Κάρλο Ράττι: Μια αρχιτεκτονική που αισθάνεται και ανταποκρίνεται

Καλησπέρα σε όλους. Έχω να σας δείξω κάτι. (Γέλια) Σκεφτείτε το σαν ένα αιωρούμενο εικονοστοιχείο. Αυτό είναι ό,τι στο εργαστήριό μας λέμε αισθητό σχεδιασμό. Αφήστε με να σας πω λίγα λόγια γι΄ αυτό. Αν πάρετε αυτήν την εικόνα -- κατάγομαι από την Ιταλία, και κάθε αγόρι στην Ιταλία μεγαλώνει με αυτήν την εικόνα στον τοίχο του δωματίου του. Μα ο λόγος που σας το δείχνω αυτό είναι γιατί κάτι πολύ ενδιαφέρον συνέβη στη Φόρμουλα 1 τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Κάποιο καιρό πριν, αν ήθελες να κερδίσεις έναν αγώνα της Φόρμουλα 1, έπαιρνες το χρηματικό ποσό σου και το στοιχημάτιζες σε έναν καλό οδηγό και ένα καλό αμάξι. Και αν το αμάξι και ο οδηγός ήταν αρκετά καλοί, κέρδιζες τον αγώνα. Σήμερα, αν θες να κερδίσεις τον αγώνα, ουσιαστικά χρειάζεσαι κάτι σαν αυτό -- κάτι που παρακολουθεί το αυτοκίνητο σε πραγματικό χρόνο, έχει μερικές χιλιάδες αισθητήρες που μαζεύουν πληροφορίες από το αμάξι, μεταβιβάζοντας τις πληροφορίες αυτές στο σύστημα, και μετά επεξεργάζοντάς τες και χρησιμοποιώντας τες ώστε να επιστρέψουν στο αμάξι με αποφάσεις και αλλάζοντας πράγματα σε πραγματικό χρόνο ενόσω συλλέγονται οι πληροφορίες. Αυτό είναι που, με μηχανικούς όρους, θα ονομάζαμε ένα σύστημα ελέγχου σε πραγματικό χρόνο. Και βασικά, είναι ένα σύστημα δύο συντελεστών -- ενός αισθητήρα και μιας συνιστώσας ενεργοποίησης.

Αυτό που είναι ενδιαφέρον σήμερα είναι ότι τα συστήματα ελέγχου πραγματικού χρόνου αρχίζουν να μπαίνουν στη ζωή μας. Οι πόλεις μας, τα τελευταία χρόνια έχουν απλά καλυφθεί από δίκτυα, ηλεκτρονικά. Γίνονται υπολογιστές ανοιχτών χώρων. Και, σαν υπολογιστές ανοιχτών χώρων, αρχίζουν να ανταποκρίνονται διαφορετικά ώστε να μπορούν να γίνουν αισθητοί και να ενεργοποιηθούν. Αν φτιάξουμε τις πόλεις, είναι μεγάλη υπόθεση. Παρεμπιπτόντως, ήθελα να αναφέρω, ότι οι πόλεις αποτελούν μόνο το 2% του φλοιού της γης, μα φιλοξενούν το 50% του παγκόσμιου πληθυσμού. Είναι το 75% της ενεργειακής κατανάλωσης -- το 80% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Έτσι αν ήμαστε σε θέση να κάνουμε κάτι με τις πόλεις, είναι μεγάλη υπόθεση. Πέρα απ΄ τις πόλεις, όλοι αυτοί οι αισθητήρες και οι ενεργοποιήσεις μπαίνουν στα καθημερινά μας αντικείμενα.

Αυτό είναι από μία έκθεση που διοργανώνει η Πάολα Αντονέλλι φέτος το καλοκαίρι στο ΜοΜΑ. Λέγεται ¨Μίλα Μου.¨ Τα αντικείμενά μας, το περιβάλλον μας, αρχιζει να μας απαντά. Κατά κάποιο τρόπο είναι σχεδόν σαν κάθε άτομο εκεί έξω να γίνεται και αισθητήρας και ενεργοποιητής. Και αυτό αλλάζει δραστικά την αλληλεπίδραση που έχουμε ως άνθρωποι με το περιβάλλον εκεί έξω. Κατά μία έννοια, είναι σχεδόν όπως στο παλιό όνειρο του Μιχαήλ Άγγελου... ξέρετε, όταν ο Μιχαήλ Άγγελος έπλασε τον ¨Μωυσή¨, στο τέλος είπε ότι πήρε το σφυρί, το πέταξε στον Μωυσή -- βασικά ακόμα μπορείτε να δείτε ένα μικρό ράγισμα απο κάτω -- και είπε, φώναξε, ¨Perché non parli? Γιατί δεν μιλάς;¨ Σήμερα, για πρώτη φορά, το περιβάλλον μας αρχίζει να μας απαντά. Και θα σας δείξω μόνο μερικά παραδείγματα -- πάλι, με την ιδέα ανίχνευσης του περιβάλλοντος και ενεργοποίησης.

