İmam Faysal Abdul Rauf: Eqonu itir, mərhəmətini tap

Dini inancımın mərhəmətdən uzaq olduğunu düşünənlərə rəğmən bu gün mərhəmət haqqında məhz islami yönündən danışacam Məsələnin mahiyyəti budur -

Bizim müqqədəs kitabımız Quran 114 surədən ibarətdir və hər bir surə "bismillah" dediyimiz kəlmə ilə başlayır ki, bu da "mərhəmətli, rəhmli Allahın adı ilə" mənasını verir. Sir Richard Burton- Elizabeth Taylor’la evlənmiş Richard Burton deyil, 19-cu əsrdə yaşamış və dünyanı dolaşmış və çoxlu ədəbi əsərləri tərcümə etmiş Richard Burton bu kəlməni "mərhəmətli və şəvqətli Allahın adı ilə" kimi tərcümə etmişdir.

Allahın insanlığa ünvanladığı Quran kəlamlarında əks olunduğu kimi Allah elçisi Məhəmmədə - Adəmlə başlayan və Nuh, Musa, İbrahimlə davam edən İsanın da daxil olduğu peyğəmbərlər silsiləsini tamamlayan Məhəmməd peyğəmbərə deyir: "Ey Məhəmməd! Biz səni insanlara rəhmət, mərhəmət məqsədi xaricində gödərmədik."

Biz insanlara, xüsusən də müsəlman olaraq bizlərə - peyğəmbərin yolu ilə getməyi məqsəd kimi qəbul edənlərə, peyğəmbərə mümkün qədər çox bənzəmək mühümdür. Peyğəmbər belə buyurmuşdur: "Özünüzü Allahın əlamətləri ilə bəzəyin" Allahın ən böyük əlaməti olan rəhmliliyi barədə Quranda "Alllah özünə mərhəməti fərman vermişdir" kimi və ya "özünə rəhmlə hökm vermişdir" yazılır. Buna görə də bizim məqsəd və məramımızın da cövhərində mərhəmət və mərhəməti daim yaşadan, mərhəməti dilə gətirən, əmələ çevirən bir şeylər mözcud olmalıdır.

Bunlar hamısı gözəldir amma bir çox yanlışlıqlar edirik. Bəs onda dünyada mərhəmət azlığının səbəbi nədir? Bu sualı cavablandırmaq üçün biz mənəvi yolumuza nəzər salmalıyıq. Hər bir dini təlimdə "xarici yol" və "daxili yol" anlayışları vardır bunu biz ekzoterik və ezoterik yol da adlandırırıq İslamın ezoterik yolu - populyar Sufizm, ərəb dilində təsəvvüf kimi tanınır və bunu daşıyanlar - mürşidlər, ustadlar, sufi ənənələrini yaşadan mənəvi müəllimlər - peyğımbərimizin öyrətdikləri və nümunələrinə istinad edərək problemin harada olduğunu bizlərə çatdırırlar.

Peyğəmbərin qələbə çaldığı bir döyüşdən sonra o ardıcıllarına müraciətində "İndi biz kiçik döyüşdən böyük döyüşə qayıdırıq" demişdir

və onlar da - "Allahın elçisi, biz əldən düşmüşük, bu halla daha böyük döyüşə necə girə bilərik?"

Peyğımbər isə cavabında "Bu sizin özünüzlə, öz eqonuzla olan döyüşünüzdür" demişdir. İnsanlığın problemlərinin əsasında eqoizm, "mən" durur.

Tanınmış Sufi ustadı Ruminin bir hekayəti var - dostunun evinə gələn bir şəxsin hadisəsini nəql edir - adam qapını döyür içəridən bir səs "kimdir?" deyir.

Adam cavab verir -"mən" ingilis dilində desək - "I"

səs cavab verir - "çıx get".

