Kul waḥed fikum ɛendu el-sima el-mejjehda, el-waɛra, elli tzeɛzeɛ kter (subversive) w elli kkewnu el-texyar el-ṭabiɛi (Natural Selection) l el-ḥin. Hiya ṭerf ntaɛ teknolojya, f el-ɛṣab w el-smaɛ, terbeṭ ma bin el-mxuxa ntaɛ el-nas. Bayna belli rani nehḍer ɛla el-qudra ntaɛ el-luġa, laxeṭerš hiya elli txellikum teġġersu fekra men ɛqelkum nišan f el-ɛqel ntaɛ waḥdaxer, w yeqqedru huma tanik ysseyu ydirulek nefs el-ši, bla tešraṭ xdama wella Sidi Ɛebbaz. F had el-syaq, ki tkun tehḍer, rak testeɛmel, f el-waqeɛ, waḥed el-škel ntaɛ el-telemetri (nqil bla-xiṭ) mši mextalef bezzaf ɛla el-telekomand ntaɛ el-tilivizyu ntaɛek. Kima n' hak! Win el-mašina tkun qayma ɛla el-bɛit ntaɛ ḍḍew teḥt-ḥmer ('infraruj), el-luġa ntaɛkum tkun qayma ɛla el-bɛit el-bɛit, bla smir, ntaɛ el-ḥess.
W ġir kima testeɛmel el-telekomand beš tbeddel el-ɛdadat el-dexlaniya ntaɛ el-tilivizyu ntaɛek ɛla ḥsab ma teršeqlek, testeɛmel el-luġa ntaɛek beš tbeddel el-ɛdadat f daxel ɛqel bnadem ɛla ḥsab el-fayda ntaɛek. El-luġat hiya jinat tehḍer (mehdara), teddi el-ṣwaleḥ elli baġyethum W, hnaya, ġir txxeylu el-ɛjeb fi keš ġuryan ki yetkaka l had el-ši w yebda ylaġi keš ḥess yxelli el-ṣwaleḥ yetḥerku fi keš bit: tqul kelli keš ɛefsa ntaɛ sḥur - w twali ḥetta yweṣṣelhum l fummu.
Ḍerwek, el-qudra ntaɛ el-luġa f el-tzeɛziɛ ɛtarfu biha, mɛa el-ɛhud: B sebba't el-ɛessa (el-raqaba), kayen ktuba ma tnejjemš teqrahum. ɛbarat (hedrat) ma teqderš testeɛmelhum w kelmat ma tnejjemš tqulhum. F el-waqeɛ, el-ḥkaya dyal el-burj ntaɛ Babel f el-'Injil ḥiya ḥejjaya w tenbih ɛla el-quwwa ntaɛ el-luġa. Ɛla ḥsab had el-ḥkaya, el-bniyadem el-lwala weṣlu l el-fhama belli mɛa el-stiɛmal ntaɛ el-luġa beš yexxedmu mɛa beɛḍ, yeqqedru yebniw burj yweṣṣelhum, qbala, l el-sma. Temmatik, 'Allah zɛef men had el-muḥawala beš ytṣṣelṭu ɛlih, ḥeṭṭem el-burj, w beš yetyeqqen belli ma yɛawduš yebniweh, ferket el-nas ki ɛṭalhum luġat mextalfa -- xelleṭhalhum ki ɛṭalhum luġat mextalfa. W hada yweṣṣel l el-tmesxira el-hayla belli el-luġat kayna beš ma txellinaš netwaṣlu. Ḥetta el-yum, ɛla balna belli kayen kelmat ma nnejmuš nesteɛmluhum, jumel ma neqqedruš nquluhum, laxaṭerš 'ida qulnahum, yeqqedru yḍayquna, yeḥḥebsuna, w ḥetta yeqqetluna. W gaɛ hada men nefxa't nefs texrej men fwamna.