Ας ξεκινήσουμε με την ανίχνευση. Το πρώτο έργο που ήθελα να μοιραστώ μαζί σας είναι από τα πρώτα του εργαστηρίου μας. Ήταν 4,5 χρόνια πριν στην Ιταλία. Και αυτό που κάναμε εκεί ήταν ουσιαστικά να χρησιμοποιήσουμε έναν νέο τύπο δικτύου που εκείνο το καιρό είχε αναπτυχθεί σε όλο τον κόσμο -- ένα δίκτυο κινητών τηλεφώνων -- και να χρησιμοποιήσουμε ανώνυμες και συγκεντρωμένες πληροφορίες από το δίκτυο που έτσι κι αλλιώς συλλέγεται από τον διαχείριστη για να καταλάβουμε πώς λειτουργεί μία πόλη. Το καλοκαίρι αυτό ήταν τυχερό -- το 2006. Τότε η Ιταλία κέρδισε το Παγκόσμιο Κύπελο ποδοσφαίρου. Μερικοί ίσως θυμάστε, έπαιζαν Ιταλία και Γαλλία, και στο τέλος ο Ζιντάν, η κεφαλία. Και τελοσπάντων, η Ιταλία στο τέλος κέρδισε.

(Γέλια)

Λοιπόν δείτε τί έγινε εκείνη τη μέρα μόνο παρακολουθώντας την δραστηριότητα στο δίκτυο. Εδώ βλέπτε την πόλη. Βλέπετε το Κολοσσαίο κεντρικά, τον ποταμό Τίβερη. Είναι πρωί, πριν τον αγώνα. Βλέπετε το χρονοδιάγραμμα επάνω. Νωρίς το απόγευμα, άνθρωποι εδώ κι εκεί δημιουργόντας κλήσεις και κινούμενοι. Ο αγώνας αρχίζει -- ησυχία. Η Γαλλία σκοράρει. Η Ιταλία σκοράρει. Ημίχρονο, ο κόσμος κάνει μια σύντομη κλήση και πάει στην τουαλέτα. Δεύτερο ημίχρονο. Τέλος του κανονικού χρόνου. Πρώτες καθυστερήσεις, δεύτερες. Ο Ζιντάν, η κεφαλιά σε μια στιγμή. Η Ιταλία κερδίζει. Ναι. (Γέλια) (Χειροκρότημα) Εκείνη τη νύχτα όλοι πήγαν να γιορτάσουν στο κέντρο. Είδατε την μεγάλη κορυφή. Την επόμενη μέρα, όλοι πήγανε στο κέντρο για να δουν την νικητήρια ομάδα και τον τότε πρωθυπουργό. Και μετά όλοι μετακινήθηκαν προς τα κάτω. Βλέπετε την εικόνα από το Τσίρκο Μάσσιμο, όπου, από τα ρωμαϊκά χρόνια, ο κόσμος πάει να γιορτάσει -- να κάνει πάρτυ και βλέπετε την κορυφή στο τέλος της μέρας. Λοιπόν, αυτό είναι μόνο ένα παράδειγμα του πώς μπορούμε να ανιχνεύουμε την πόλη σήμερα, όπως δεν θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει μόλις λίγα χρόνια πριν.

