Άλεξ Στέφεν: το κοινόχρηστο μέλλον των πόλεων

Η κλιματική αλλαγή είναι ήδη ένα φλέγον ζήτημα και γίνεται ακόμα πιο φλέγον, επειδή καταλαβαίνουμε ότι πρέπει να κάνουμε περισσότερα από όσα κάνουμε. Καταλαβαίνουμε, ουσιαστικά, ότι όσοι ζούμε στον ανεπτυγμένο κόσμο πρέπει να πιεστούμε σημαντικά για να εκμηδενίσουμε τις εκλύσεις μας. Για να το θέσω απλά, αυτό δεν είναι και τόσο στα σχέδιά μας. Και τείνει να γίνει κάπως τρομακτικό όταν βλέπουμε την πραγματικότητα σήμερα και το μέγεθος του προβλήματος που αντιμετωπίζουμε. Και όταν έχουμε τρομακτικά προβλήματα μπροστά μας, τείνουμε να βρίσκουμε απλές απαντήσεις. Και νομίζω ότι αυτό κάναμε με την κλιματική αλλαγή. Βλέπουμε από πού προέρχονται οι εκλύσεις -- προέρχονται από τις εξατμίσεις, τα φουγάρα κ.λπ. και λέμε, εντάξει, το πρόβλημα είναι ότι προέρχονται από τα ορυκτά καύσιμα που καίμε, επομένως, η απάντηση πρέπει να είναι η αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων με καθαρές πηγές ενέργειας. Και ενώ, φυσικά, χρειαζόμαστε καθαρή ενέργεια, θα σας πω ότι είναι πιθανό αντιμετωπίζοντας την κλιματική αλλαγή ως πρόβλημα παραγωγής καθαρής ενέργειας, να εγκλωβιστούμε και να μην το λύσουμε.

Και ο λόγος γι' αυτό είναι ότι ζούμε σε έναν πλανήτη που αστικοποιείται γρήγορα. Αυτό δεν είναι κάτι νέο για εμάς. Παρόλα αυτά, είναι δύσκολο καμιά φορά να θυμόμαστε την έκταση της αστικοποίησης αυτής. Μέχρι τα μέσα του αιώνα, θα έχουμε γύρω στα οκτώ δισεκατομμύρια -- ίσως παραπάνω -- ανθρώπους που θα ζουν σε πόλεις ή σε απόσταση μίας ημέρας από αυτές. Θα είμαστε ένα άκρως αστικοποιημένο είδος. Προκειμένου να παραχθεί η ενέργεια που απαιτείται για οκτώ δισεκατομμύρια αστούς των οποίων οι πόλεις μοιάζουν με αυτές στις οποίες ζούμε σήμερα στον παγκόσμιο Βορρά, θα έπρεπε να παράγουμε μία τρομακτικά μεγάλη ποσότητα ενέργειας. Είναι πιθανό ότι δεν θα μπορούμε καν να δημιουργήσουμε τόση καθαρή ενέργεια. Άρα, αν μιλούμε σοβαρά για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής σε έναν αστικοποιούμενο πλανήτη, πρέπει να ψάξουμε κάπου αλλού για τη λύση.

Η λύση, ουσιαστικά, μπορεί να είναι πιο κοντά απ' ό,τι νομίζουμε. Επειδή όλες οι πόλεις που κτίζουμε αποτελούν ευκαιρίες. Κάθε πόλη καθορίζει σε πολύ μεγάλο βαθμό την ποσότητα ενέργειας που χρησιμοποιούν οι κάτοικοί της. Τείνουμε να σκεφτόμαστε την ενεργειακή χρήση ως θέμα συμπεριφοράς -- επιλέγω να ανάψω αυτό το φως -- αλλά πραγματικά, τεράστιες ποσότητες ενέργειας προκαθορίζονται από τα είδη των κοινωνιών και των πόλεων όπου ζούμε. Δεν θα σας δείξω πολλά γραφήματα σήμερα, αλλά θα ήθελα να εστιάσω σε ένα για ένα λεπτό, μας λέει πραγματικά πολλά για το τι πρέπει να ξέρουμε -- που πολύ απλά είναι ότι αν πάρετε, για παράδειγμα, τις μεταφορές, μία μεγάλη κατηγορία κλιματικών εκλύσεων, υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ της πυκνότητας της πόλης και της ποσότητας των κλιματικών εκλύσεων που απελευθερώνουν οι κάτοικοί της στον αέρα. Και η συσχέτιση, φυσικά, είναι ότι τα πυκνότερα μέρη έχουν μικρότερες εκλύσεις -- που πραγματικά δεν είναι δύσκολο να το σκεφτεί κανείς.