Šuftu! Gaɛ had el-haraj ɛla sima waḥda m el-simat ntaweɛna yxellina nqulu belli, ṣeḥḥ, kayen ḥaja, hnaya, testahel el-tefsir. W hadi hiya kifeš w ɛleš tṭewret had el-sima el-metmeyza, w ɛlah tṭewret ġir ɛend el-jnas ntaweɛna? El-ḥaṣul, hadi ḥeyya tdehheš šwiya win beš nelqaw keš jwab l had el-swal, lazem ɛlina nruḥu l el-stiɛmal ntaɛ el-duzan ɛend el-šempanziyat. Had el-šempanziyat yesteɛmlu duzan, w ḥna ɛendna hadi kelli 'išara ɛla el-ɛqel ntaɛhum. Beṣṣaḥ, la kanu ṣeḥḥ ɛendhum f el-ras, ɛlah yesteɛmlu meṭreg beš yxxewšu ɛla el-termit m el-'erḍ bdal men meɛwel? W la kanu ṣeḥḥ ɛendhum f el-ras, ɛlah yhhersu gergaɛ w yḥelluh b keš ḥajra? Ɛlah ma yruḥuš l keš ḥanut w yešru škara ntaɛ gergaɛ elli keš waḥed hhersu men qbel? Ɛlah lla? Ki tšuf: Dak huwa weš rana ndiru.
Ḍerwek: Ɛlah el-šempanzi ma ydirš kima n' hak meɛnatu belli rahum naqṣin weš el-xubara ntaɛ ɛilm el-nefs w el-'antropolojya ysemmuh el-teɛlam el-'ijtimaɛi. Yban belli rahum mexṣuṣin qudra beš yetɛelmu men ġirhum b el-nsix w el-teqlid wella, sahel mahel, b el-tefraj. W f el-tali, ma yeqqedruš yetsegmu b el-fkar ntaɛ el-ġir wella yetɛelmu m el-ġelṭat ntaɛ el-'uxrin -- yestfadu m el-ḥekma ntaɛ el-'uxrin. W hakda telqahum rahum ydiru dat el-ši men dara w jdid w zid. F el-waqeɛ, neqqedru nruḥu melyun ɛam w nwellu w had el-šempanziyat rahum ɛad ydiru dat el-ši, b dat el-mṭareg beš yxxerju el-termit w dat el-hjer beš yḥellu el-gergaɛ.
Ḍerwek, had el-ši yban kelli tekebbur wella keš heḍra't zux. Kifeš neɛɛerfu had el-ši? Laxaṭerš hada huwa, b el-dat, weš jdudna, el-Homo erectus, kanu ydiru. Had el-qruda elli yeqqedru yewweqfu ɛašu f el-savanna ntaɛ Friqya hadi qrib zuj mlayen ɛam men qbel, w ṣenɛu had el-šefrat el-mxxeyrin elli yetwalmu ɛalama mɛa yeddikum. Beṣṣaḥ la tmeɛɛenna f el-baqaya ntaɛ el-ḥjer, nšufu belli ṣenɛu qrib dat el-šefrat ntaɛ el-yeddin men dara w jdid w zid l melyun ɛam. Teqqdru ttebɛuha ɛla ḥsab el-baqaya ntaɛ el-ḥjer. Ḍerwek, lakan nxemmu šwiya šḥal ɛaš el-Homo erectus, weš kan weqt jilhum, hada ysawi qrib 40.000 jil m el-waldin l wladhum, w ɛibad waḥduxrin yetfferju, bla ma had el-šefra tetbeddel. El-ḥala rahi ɛad mši bayna belli el-qrab lina men jiha't el-jinat, el-Nyandertal, kan ɛendhum teɛlam 'ijtimaɛi. Yaqin kima yelzem, el-duzan ntaweɛhum kanu mɛeqdin kter ɛla el-duzan ntaɛ Homo erectus, beṣṣaḥ huma tanik bbeynu ġir quzza tebdal f mudda't 300.000 ɛam wella qrib belli had el-jnas, el-Nyandertal, kanu ɛayšin f Örasya.