Uzun illər sürən təlimlərdən, axtarışlardan və müridlikdən sonra o geriyə dönür və böyük itaətlə həmin qapını bir daha döyür

və səs "kimdir orda?" soruşur

və o deyir: "bu sənsən, ey qəlbqıran"

qapı açılır və səs deyir: "içəri keç, zira bu evdə iki "mən" üçün yer yoxdur". Yəni "iki eqo" nəzərdə tututlur

və Ruminin hekayələri ruhani yol üçün bir metaforadır. Allahın varlığında birdən çox "mən"ə yer yoxdur və bu yeganə "mən" də ilahi olandır. Hədisi-qüdsi açıqlamalarında Allah buyurur ki, mənim qulum və ya insan olaraq yaratdığım varlıq mənə yalnız ondan etmək istədiklərim vasitəsilə yaxınlaşa bilər. Aranızda tabeçiliyində işçiləri olan şəxslər bunun nə olduğunu yaxşı bilir. İşçinizdən hansısa bir iş tələb edin və əgər o bu işin öhdəsindən gələrsə deməli ona daha çox iş tapşırmaq olar.

Allah buyurur: "Mənim qulum ondan istədiklərimdən çoxunu edərək mənə yaxınlaşmaqda davam edir" - deyək ki, o sevgini yolunda "ekstra kreditlər" qazanır - "qulumu sevərkən" - Allah buyurur - "Mən onun gördüyü gözlərinə, eşitdiyi qulaqlarına, tuta bildiyi əllərinə, yeridiyi ayaqlarına və anladığı ürəyinə çevrilərəm." Bu bizim özümüzü ilahi olanla birləşdirir, bu bizim bütün ruhani yolumuzun, ənənəmizin məramı və məqsədidir.

Müsəlmanlar İsaya Sufi ustadı kimi, ruhani yolu vurğulamaq üçün göndərilmiş böyük bir elçi kimi baxırlar. O, "mən ruham və yol mənəm" dedikdə, Məhəmməd peyğımbər "məni kim görmüşsə, Allahı görmüşdür" deməsi onların varlığının tamamilə Allahın vasitəçiliyinə dəlalət etməsidir - onlar Allahın yolunun bir parçası olmuş, onlar öz nəfsləri və "mən"i - eqoları ilə deyil, Allahın məramı ilə yer üzünə yaymışlar. Mərhəmət dünyaya verilib, o bizdə doğuşdandır, o bizim içimizdədir. Edə biləcəyimiş şey "mən"imizi yolumuzdan dəf etməkdir, eqoizmimizi kənara atmaqdır.

Əminəm ki, böyük ehtimalla sizin burada hamınız və ya əksəriyyətiniz ruhi təcrübə adlandırdığımız hisslə rastlaşmısınız - bu həyatınızdakı bir an, bir dəqiqə, bəlkə bir neçə saniyə eqonuzun sərhədlərinin yoxa çıxdığını yaşamısınız və bu anda özümüzü ətrafla bir tam olan kimi bu qabdakı su ilə, bütün insanlıqla birlikdə, Yaradanla tamlıqda hiss etmisiniz - özünüzü gücün, qorxunun dərin məhəmmətin, həyatınızda nə vaxtsa hiss etmədiyiniz dərin mərhəmət hissinin mövcudluğunda hiss etmisiniz.

Bu an Allah tərəfindən bizə verilən bir bəxşişdir - elə bir bəxşiş ki, bir anlığa bizi "mən, mən, mənə, mənim" deməkdən məhrum edir və Ruminin hekayəsindəki adamın ilk dediyindən fərqli olaraq bu an biz "ah, bu hamısı Sənsən" deyirik Bunların hamısı sənsən. Bunların hamısı bizik. Biz, mən və hamımız Sənin bir parçanıq. Bütün yaradılış, bütün cisimlər, həyatın qaynağı və bütün bu səyahətin sonu - hamısı Sənsən. Sən həm də qəlblərimizi qıransan Sən hamımızın yönləndiyi ünvan, yaşamımızın məqsədisən uğrunda ölməli olduğumuzsan və uğrunda yenidən diriləcəyimiz olansan və Sən bizim mərhəmətli varlıq olaraq qalmağımıza səbəb olan Allahsan.

Bugünkü ismarıcımız və bugünkü məqsədimiz sizlərə - bu gün burada olanlara mərhəmət nizamının məqsədini xatırlamaqdır. Zira Quran bizə bunu hər zaman yadda saxlamağı və bir-birimizə xatırlarlamamızı təkid edər çünki, həqiqət biliyi hər bir insanın içindədir

və biz bunu bilirik. Bunu anlamağa imkanımız da var. Jung bunu instinktiv adlandıra bilər. Təhtəlşüurda, xəyallarımızda Quranda yazıldığı kimi - yuxu halımızda yəni, kiçik keçici ölüm. Yatmışkən yuxular görürük, hətta bu hallarda bəzilərimizin ruhu bədənimizi tərk edir və biz gözəl şeylər görürük. Biz sərhədsiz məkanlarda və sərhədsiz zamanlarda səyahətlər edirik. Ancaq bütün bunlar mərhəmətli və rəhmli yaradıcının adını yüksəltmək üçündür.