Βασικά, υποκαθιστούμε στις ζωές μας την πρόσβαση στα πράγματα που θέλουμε. Βγαίνουμε έξω και μπαίνουμε στα αυτοκίνητά μας και οδηγούμε από το ένα μέρος στο άλλο. Και ουσιαστικά χρησιμοποιούμε κίνηση για να αποκτήσουμε πρόσβαση. Αλλά όταν ζούμε σε μία πυκνότερη κοινωνία, ξαφνικά αυτό που διαπιστώνουμε, φυσικά, είναι ότι τα πράγματα που χρειαζόμαστε βρίσκονται κοντά μας. Και καθώς το πιο βιώσιμο ταξίδι είναι αυτό που δεν χρειαζόταν εξ αρχής να κάνεις, ξαφνικά οι ζωές μας γίνονται αμέσως πιο βιώσιμες. Και είναι εφικτό, φυσικά, να αυξηθεί η πυκνότητα των κοινωνιών γύρω μας.

Κάποια μέρη το κάνουν αυτό με νέες οικογειτονιές, αναπτύσσοντας καινούργιες βιώσιμες συνοικίες, που είναι πολύ καλό αν μπορεί να γίνει. Αλλά συνήθως, αυτό για το οποίο μιλάμε είναι ουσιαστικά να επαναδημιουργήσουμε τον αστικό ιστό που ήδη έχουμε. Μιλάμε για πράγματα όπως η ανάπτυξη πλήρωσης: πολύ σημαντικές μικρές αλλαγές εκεί που έχουμε κτίρια, εκεί που αναπτυσσόμαστε. Η αστική μετασκευή: η δημιουργία διαφορετικών χώρων και χρήσεων σε μέρη που ήδη υπάρχουν. Όλο και περισσότερο, διαπιστώνουμε ότι δεν χρειάζεται καν να πυκνώσουμε μία ολόκληρη πόλη. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι μία μέση πυκνότητα που φτάνει στο επίπεδο που δεν χρειάζεται να οδηγούμε τόσο πολύ κ.ο.κ. Και αυτό μπορεί να γίνει αυξάνοντας την πυκνότητα σε πολύ συγκεκριμένα σημεία. Μπορείτε να το φανταστείτε ως πασσάλους σκηνής που αυξάνουν την πυκνότητα ολόκληρης της πόλης.

Και διαπιστώνουμε ότι όταν το κάνουμε αυτό, μπορεί, μάλιστα, να έχουμε κάποια υπερ-πυκνά μέρη μέσα σε ένα ευρύτερο πλέγμα χώρων που ίσως είναι λίγο πιο άνετα πετυχαίνοντας τα ίδια αποτελέσματα. Τώρα, μπορεί να διαπιστώσουμε ότι κάποια μέρη είναι υπερβολικά πυκνά και συνεχίζουν να χρησιμοποιούν αυτοκίνητα, αλλά η αλήθεια είναι ότι, σε γενικές γραμμές, βλέπουμε ότι όταν συσσωρευθούν αρκετοί άνθρωποι υπό τις κατάλληλες συνθήκες, εμφανίζεται ένα όριο πέρα από το οποίο οι άνθρωποι σταματούν να οδηγούν πολύ και όσο προχωράει, όλο και περισσότεροι άνθρωποι, αν περιβάλλονται από χώρους στους οποίους νιώθουν άνετα, παρατούν τα αυτοκίνητά τους τελείως. Και αυτό είναι τεράστια ενεργειακή οικονομία. Επειδή αυτό που βγαίνει από την εξάτμισή μας είναι απλά η αρχή της ιστορίας με τις κλιματικές εκλύσεις των αυτοκινήτων. Έχουμε την παραγωγή του αυτοκινήτου, τη διάθεσή του, το παρκάρισμα και τους αυτοκινητοδρόμους κ.λπ. Όταν ξεμπερδέψει κανείς από όλα αυτά επειδή δεν τα χρησιμοποιεί καν, διαπιστώνουμε ότι μπορεί να υπάρξει μείωση εκλύσεων από μεταφορές μέχρι και 90%.