Ṣaḥḥa, weš yeɛnilna hada huwa belli, b xlaf el-mtel el-qdim, "el-šadi yšuf w el-šadi ydir," El-ḥaja elli tdehheš hiya belli gaɛ el-hwayeš el-'uxrin ma ynnejmuš ṣaḥḥ ydiru had el-ši -- ɛla el-'aqqel, mši bezzaf. W ḥetta had el-teṣwira tban kelli meġšuša -- ḥaja jaya men Sirk Barnum & Bailey.
Beṣṣaḥ, b el-mqarna, neqqedru netɛɛelmu. Neqqedru netɛɛelmu ki netfferju f el-nas el-'uxrin w ki nnesxu w nqqeldu weš yeqqedru ydiru. Neqqedru, temmatik, nxxeyru, men bin ṣeff ntaɛ xtiyarat, el-mxeyyer fihum. Neqqedru nestfadu m el-fkarat Neqqedru nebniw ɛla el-rzana ntaɛhum. W f el-tali, el-fkarat ntaweɛna tetɛerrem, w el-teknolojya ntaɛna tetqeddem. W had el-mwalma ntaɛ el-taqafa b el-teɛram, kima ysemmuha el-mexteṣṣin ntaɛ el-'antropolojya: el-teɛram ntaɛ el-fkarat, hiya el-mes'ula ɛla kul ši, mdawer bik fi ḥyatek ntaɛ kul yum, el-mɛɛemra ṣadaɛat w haraj Rani neqṣed belli el-ɛalem tbeddel men kul jiha ɛla elli nnejmu neɛɛerfu ɛlih hadi 1.000 wella 2.000 ɛam. W gaɛ hada ɛla jal el-mwalma el-taqafiya elli tetɛerrem mɛa el-weqt. el-krasa elli rakum qaɛdin ɛlihum, el-ḍwaw f had el-mesmeɛ, el-mikrofon ntaɛi, el-iPad w el-iPod elli rakum rafdinhum -- kul ši natija ntaɛ mwalma taqafiya metɛerma.
Ḍerwek, l šḥal men waḥed yebġi yɛelleq, el-mwalwa el-taqafiya el-metɛɛerma wella el-teɛlam el-'ijtimaɛi hiya xedma mefriya: el-tali ntaɛ el-ḥkaya. El-jnas ntaweɛna ynnejmu yeṣṣenɛu ṣwaleḥ, el-ši elli yxellina nqulu belli tqeddemna b sira ma ɛerfethaš jnas waḥduxra. F el-waqeɛ, neqqedru ḥetta neṣṣenɛu "ṣwaleḥ el-denya" -- kima rani ɛad qult, gaɛ el-ṣwaleḥ elli meddawrin bina. Beṣṣaḥ f el-ṣeḥḥ, yban belli hadi mudda, qrib 200.000 sna men qbel ki banet el-jnas ntaweɛna w kesbu el-teɛlam el-'ijtimaɛi, belli hadi hiya el-bedya ntaɛ el-tarix dyalna, w mši el-nihaya ntaɛ tarixna. Laxaṭerš el-ksib ɛendna ntaɛ el-teɛlam el-'ijtimaɛi ġadi yexleq muɛḍila 'ijtimaɛiya w men jiha't el-teṭwar, w ḥelha, neqqedru nqulu, yeqder yqerrer mši ġir el-sira f el-mustaqbel ntaɛ el-nefsiya ntaɛna beṣṣaḥ gana el-sira f el-mustaqbel dyal el-ɛalem b kmalu. W elli yhemm kter hnaya, elli ywajebna ɛlah ɛendna luġa.
W el-sebba elli xellat had el-muɛḍila tban hiya belli, ɛla ḥsab el-šufa, el-teɛlam el-'ijtimaɛi ma huwa ġir sriqa b el-ɛin. Lakan neqder netɛellem ki netferrej fik, neqder nexwen el-fkar el-mxeyrin ntawɛek, w neqder nestfad m el-juhud ntawɛek, bla ma nḍeyyeɛ nefs el-weqt w el-jehd elli ṣrefthum beš tṭewwerhum. La qdert nšuf weš men genj steɛmelt beš teqbeṭ ḥutta, wella nšuf kifeš tsennen el-šaqur ntaɛek beš ywelli xir, wella la tebbeɛtek l jnin'tek dyal el-fuggaɛ, neqder nestfad m el-meɛrifa, el-rzana w el-ṣenɛat ntawɛek, w twali ḥetta nṣeyyed hadik el-ḥutta qbel ma tṣeyyedha. El-teɛlam el-'ijtimaɛi huwa, f el-ṣeḥḥ, sriqa b el-šufa W ɛend el-jnas elli kesbet had el-ši, xirlek txebbi el-fkar ntawɛek el-mxeyrin, beš ma yexwenhumlek ḥetta waḥed.