Άλλο ένα γρήγορο παράδειγμα περί αισθητήρων: δεν έχει σχέση με ανθρώπους, αλλά με πράγματα που χρησιμοποιούμε και καταναλώνουμε. Σήμερα ξέρουμε τα πάντα για την προέλευση των αντικειμένων. Αυτός είναι ένας χάρτης που σας δείχνει όλα τα τσιπ ενός υπολογιστή Μάκιντος, πώς ενώθηκαν. Μα ξέρουμε πολύ λίγα για το που πηγαίνουν τα αντικείμενα. Έτσι, σ' αυτό το έργο, ουσιαστικά σχεδιάσαμε μικρές ετικέτες για να ανιχνεύουμε τα σκουπίδια καθώς κινούνται μέσα στο σύστημα. Ξεκινήσαμε με έναν αριθμό εθελοντών που μας βοήθησαν στο Σιάτλ. μόλις ένα χρόνο πριν, να σημαδεύσουμε αυτά που πέταγαν στα σκουπίδια -- διάφορα αντικείμενα, όπως βλέπετε εδω -- πράγματα που θα πετούσαν έτσι κι αλλιώς. Μετά βάλαμε ένα μικροτσιπ, μια μικρή ετικέτα, πάνω στο σκουπίδι και αρχίσαμε να το ακολουθούμε. Εδώ είναι τα αποτελέσματα που λάβαμε.

(Μουσική)

Από το Σιάτλ... μετά από μια βδομάδα. Με αυτές τις πληροφορίες συνειδητοποιήσαμε πολλά για την αναποτελεσματικότητα του συστήματος. Μπορούμε να κάνουμε το ίδιο με πολλή λιγότερη ενέργεια. Αυτά τα δεδομένα δεν ήταν διαθέσιμα πριν. Μα υπάρχει μεγάλη σπατάλη στις μεταφορές και παράξενα πράγματα που συμβαίνουν. Μα από την άλλη πιστεύουμε ότι αν βλέπουμε καθημερινά ότι κυπελάκι που πετάμε δεν εξαφανίζεται, υπάρχει ακόμα κάπου στον πλανήτη. Και το πλαστικό μπουκάλι που πετάμε κάθε μέρα παραμένει εδώ. Αν το δείξουμε αυτό στον κόσμο, τότε μπορούμε επίσης να προωθήσουμε μια άλλαγη συμπεριφοράς. Αυτός λοιπόν ήταν ο σκοπός της εργασίας.

Ο συνάδελφός μου στο ΜΙΤ, ο Ασσάφ Μπίντερμαν, θα μπορούσε να σας πει περισσότερα σχετικά με την ανίχνευση και πολλά άλλα υπέροχα πράγματα που είναι εφικτά μ΄ αυτήν, μα ήθελα να προχωρήσω στο δεύτερο μέρος που συζητήσαμε αρχικά, κι αυτό είναι η ενεργοποίηση του περιβάλλοντός μας. Και το πρώτο έργο είναι κάτι που κάναμε δύο χρόνια πριν στην Θαραγόθα, στην Ισπανία. Ξεκίνησε με μια ερώτηση του δημάρχου της πόλης, που ήρθε λέγοντας ότι η Ισπανία και η νότια Ευρώπη έχουν μια όμορφη παράδοση με την χρήση νερού σε δημόσιους χώρους, στην αρχιτεκτονική. Και η ερώτηση ήταν: Πως θα μπορούσε η νέα τεχνολογία να προστεθεί σε κάτι τέτοιο; Μια από τις ιδέες που αναπτύχθηκε σ΄ ένα εργαστήριο του ΜΙΤ ήταν, φανταστείτε αυτόν τον σωλήνα, κι έχετε βαλβίδες, ηλεκτρομαγνητικές βαλβίδες, καρτέλες, που ανοιγοκλείνουν. Δημιουργείς κάτι σαν μια κουρτίνα νερού από εικονοστοιχεία νερού. Όταν αυτά τα εικονοστοιχεία πέφτουν, μπορείς να γράψεις πάνω τους, μπορείς να δείξεις σχήματα, εικόνες, κείμενο. Μπορείς ακόμα να το πλησιάσεις και αυτό θα ανοίξει για να περάσεις από μέσα του, όπως βλέπετε εδώ.

