη ζωή. Επιστήμονες στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα έκαναν μια έρευνα με την οποία μπορούσαν να προβλέψουν σε ποσοστό 77%, από την ηλικία των 18 μηνών, ποια παιδιά θα τέλειωναν το λύκειο, με βάση το πόσο καλή σχέση είχαν με τις μαμάδες τους. 20% των παιδιών δεν έχουν τέτοια σχέση. Έχουν απαξιώσει τη σχέση με τις μητέρες τους. Έχουν πρόβλημα στο να κάνουν σχέσεις. Προχωράνε στη ζωή όπως οι βάρκες στον άνεμο -- προσπαθώντας να έρθουν κοντά με άλλους, αλλά δεν έχουν τον τρόπο. Το να μπορείς λοιπόν να μεταδίδεις γνώση έμμεσα είναι ένα ταλέντο.

Ένα δεύτερο ταλέντο είναι το να κρατάς σταθερή στάση. Το να μπορείς να έχεις την ηρεμία να ξεχωρίσεις τις στρεβλώσεις και τις αποτυχίες μέσα σου. Για παράδειγμα εμείς, είμαστε μηχανές αυτοπεποίθησης. Το 95% των καθηγητών μας λένε πως είναι πάνω απ' τον μέσο όρο. Το 95% των φοιτητών λένε πως οι κοινωνικές τους δεξιότητες είναι πάνω του μετρίου. Το περιοδικό Τάιμ ρώτησε τους Αμερικανούς αν ανήκουν στο τοπ 1% των πλούσιων. Το 19% απάντησε πως είναι. (Γέλια) Με την ευκαιρία, η αυτοπεποίθηση είναι και θέμα φύλου. Οι άντρες πνίγονται δυο φορές περισσότερο απ' τις γυναίκες γιατί οι άντρες πιστεύουν πως μπορούν να κολυμπήσουν όλη εκείνη τη λίμνη. Μερικοί όμως έχουν την ικανότητα να καταλάβουν μέχρι που φτάνουν τα όριά τους. Eίναι επιστημολογικά μετριόφρονες. Έχουν ανοιχτό μυαλό απέναντι στα ερωτήματα και τα εμπόδια. Και μπορούν να προσαρμόσουν τη θεωρία με τα στοιχεία που έχουν μπροστά τους. Έχουν περιέργεια. Τέτοια χαρακτηριστικά συχνά δεν έχουν να κάνουν με την ευφυία.

Το τρίτο χαρακτηριστικό είναι το να είσαι "μέτις" θα μπορούσαμε να το πούμε "μάγκας" - είναι ελληνική λέξη. Είναι μία ευαισθησία στο φυσικό περιβάλλον, η ικανότητα να εντοπίζεις μοτίβα σε ένα περιβάλλον -- το να "πιάνεις" το κλίμα. Ένας απ' τους συναδέλφους μου στους Τάιμς έκανε μια πολύ καλή δουλεία για κάποιους στρατιώτες στο Ιράκ που μπορούσαν να δουν ένα δρόμο και να ανιχνεύσουν αν υπάρχει νάρκη. Δεν μπορούσαν να εξηγήσουν πώς το έκαναν, αλλά ένιωθαν κάτι το κρύο, και τις περισσότερες φορές είχαν δίκιο. Το επόμενο χαρακτηριστικό είναι αυτό που μπορούμε να αποκαλέσουμε συμπάθεια, η ικανότητα να δουλεύεις σε ομάδες. Ιδιαίτερα βολικό αφού οι ομάδες είναι εξυπνότερες από τις μονάδες και οι ομάδες που συναντιούνται σε φυσικό χώρο είναι εξυπνότερες απ' αυτές που συναντιούνται ηλεκτρονικά καθώς το 90% της επικοινωνίας μας είναι μη-λεκτική. Η αποτελεσματικότητα μιας ομάδας δεν καθορίζεται από το ΙQ της αλλά απ' το πόσο καλά επικοινωνούν τα μέλη της και πόσο συχνά αλλάζουν οι συνομιλητές.

Το χαρακτηριστικό θα μπορούσε να λέγεται "ταίριασμα." Όλα τα παιδιά μπορούν να πουν "είμαι μία τίγρη" και να κάνουν την τίγρη. Φαίνεται τόσο απλό. Στην πραγματικότητα όμως είναι πολύ δύσκολο να παρεις το ΕΓΩ και το ΤΙΓΡΗΣ και να τα κάνεις ένα. Αυτό όμως είναι η πηγή της καινοτομίας. Για παράδειγμα αυτό που έκανε ο Πικάσο ήταν το να πάρει τη Δυτική τέχνη και τις Αφρικανικές μάσκες και να αναμείξει τα γεωμετρικά αλλά και τα ηθικά στοιχεία τους. Ούτε αυτά τα προσόντα είναι μετρήσιμα.