Και οι άνθρωποι το αγκαλιάζουν αυτό. Σε όλον τον κόσμο, όλο και περισσότεροι υιοθετούν τη μετακίνηση με τα πόδια. Οι άνθρωποι λένε ότι υπάρχει μετάβαση από την ιδέα του ονειρικού σπιτιού στην ονειρική γειτονιά. Και όταν το συνδυάσουμε αυτό με το είδος των πανταχού επικοινωνιών που αρχίζουμε να βιώνουμε, διαπιστώνουμε ουσιαστικά περισσότερη πρόσβαση μέσα στον ίδιο χώρο. Κάποια από αυτή είναι πρόσβαση με μεταφορές. Αυτός είναι ένας χάρτης Mapnificent που δείχνει πόσο μακριά από το σπίτι μου πηγαίνω σε 30 λεπτά με τα δημόσια μέσα μεταφοράς. Έχει και διαδρομές για περπάτημα. Δεν είναι τελειοποιημένο ακόμα. Αυτό είναι το Google Walking Maps. Ρώτησα πώς να κάνω τον περίπατο στο μονοπάτι Ρίτζγουεϊ και μου είπε να πάω μέσω Γκουέρνσι. Μου είπε ότι αυτή η διαδρομή, όμως, μπορεί να μην έχει πεζοδρόμια. (Γέλιο) Αλλά οι τεχνολογίες βελτιώνονται και αρχίζουμε να συγκεντρώνουμε αυτή την πλοήγηση. Και όπως ακούσαμε νωρίτερα, φυσικά, μαθαίνουμε πώς να τοποθετούμε πληροφορίες σε χαζά αντικείμενα. Πράγματα χωρίς καθόλου καλώδια, μαθαίνουμε πώς να περιλαμβάνουμε σε αυτά τα συστήματα σημείωσης και πλοήγησης.

Κάτι που διαπιστώνουμε είναι ότι αυτό που νομίζαμε πως ήταν το βασικό σημείο παραγωγής και κατανάλωσης, που είναι να αποκτήσουμε κάποια πράγματα, δεν είναι στην ουσία το πώς ζούμε καλύτερα σε πυκνά περιβάλλοντα. Αυτό που διαπιστώνουμε είναι ότι αυτό που θέλουμε είναι η πρόσβαση στις ικανότητες των πραγμάτων. Το αγαπημένο μου παράδειγμα είναι το τρυπάνι. Ποιος εδώ έχει τρυπάνι στο σπίτι του; Ωραία, κι εγώ έχω. Το μέσο τρυπάνι στα σπίτια χρησιμοποιείται περίπου από έξι έως είκοσι λεπτά σε όλη του τη ζωή αναλόγως ποιον θα ρωτήσεις. Αυτό που κάνουμε είναι ότι αγοράζουμε τρυπάνια με δυνητική ικανότητα χιλιάδων ωρών λειτουργίας, τα χρησιμοποιούμε μία ή δύο φορές για μία τρύπα στον τοίχο και τα αφήνουμε. Οι πόλεις μας, σας λέω, είναι στοίβες από αυτές τις επιπλέον ικανότητες. Και ενώ θα μπορούσαμε να προσπαθήσουμε να βρούμε νέους τρόπους χρήσης των ικανοτήτων αυτών -- όπως η μαγειρική ή η δημιουργία αγαλμάτων από πάγο ή και ένα μαφιόζικο χτύπημα -- αυτό που θα καταλάβουμε είναι ότι ουσιαστικά η μετατροπή των προϊόντων αυτών σε υπηρεσίες στις οποίες έχουμε πρόσβαση όταν το θελήσουμε είναι πολύ πιο έξυπνος τρόπος.