Λοιπόν, το παρουσιάσαμε στον δήμαρχο Μπεγιόχ. Του άρεσε πολύ. Και πήραμε την έγκρισή του να σχεδιάσουμε ένα κτίριο στην είσοδο της έκθεσης. Το ονομάσαμε Ψηφιακό Υδάτινο Περίπτερο. Όλο το κτίριο αποτελείται από νερό. Δεν υπάρχουν πόρτες ή παράθυρα, μα όταν το πλησιάζεις θα ανοίξει για να μπεις. (Μουσική) Η στέγη καλύπτεται επίσης από νερό. Και αν υπάρχει λίγος άνεμος, αν θες να ελαχιστοποιήσεις το πιτσίλισμα, μπορείς να χαμηλώσεις την στέγη. Ή θα μπορούσες να κλείσεις το κτίριο, και όλη η αρχιτεκτονική θα εξαφανιζόταν, όπως εδώ. Ξέρετε, αυτό το καιρό κυκλοφορούν χειμωνιάτικες φωτογραφίες όταν κατεβάζουν την στέγη οι άνθρωποι που ήταν εκεί και λένε "Κατεδάφισαν το κτίριο". Όχι, δεν το κατεδάφισαν, μόνο που όταν κατεβαίνει, η αρχιτεκτονική σχεδόν εξαφανίζεται. Εδώ το κτίριο λειτουργεί. Βλέπετε εδώ κάποιον ν' αναρωτιέται τι συμβαίνει στο εσωτερικό. Κι εδώ ήμουν εγώ προσπαθώντας να μην βραχώ, δοκιμάζοντας τους αισθητήρες που ανοίγουν το νερό.

Πρέπει να σας πω τι συνέβη μια νύχτα όταν όλοι οι αισθητήρες έπαψαν να λειτουργούν. Μα ουσιαστικά εκείνη τη νύχτα, είχε ακόμα περισσότερη πλάκα. Όλα τα παιδία της Θαραγόθα ήρθαν στο κτίριο, γιατί ο τρόπος συναναστροφής με το κτίριο έγινε διαφορετικός. Όχι πια ένα κτίριο που θα σου άνοιγε να περάσεις, μα ένα κτίριο που έκανε ανοίγματα και άνοιγε τρύπες στο νερό, και εσύ έπρεπε να πηδήσεις χωρίς να βραχείς.

(Βίντεο) (Θόρυβος Πλήθους)

Και αυτό ήταν πολύ ενδιαφέρον για μας, γιατί, ως αρχιτέκτονες, ως μηχανικοί, ως σχεδιαστές, πάντα σκεφτόμαστε το πώς οι άνθρωποι θα χρησιμοποιούν αυτά που σχεδιάζουμε. Μα ύστερα η πραγματικότητα είναι πάντα απρόβλεπτη. Και αυτή είναι η ομορφία του να φτιάχνεις αντικείμενα που χρησιμοποιούνται και διαδρούν με τους ανθρώπους.

Εδώ μια εικόνα του κτιρίου τότε με τα φυσικά εικονοστοιχεία, φτιαγμένα από νερό, και προβολείς επάνω τους. Και αυτό μας οδήγησε στο να σκεφτούμε το επόμενο έργο που θα σας δείξω τώρα. Φανταστείτε εκείνα τα εικονοστοιχεία να μπορούσαν να πετάξουν. Φανταστείτε να είχες μικρά ελικόπτερα που κινούνται στον αέρα, και καθένα τους με ένα μικρό εικονοστοιχείο με εναλλασσόμενα φώτα -- σχεδόν σαν σύννεφο που κινείται στον χώρο. Εδώ είναι το βίντεο.

(Μουσική)

Λοιπόν, φανταστείτε ένα ελικόπτερο, όπως αυτό που είδαμε πριν, να κινείται μαζί με άλλα, συχρονισμένα. Έτσι έχεις αυτό το σύννεφο. Έχεις ένα είδος ευκίνητης οθόνης σαν αυτήν -- μια δισδιάστατη τακτική διαμόρφωση. ή τριών διαστάσεων, όπου αυτό που αλλάζει είναι το φως, όχι η θέση των εικονοστοιχείων. Μπορείτε να παίξετε με μια άλλη μορφή. Φανταστείτε την οθόνη σας να εμφανίζεται σε διαφορετικές κλίμακες ή μεγέθη, διαφορετικούς τύπους ανάλυσης. Και μπορεί όλο το πράγμα να είναι μόνο ένα τρισδιάστατο σύννεφο εικονοστοιχείων που μπορείς να πλησιάσεις να να διαπεράσεις και να βλέπεις από πολλές οπτικές γωνίες. Αυτή είναι η πραγματική Flyfire που κατεβαίνει και φτιάχνει το ομοιόμορφο πλέγμα όπως πριν. Όταν ανάβεις το φως, βλέπεις ουσιαστικά αυτό. Το ίδιο που είδαμε και πριν. Και φανταστείτε καθένα τους να ελέγχεται από έναν άνθρωπο. Μπορεί το κάθε εικονοστοιχείο να δέχεται δεδομένα από ανθρώπους, από την ανθρώποινη κίνηση.