Το τελευταίο που θα πω είναι κάτι που θα μπορούσατε να αποκαλέσετε "κόλλημα." Αυτό δεν είναι ικανότητα, είναι κίνητρο. Το ενσυνείδητο διψάει για επιτυχία και κύρος. Το ασυνείδητο διψά για εκείνη τη στιγμή της υπερδιέγερσης που βγαίνουμε απ το σώμα μας και είμαστε χαμένοι μέσα σε μια πρόκληση -- όταν ο καλλιτέχνης έχει χαθεί στο έργο του, όταν ο φυσιολάτρης γίνεται ένα με τη φύση, όταν ο πιστός νιώθει την απόλυτη αγάπη του Θεού. Για τέτοια διψά το ασυνείδητο. Πολλοί από μας το νιώθουμε όταν αγαπάμε όταν νιώθουμε ότι θα εκραγούμε.

Μια απ τις καλύτερες περιγραφές που διάβασα όταν έκανα αυτή την έρευνα σχετικά με το πως το μυαλό διεισδύει και διεισδύεται την έχει γράψει ένας μεγάλος θεωρητικός και επιστήμονας, ο Ντάγκλας Χοφστάντερ απ' το Πανεπιστήμιο της Ιντιάνα. Ήταν παντρεμένος με κάποια Κάρολ και είχαν μια υπέροχη σχέση. Όταν τα παιδιά τους ήταν 5 και 2 ετών η Κάρολ έπαθε εγκεφαλικό και καρκίνο στο κεφάλι και πέθανε ξαφνικά. Ο Χοφστάντερ έγραψε ένα βιβλίο που λέγεται "Είμαι μια περίεργη θηλιά." Στο βιβλίο περιγράφει μια στιγμή λίγους μήνες αφότου πέθανε η Κάρολ -- κοιτούσε τις φωτογραφίες της πάνω στο τζάκι ή στο κομοδίνο της κρεβατοκάμαράς του.

Ορίστε τι έγραψε: "Κοίταξα το πρόσωπό της, τόσο βαθιά που ένιωσα ότι βρισκόμουν μέσα της. Και βρέθηκα να λέω ενώ έκλαιγα, "Αυτός είμαι εγώ, εγώ." Κι αυτές οι απλές λέξεις έφεραν στο μυαλό μου σκέψεις που είχα κάνει παλιά για την εξύψωση των ψυχών μας σε άλλο επίπεδο, για το ότι στο βάθος των ψυχών μας βρίσκονται οι ίδιες ελπίδες και τα ίδια όνειρα για τα παιδιά μας, για το ότι ξέρω πως αυτές οι ελπίδες δεν είναι ξεχωριστές αλλά μία, κάτι ξεκάθαρο που καθόρισε και τους δυο μας, που μας έκανε μία μονάδα -- μονάδα που μέχρι τότε δεν είχα καν φανταστεί ότι μπορεί να υπάρχει πριν παντρευτώ και κάνω παιδιά. Διαπίστωσα ότι η Κάρολ μπορεί να είχε πεθάνει εκείνο το κομμάτι της όμως όχι, είχε επιζήσει μέσα στο μυαλό μου."

Οι Έλληνες λένε ότι μόνοι μας τραβάμε στην ανηφόρα της σοφίας. Παρόλο τον πόνο του ο Χοφστάντερ κατάλαβε πόσο βαθιά διαπερνάμε ο ένας τον άλλον. Οι αποτυχίες της πολιτικής τα τελευταία 30 χρόνια μας έδειξαν νομίζω πόσο ρηχά αντιλαμβάνομαστε την ανθρώπινη φύση. Τώρα που ερχόμαστε αντιμέτωποι με αυτό και τις αποτυχίες που πηγάζουν απ' την ανικανότητά μας να φτάσουμε στη ρίζα του ποιοι είμαστε, έρχεται αυτή η επανάσταση στη συνείδηση -- άνθρωποι σε τόσα πεδία έρευνας ανακαλύπτουν το βάθος της φύσης μας και μένουν μαγεμένοι απ' αυτό το νέο ουμανισμό. Η ανακάλυψη από το Φρόυντ της έννοιας του ασυνείδητου είχε τεράστια επίδραση στην εποχή του. Σήμερα εξερευνούμε με μεγαλύτερη ακρίβεια το ασυνείδητο - το ποιοι είμαστε βαθιά μέσα μας. Και αυτό θα επηρεάσει βαθιά και με υπέροχο τρόπο την κουλτούρα μας.

Σας ευχαριστώ.

(Χειροκρότημα)