Μάλιστα, ακόμη και ο χώρος μετατρέπεται σε υπηρεσία. Διαπιστώνουμε ότι οι άνθρωποι μπορούν να μοιραστούν τον ίδιο χώρο, να κάνουν πράγματα με τον άδειο χώρο. Τα κτίρια γίνονται ομάδες υπηρεσιών. Έτσι έχουμε νέα σχέδια που μας βοηθούν να πάρουμε τα μηχανικά πράγματα στα οποία ξοδεύαμε ενέργεια -- όπως θέρμανση, ψύξη κ.λπ. -- και να τα μετατρέψουμε σε πράγματα που αποφεύγουμε να ξοδεύουμε ενέργεια. Έτσι φωτίζουμε τα κτίρια με φως του ήλιου. Τα δροσίζουμε με τα ρεύματα αέρα. Τα θερμαίνουμε με ηλιοφάνεια. Μάλιστα, όταν κάνουμε αυτά τα πράγματα, διαπιστώνουμε ότι σε κάποιες περιπτώσεις η ενεργειακή χρήση στο κτίριο πέφτει έως και 90%. Το οποίο μας οδηγεί σε ένα άλλο όριο που ονομάζω πέταμα καλοριφέρ. Που πολύ απλά είναι ότι αν έχεις ένα κτίριο που δε χρειάζεται να θερμανθεί με καλοριφέρ, γλυτώνεις εκ των προτέρων πολλά χρήματα. Αυτά τα πράγματα έχουν όλο και μικρότερο κόστος κατασκευής από τα εναλλακτικά.

Τώρα όταν κοιτούμε τη δυνατότητα μείωσης της χρήσης προϊόντων, μείωσης της χρήσης μεταφορών, μείωσης της ενεργειακής χρήσης στα κτίρια, όλα αυτά είναι τέλεια, αλλά αφήνουν κάποια κενά. Και αν θέλουμε πραγματικά να γίνουμε βιώσιμες πόλεις, πρέπει να σκεφτούμε λίγο διαφορετικά. Αυτός είναι ένας τρόπος να κινηθούμε. Αυτή είναι η εκστρατεία του Βανκούβερ για το πόσο πράσινη πόλη είναι. Και φυσικά πολλοί άνθρωποι πήραν κυριολεκτικά την ιδέα ότι μία βιώσιμη πόλη είναι καλυμμένη με πράσινο. Έχουμε οράματα σαν κι αυτό. Έχουμε οράματα σαν κι αυτό. Έχουμε οράματα σαν κι αυτό.

Όλα αυτά είναι πολύ καλά έργα, αλλά τους ξεφεύγει κάτι, ότι το θέμα δεν είναι τα φύλλα ψηλά, το θέμα είναι τα συστήματα κάτω. Για παράδειγμα, μαζεύουν το βρόχινο νερό ώστε να μειώσουν τη χρήση νερού; Το νερό είναι ενεργειακά απαιτητικό. Μήπως περιλαμβάνουν πράσινες υποδομές, ώστε να συλλεχθούν οι απορροές και το νερό που φεύγει από τα σπίτια μας, να το καθαρίσουν και να το φιλτράρουν και μετά να μεγαλώσουν δέντρα στους δρόμους; Μας συνδέουν με τα οικοσυστήματα γύρω μας για παράδειγμα, συνδέοντάς μας με τα ποτάμια και επιτρέποντας την αποκατάσταση; Επιτρέπουν την επικονίαση, τα μονοπάτια επικονιαστών που οι μέλισσες και οι πεταλούδες θα ακολουθήσουν για να επιστρέψουν στις πόλεις; Παίρνουν έστω τα απορρίμματα από το φαγητό, τις ίνες κ.λπ., και να τα μετατρέψουν σε χώμα για να δεσμεύσουν τον άνθρακα -- να τον αφαιρέσουν από τον αέρα κατά τη διαδικασία χρήσης των πόλεων;

Σας ενημερώνω ότι όλα αυτά όχι μόνο είναι εφικτά, γίνονται ήδη και αυτό είναι κάτι πολύ καλό. Γιατί τώρα, η οικονομία μας σε γενικές γραμμές λειτουργεί όπως είπε ο Πολ Χόκεν, "κλέβοντας το μέλλον, πουλώντας το στο παρόν και λέγοντάς το ΑΕΠ". Και αν έχουμε άλλα οκτώ δισεκατομμύρια ή επτά δισεκατομμύρια ή ακόμη και έξι δισεκατομμύρια ανθρώπους σε έναν πλανήτη όπου οι πόλεις κλέβουν το μέλλον, θα μας τελειώσει το μέλλον πολύ γρήγορα. Αλλά αν σκεφτούμε διαφορετικά, νομίζω ότι μπορούμε να έχουμε πόλεις που όχι μόνο έχουν μηδενικές εκλύσεις, αλλά και απεριόριστες δυνατότητες.

Σας ευχαριστώ πολύ.

(Χειροκρότημα)