Amala, hadi waḥed 200.000 ɛam men qbel, qablet el-jnas ntaweɛna had el-'ezma. W kanu ɛendna ġir zuj xyarat beš netɛamlu mɛa el-mnawšat elli ybanu mɛa had el-sriqa b el-šufa. Waḥda men had el-xyarat hiya ki nenɛazlu fi mejmuɛat ntaɛ ɛaylat ṣġar. Laxaṭerš el-fayda m el-fkar w el-meɛrifa ntaɛna tebqa tdur ġir ɛend ḥbabna. Zeɛma rana xeyyerna had el-ši, hadi ši 200.000 ɛam men qbel, la kunna ɛla ḥsab el-šufa ɛayšin kima kannu el-Nyandertal ki dxelna el-xeṭra el-'ewla l el-'Örop hadi 40.000 ɛam men qbel. W hada laxaṭerš fi mejmuɛat ṣġar, el-fkar tkun qlila, el-tejdad ykun qlil. W el-mejmuɛat el-ṣġar qrab m el-wqiɛat w el-zher el-menḥus. Amala, la kan xeyyerna had el-ṭriq, lakan el-ṭriq ntaɛ el-teṭwar dána l el-ġaba -- w lakan qṣir, ṣeḥḥ w ṣḥiḥ.
El-texyar el-zawej elli qeddina nwasiweh huwa ki ṭṭewwerna el-ɛefsat ntaɛ el-mwaṣla elli semḥet lina beš netqasmu el-fkarat w netɛawnu mɛa el-ġir. El-texyar ntaɛ had el-ṭriq yeqder yeɛni belli mekseb hayel b el-bezzaf nta meɛrifa w rzana metɛerma yeqder ykun metwafer ɛend kul waḥed kter men ya la kanet ɛend ɛayla waḥda wella keš bnadem b rasu. Amala, xeyyerna el-xyar el-zawej, w el-luġa hiya el-natija.
tṭewret el-luġa beš tḥell el-'ezma ntaɛ el-sriqa b el-ɛin. El-luġa hiya ṭerf ntaɛ teknolojya 'ijtimaɛiya beš tɛezzez el-fayda ntaɛ el-mɛawna -- beš newweṣlu l mufahamat, w nefriw 'afirat w beš nneḍmu el-ṣenɛat dyawelna. W teqder tšuf had el-ši, fi mujtamaɛ yetqeddem elli bda yekseb el-luġa, ki ma tkunš ɛendek luġa meɛnatu kelli zaweš bla jenḥin. Ġir kima el-jenḥin yššerɛu el-sma beš el-zwaweš yelqaw ġerdhum, el-luġa ššerɛet el-majal ntaɛ el-mɛawna beš yestfadu el-bniyadem. W hadi ɛendna mefruġ menha, laxaṭerš ḥna jnas nelqaw ġerdna mɛa el-luġa,
beṣṣaḥ lazemlek tetkaka belli ḥetta f el-mubadalat ntaweɛna labġa el-sahlin gaɛ mertabṭa, b kmalha, b el-luġa. W beš nšufu ɛlaš, neɛtabru b had el-zuj senaryoyat m el-bedya ntaɛ tarixna. Xelliwna netxxeylu belli ntuma šaṭrin f el-ṣniɛa ntaɛ risan el-fličat, beṣṣaḥ fašlin f el-ṣniɛa ntaɛ el-mṭareg dyal el-xšeb merbuṭa b riš el-ṭir. Kayen zuj ɛibad šaṭrin f el-ṣniɛ ntaɛ mṭareg el-xšeb, beṣṣaḥ mbuqlin f el-ṣniɛ ntaɛ risan el-fličat. Amala weš ydiru -- waḥed men hadu zuj ɛibad ɛad ma ksebš el-luġa ntaɛ ṣeḥḥ. W xelliwna neftarḍu belli el-'axer ɛendu maharat mlaḥ f el-luġa.