Tannı, Boq, ona istənilən adda müraciət etdiyimizdə...Allah, Ram, Om, onun nə cür adlandırdığımızdan asılı olmayaraq və ya o ilahi varlığa necə hansı formada üz tutmağımızdan asılı olmayaraq - - istənilən halda bu mütləq varlığın olduğu nöqtədir - mütləq sevgi, mərhəmət və rəhmət, mütləq bilik və mütləq əqlin olduğu yer Hindlilərin adlandırdığı "Satçidananda" kimi. Dillər fərqli olsalar da hədəf eynidir.

Ruminin başqa bir hekayəti var - üç nəfər barədə, biri türk, biri ərəb biri də, xatırlamıram, deyək ki malay biri angour istəyir, deyək ki, ingiliscə biri enab, o biri də üzüm istəyir istədikləri ilə bağlı "mən üzüm - enab - angour istəyirəm" deyə aralarında mübahisə düşür lakin anlamırlar ki, bu sözlər müxtəlif dillərdə eyni reallığı ifadə edir

Lakin təyinatına görə yalnız bir mütləq reallıq mövcuddur, bir mütləq varlıq - çünki bu mütləqlik təyinatına görə təkdir mütləq və tək. Varlığın bu mütləq bütünlüyü, şüurun bu mütləq birliyi, mütləq şüur, mərhəmət və eşq - ilahi olanın başlıca özəlliyidir.

Bu həm də ayrılıqda insan mənasını ifadə edən özəllikdir. Fiziki olaraq insanı təyin edən onun fizioloji varlığıdır. Lakin Allah insanı ruh və təbiətinə görə təyin edər.

Quranda yazıldığı kimi O, mələklərə üz tutaraq deyir: "Adəmi palçıqdan yaratdıqdan və öz ruhumdan ona üfürdüyümdən sonra ona səcdə edin." Mələklər insan bədəni deyil, insan ruhu qarşısında səcdə edirlər Niyə? Çünki ruh, insan ruhu ilahi nəfəsin, ilahi ruhun bir hissəsidir.

İnsanın ilahi cilddə yaradılması fikri İncildə də öz əksini tapmışdır. Tanrının təsviri nədir? Tanrının təsviri mütləq varlıqdır mütləq şüur, bilik və müdrüklük mütləq mərhəmət və məhəbbət

və buna görə də bizlər - insanlar üçün insan olmanın hansı anlama gəlməsinə dair ən ali hissləri insan varlığının nə demək olduğuna dair ən həyacan verici duyğuların anlamı içimizdəki ilahi nəfəsin düzgün daşıyıcısı kimi olmağımızdır - bu içimizdən, öz içimizdən gələn mükəmməllik axtarışıdır, həyatda olma, var olma müdrük, şüurlu, hissiyatlı, rəhmli olmaq və varlıqlara sevgi bəsləməkdir.

Bu mənim daşıdığım inam ənənəsinin özüdür, mənim öyrəndiyim və anladığım inam ənənəsinin özüdür. Bu bizim dayandığımız ümumi platformadır və bu platformada hamı eyni olsa biz yaşadığımız dünyanı daha gözəl məkana çevirə bilərik.

Hazırda uçurumun kənarındayıq və sizin kimi insanların sayəsində biz Isiah öngörüsünün həyata keçməsi və bu öngörüyə görə zaman gələcək ki, insanlar qılınclarını kotanlarla əvəz edəcəklər və müharibəyə heç zaman can atmayacaqlar,

insanlıq tarixində son bir həddə gəlib çatmışıq - eqomuza hakim olmalıyıq bunun hansı eqo olduğundan asılı olmayaraq - fərdi eqo, ailə eqosu, milli eqo - - qoy bütün təriflər yalnız Vahidə ünvanlansın.

Təşəkkürlər. Allah sizləri qorusun. Alqışlar