Θέλω να σας δείξβ κάτι εδώ για πρώτη φορά. Δουλέυαμε με τον Ρομπέρτο Μπόλλε, από τους κορυφαίους σύγχρονους χορευτές μπαλέτου -- το étoile στο Μετροπόλιταν της Νέας Υόρκης και η Σκάλα του Μιλάνου -- και αιχμαλωτίσαμε την κίνησή του τρισδιάστατα για να την χρησιμοποιήσουμε ως εισαγώμενο δεδομένα στο Flyfire. Εδώ βλέπετε τον Ρομπέρτο να χορεύει. Στα αριστερά βλέπετε τα εικονοστοιχεία, πώς αιχμαλωτίζονται οι διαφορετικές αναλύσεις. Είναι και τρισδιάσταση σάρωση σε πραγματικό χρόνο και αιχμαλώτιση κίνησης. Έτσι μπορείς να ανακατασκευάσεις μία ολόκληρη κίνηση. Από την αρχή ως το τέλος. Μα μετά, άπαξ και πάρουμε τα εικονοστοιχεία, μπορούμε να παίξουμε μ΄ αυτά με το χρώμα και την κίνηση την βαρύτητα και την περιστροφή. Θέλουμε να το χρησιμοποιήσουμε σαν πιθανή είσοδο για το Flyfire.

Ήθελα να σας δείξω την τελευταία μας δουλειά. Είναι κάτι που φτιάχνουμε για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου. Λέγεται "Το Σύννεφο", Και η ιδέα είναι ξανά να δραστηριοποιήσουμε ανθρώπους να κάνουν κάτι και να αλλάξουν το περιβάλλον τους -- να μεταδώσουνε κάτι που λέμε αύξηση συννέφου -- σαν την αύξηση αχυρώνα, μόνο με σύννεφο. Φανταστείτε να μπορεί καθένας να κάνει μια μικρή δωρεά για ένα εικονοστοιχείο. Νομίζω ότι είναι αξιοπρόσεκτο αυτό που συνέβη τα τελευταία δύο χρόνια τις τελευταίες δύο δεκαετίες, που από τον φυσικό κόσμο πήγαμε στον ψηφιακό. Αυτό τα έχει ψηφιοποιήσει όλα, την γνώση, και τα έχει κάνει διαθέσιμα μέσω του διαδικτύου.

Σήμερα, για πρώτη φορά -- και αυτό μας το έδειξε η εκστρατεία του Ομπάμα -- μπορούμε από τον ψηφιακό κόσμο, από την αυτο-οργανωμένη δύναμη των δικτύων, να πάμε στον φυισκό κόσμο. Αυτό στην περίπτωσή μας είναι να το χρησιμοποιήσουμε για τον σχεδιασμό και την δημιουργία ενός συμβόλου. Αυτό σημαίνει κάτι κτιστό σε μία πόλη. Μα αύριο μπορεί να είναι προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ερχόμενες προκλήσεις -- σκεφτείτε τισ κλιματικές αλλαγές ή τις εκπομπές διοξιδείου του άνθρακα -- πώς μπορούεμ από τον ψηφιακό στον φυσικό κόσμο. Η ιδέα ότι μπορούμε να δραστηριοποιήσουμε ανθρώπους κάνοντας αυτό το πράγμα μαζί, συλλογικά.

Το σύννεφο είναι φτιαχμνένο, ξανά, από εικονοστοιχεία. Όπως ένα πραγματικό σύννεφο αποτελείται από σωματίδια. Κι αυτά είναι σωματίδια νερού, ενώ το σύννεφό μας αποτελείται από εικονοστοιχεία. Είναι μια φυσική δομή στο Λονδίνο, μα καλυπτόμενη από εικονοστοιχεία. Μπορείς να μπεις μέρα, να ζήσεις διάφορα πράγματα. Μπορείς να δεις απο κάτω του να μοιράζεσαι τις στιγμές των Ολυμπιακών του 2012 και παραπέρα, και χρησιμοποιώντας το σαν σύνδεσμο με την κοινωνία. Έτσι και το φυσικό σύννεφο στον ουρανό και κάτι που μπορείς να ανεβείς στην κορυφή του, όπως η νέα βουνοκορφή του Λονδίνου. Μπορείς να εισέλθεις. Και ένα είδος ψηφιακού νυχτερινού φάρου -- μα πιο σημαντικό, ένα νέο είδος εμπειρίας για όποιον θέλει να ανεβεί στην κορυφή.

Σας ευχαριστώ.

(Χειροκρότημα)