Amala weš tdiru? F keš nhar teddiw rezma ntaɛ risan el-fličat, w truḥu ɛend dak el-seyyed elli ma yehderš mliḥ, w tḥeṭṭu risan el-fličat quddamu, w ntuma dayrin fi balkum belli ġadi yefhem belli rak baġi tberrez risan el-fličat dyawlek b fličat wafyin. Beṣṣaḥ weš ydir: yexzer f el-rezma ntaɛ el-fličat, yeḥsebhum hdiya, yerfedhum, yetbessem w yruḥ. Ḍerwek, rana nšufu f had el-ɛebd w huwa yetzeɛbel. Ynuḍ dwas w yeddeġruk b waḥda men haduk el-risan n' el-fličat. Ṣeḥḥa! Ḍerwek, txeylu had el-leqṭa win tqerreb m el-seyyed elli yeqder yetwaṣel b el-luġa. Tḥeṭṭ risan n' el-fličat w tqul, Madabiya nberrez had el-risan n' el-fličat b fličat wafyin. Netqasem mɛak 50/50. El-'axer ywajeb, "Ġaya. Tbanli mliḥa. Xellina nefriwha." W el-xedma meqḍiya.
Ġir tkun ɛendna el-luġa, nlemmu el-fkarat ntaweɛna w netɛawnu beš ḥyatna twelli xir elli ma kanetš teqder tkun lakan ma kunnaš kasbinha (el-luġa). W hadi hiya ɛlah el-jnas ntaweɛna tṭewret f kul muḍeɛ f el-ɛalem bidma, el-hwayeš el-'uxrin rahi qaɛda tetkessel mur el-ḥdid ntaɛ jnina't el-wḥuš. Ɛla biha rana nebniw merkabat n' el-sma w el-katedra'iyat win el-baqi ntaɛ el-ɛalem rahu ɛad laṣeq fi el-'erḍ yxewweš ɛla el-nmel el-byeḍ. Nišan, lakan had el-šufa l el-luġa w qimetha tɛawen beš tḥell el-'ezma dyal el-sriqa b el-šufa hiya ḥeqqaniya, 'eyy jens yeksebha yaqin yeɛref zerda ntaɛ 'ibdaɛ w zyada't el-xir. W hada huwa b el-dat weš el-tesjilat n' el-'arkeolojya ybeynu.
La šuftu l el-nas el-sabqin, El-Nyandertal w el-Homo Erectus, elli sebquna swaswa, kanu meḥṣurin fi blayeṣ ṣġiwrin m el-ɛalem. Beṣṣaḥ ki banu el-jnas ntaweɛna hadi ši 200.000 ɛam, men beɛd ġir ma xrejna men Friqya w tferketna f el-ɛalem b kmalu, steɛmerna kul muḍeɛ qabel l el-suknan fuq el-'erḍ. Ḍerwek, win jnas waḥduxrin rahum meḥṣurin fi blayeṣ twalmet el-jinat ntaweɛhum mɛaha, b el-teɛlam el-'ijtimaɛi w el-luġa, nejjemna nḥewlu weš meddawer bina ɛla ḥsab ma nestḥeqqu. W hakdatik, tṭewwerna b waḥed el-ṣifa elli ma tṭewwert biha ḥetta hayša. El-luġa, ṣeḥḥ, hiya hiya el-sima el-mejjehda gaɛ elli tṭewret. Had el-sima hiya elli b qimetha kter ɛendna beš nsegmu trab jdid w mawarid beš yesteqblu ɛibad kter, huma w jinathum elli txxeylletha el-ṭabiɛa ɛend el-texyar.
El-luġa hiya ṣeḥḥ el-gerzi ntaɛ el-jinat ntaweɛna. W ḍerwek ki el-luġa tṭewret, rana derna ḥeyya mši menwali, w ḥetta ġriba Ki ntašerna f el-ɛalem, ṭewwerna šḥal men 'elf luġa mextalfa Ḍerwek, rahum kaynin waḥed qrib 7 wella 8.000 luġa mextalfa, mehdura fuq el-'erḍ. Ḍerwek teqder tqulu: Ṣaḥḥa, hadi haja bayna belli ɛadiya. Ki netbaɛdu, bayna belli el-luġat ntaweɛna tanik yetbaɛdu. Beṣṣaḥ el-ḥejjaya w el-tgenbir huwa belli el-terkiz el-kbir ntaɛ el-luġat el-mextalfin fuq el-'erḍ nelqawha win el-nas ɛayšin quddam beɛḍhum beɛḍ.
La mšina l el-jazira ntaɛ Papwa Gineya el-Jdida, neqqedru nelqaw qrib 800 l 1.000 luġa bašariya metmayza, luġa bašariya mextalfa, mehdurin f had el-jazira waḥedha. Kayen blayeṣ fuq had el-jazira win teqder telqa luġa jdida kul zuj wella telt myal. Ḍerwek, ḥetta lukan banet muġriba, xeṭra, tlaqit mɛa seyyed papwani w seqsitu lakan had el-ši ṣeḥḥ. W qal-li: "Eyyuh! Lla. Huma qrab kter men hak." W hada ṣeḥḥ; kayen blayeṣ f had el-jazira win tnejjem telqa luġa jdida f qell men mil. W hada ṣeḥḥ yenṭabeq tanik mɛa waḥd el-juzur bɛad ntaɛ el-Muḥiṭ
W hakda, ɛla ḥsab el-šufa, rana nesteɛmlu el-luġa ntaɛna, mši ġir beš netɛawnu, beṣṣaḥ tanik beš nmeyzu dewwirat ɛla el-mejmuɛat dyalna win netɛawnu w nebniw hawiyat w waqila beš neḥmiw el-meɛrifa, el-rzana w el-ṣenɛat ntaweɛna m el-qerɛajiya ntaɛ berra. W ɛla balna b had el-ši laxaṭerš ki neqraw ɛla mejmuɛat dyal luġat mextalfa w nlemmuhum mɛa el-taqafat ntaweɛhum, nšufu belli el-luġat el-mextalfa tteqqel el-sira ntaɛ el-fkarat bin el-mejmuɛat. Tteqqel el-sira ntaɛ el-teknolojyat. W ḥetta yteqqel el-sira ntaɛ el-jinat. Ḍerwek, ma neqderš nehder ɛlikum, beṣṣaḥ, ɛla ḥsab el-šufa, el-ḥala kifkif belli ma neqqedruš nmewru mɛa el-nas elli ma nnejmuš nehhedru mɛahum. (Ḍeḥk) Ḍerwek, lazem ɛlina nɛaksu, gaɛ kima n' hak, ḍedd el-bayan elli smeɛnah men qbel belli wqeɛ lina waḥed el-xlaṭ el-jini, elli ma yeɛjebš mɛa el-Nyandertal w el-Denisova.
Ṣeḥḥa, had el-sira elli ɛendna, had el-sira el-ṭabiɛiya elli ɛendna win nmilu, l el-ɛezla, w nebqaw waḥedna, gaɛ ma tetwalemš mɛa el-ɛalem ntaɛ ḍerwek. Had el-ṣura el-mxxeyra mši xariṭa ntaɛ el-ɛalem. F el-waqeɛ, hiya xariṭa ntaɛ ɛalaqat ṣeḥba f el-Facebook. W ki tersem had el-ɛalaqat ntaɛ el-ṣeḥba ɛla ḥsab el-muḍeɛ (xṭuṭ el-ṭul w el-ɛerḍ), el-ši elli yersem xariṭa ḥeqqaniya ntaɛ el-ɛalem. El-ɛalem el-modern ntaɛna rahu yetwaṣel mɛa datu w bin el-nas kter m elli kan el-ši fi 'eyy weqt sbeq. W had el-mwaṣla, had el-rbaṭ el-meddawer b el-ɛalem had el-ɛawlama tsebbeb muɛḍila. Laxaṭerš had el-luġat el-mextalfa tefreḍ ḥedd, kima rana ɛad ki šefna, ɛla jal el-nqil ntaɛ el-selɛa w el-fkarat w el-teknolojyat w el-rzana. W rahi tšekkel ḥedd l el-mɛawna.
W ḍerwek rana nšufu had el-ši xir zeɛma kter m el-'Itiḥad el-'Öropi, b luġat el-menḍemmin lih el-27 yehhedru 23 luġa resmiya. El-'Itiḥad el-'Öropi rahu yeṣref kter men melyar € kul ɛam ɛla el-terjama bin el-23 luġa el-resmiya. W hada ydir qrib 1.45 melyar dollar marikani ġir ɛla el-meṣruf ntaɛ el-terjama. Ḍerwek, xemmem f el-tfiš ntaɛ had el-ḥala. La 27 ɛebd m el-27 blad, elli menḍemma, qeɛdu mdawrin b ṭabla, w huma yehhedru el-luġat ntaweɛhum el-23, šwiya ntaɛ ḥsabat txellina nqulu belli neḥtaju jiš ntaɛ 253 terjman beš nwejdu gaɛ el-'imkaniyat elli tnejjem tkun El-'Itiḥad el-'Öropi ɛendu xeddama daymin qrib waḥed el-2.500 terjman. W ġir f 2007 -- w rani metyeqqen belli kayen ḥsabat jdud ɛla hadu -- ši qrib men 1.3 melyun ṣefḥa tterjmet l el-'engliziya waḥedha.
W 'ida ṣeḥḥ el-luġa hiyya el-ḥell ntaɛ el-'ezma dyal el-sriqa b el-šufa, ida el-luġa hiya ṣeḥḥ el-ṭriq ntaɛ el-mɛawna binatna, el-teknolojya elli txeyletha el-jnas ntaweɛna beš yššejɛu el-ḥaraka w el-tebdal el-mserreḥ ntaɛ el-fkarat, f el-ɛalem ntaɛna modern, nwajhu swal. W had el-swal huwa 'ida f had el-ɛalem modern w el-mešmul neqqedru ṣeḥḥ nessemḥu beš ykunu ɛendna gaɛ had el-luġat el-mextalfa.
b kelmat waḥduxrin, el-ṭabiɛa ma teɛref ḥetta ḍerf xlaf win tetɛayeš zuj simat metqablin men jiha't el-waḍifa. Waḥda fihum txelli el-zawja tenṣxeṭ. W rana nšufu had el-ši yemši bla ma nqeddu nehherbu mennu beš ywelli huwa el-mizan. Kayen xir 'Allah ṣifat beš neɛɛebru el-ṣwaleḥ -- nšufu el-mizan ntaɛhum w nqisu el-ṭul dyalhum -- beṣṣaḥ el-sistem n' el-mitra huwa elli rah rabeḥ. Kayen xir 'Allah ṣifat beš nqisu el-weqt, beṣṣaḥ, ṣeḥḥ w ṣḥiḥ, el-sistem b sas el-60 w elli huwa weḥdu el-meɛruf b el-saɛat, el-dqayeq w el-twani huwa elli qriba meɛruf f el-ɛalem b kmalu. Kayen šḥal w šḥal men ṣifa beš nssejlu el-Cdyat w el-DVDyat, beṣṣaḥ hadu gaɛ rahum mɛa el-weqt ywellu tanik b el-qanun. W teqder, twalli, ḥetta beš txemmem f kter w kter men hak f el-ḥyat ntaɛkum di kul yum.
W hakda el-ɛalem modern ntaɛna el-yum rahu yqabel fina b muɛḍila. W hiya el-muɛḍila elli had el-šinwi rahu yqabel fiha, ntaɛmen had el-luġa elli yehhedruha ġaši kter f el-ɛalem kter men 'eyy luġa waḥduxra, gaɛ kima n' hak rahu qaɛed quddam el-sebbura ntaɛu, yterjem el-jumel m el-šinwiya beš yrredhum jumel b el-'ingliziya. W hada ykebber el-'iḥtimal ntaɛna belli fi ɛalem win nebġu nddeɛmu el-mɛawna w el-tebdal, w fi ɛalem elli yeqder ykun qayem, kter melli kan qbel, ɛla el-mɛawna beš nethellaw w nṭelɛu el-daraja ntaɛ el-terfah dyalna, el-mefɛul dyalu yxellina neftarḍu belli el-natija tnejjem tkun meḥtuma win nwajhu el-fekra belli el-maṣir ntaɛna huwa ɛalem waḥed w luġa waḥda.
Matt Ridley: Mark, swal waḥed. Svante lqa belli el-jin FOXP2, ɛla ḥsab el-šufa, mertabeṭ b el-luġa, kan kayen tanik, b nefs el-škel, ɛend el-Nyandertal, kima ḥnaya. Ɛendna keš fekra tfesser lina kifeš tġellebna ɛla el-Nyandertal lakan kanet ɛendhum huma tanik luġa?
Mark Pagel: Hada swal wafi mlaḥa. Kayen šḥal men waḥed fikum rahu metwalef mɛa el-fekra belli kayen had el-jin elli semmuh FOXP2 elli, ɛla ḥsab el-šufa, mertabeṭ b waḥd el-ṣifat kaynin f el-ḥeyya elli tḥerrek w tetḥekkem w elli mertabṭa b el-luġa. El-sebba elli txellini ma n'emmenš ki yqulunna belli el-Nyandertal kanet ɛendhum luġa hnaya -- kayen tešbih sahel mahel: El-Ferrari'yat hiya lwaṭa ɛendhum muturat. El-loṭo ntaɛi ɛendha motör, beṣṣaḥ hiya mši Ferrari. Amala, el-jwab el-sahel huwa belli el-jinat waḥedha ma teqderš tqerrer el-natija ntaɛ ṣwaleḥ zyada mɛeqdin kima el-luġa. Elli neɛɛerfuh ɛla el-FOXP2 w el-Nyandertal huwa belli twali kanu yeqqedru yetḥḥekmu f el-teḥrak ntaɛ fwamhum -- ya ḍra. Beṣṣaḥ hada ma yqullenaš, b el-ḍarura, belli kanet ɛendhum luġa.
You can share this video by copying this HTML to your clipboard and pasting into your blog or web page. This video will play with subtitles.
You either have JavaScript turned off or have an old version of the Adobe Flash Player. To view this rating widget you
need to get the latest Flash player.
If your browser allows only "trusted sites" to execute Javascript, you should add the "googleapis.com" domain to your whitelist to allow our Flash detection to work properly.
Got an idea, question, or debate inspired by this talk? Start a TED Conversation.
El-Byologist Mark Pagel yetqasem naḍariya txellina nḥajiw w nfekku ɛla kifeš el-bniyadem qqedru yeṣṣenɛu el sistem el-mɛeqqed dyal el-luġa ɛendna. Yeftareḍ belli el-luġa hiya ṭerf ntaɛ "teknoljya 'ijtimaɛiya" semḥet l el-qabayel el-lwala dyal el-ɛibad beš ykun ɛendhum duzan jdid w mejhed: el-mɛawna.
Using biological evolution as a template, Mark Pagel wonders how languages evolve. Full bio »
Translated into Algerian Arabic by Ḥafiḍ BENḤAḌRIYA
Reviewed by Ḥafiḍ BENḤAḌRIYA
Comments? Please email the translators above.
17:27 Posted: Sep 2007
Views 762,958 | Comments 101
02:15 Posted: Jun 2008
Views 323,281 | Comments 67
19:52 Posted: Mar 2011
Views 1,825,993 | Comments 327
Just follow the guidelines outlined under our Creative Commons license.
This comment will be attributed to . Not ? Sign Out.