Return to the talk Return to talk

Transcript

Select language

Translated by Valérie Boor
Reviewed by Petra van der Burg

0:11 Ik ben een man die probeert vanuit zijn hart te leven, en dus wil ik, net voordat ik begin, jullie als Zuid-Afrikaan vertellen dat een van de mensen die me het meest hebben geïnspireerd een paar uur geleden is gestorven. Nelson Mandela is aan het einde gekomen van zijn lange wandeling naar vrijheid. Dus draag ik deze toespraak aan hem op.

0:39 Ik ben in verwondering opgegroeid. Ik ben tussen die dieren opgegroeid. Ik ben in het wilde, oostelijke deel van Zuid-Afrika opgegroeid in het Londolozi Wildreservaat. Dat is waar mijn familie vier generaties safari's hebben georganiseerd. Zo lang als ik me kan herinneren, heb ik mensen meegenomen de natuur in. Ik vind het dan ook een prachtige speling van het lot om vandaag de gelegenheid te hebben om een paar van mijn ervaringen in de natuur naar deze bijeenkomst te brengen. Afrika is een plek waar mensen nog onder het licht van de sterrenhemel en rond kampvuren zitten en verhalen vertellen. Dus wat ik vandaag met jullie wil delen, is het simpele medicijn van een paar verhalen voor rond het kampvuur, verhalen over helden van hart. Mijn verhalen zijn niet de verhalen die je op het nieuws zult horen, en hoewel Afrika inderdaad een wreed oord is, weet ik dat het ook een oord is waar mensen, dieren en ecosystemen ons iets leren over een meer onderling verbonden wereld.

1:53 Toen ik negen jaar oud was, verbleef President Mandela een tijdje bij mijn familie. Hij was net ontslagen uit zijn 27-jarige gevangenschap, en moest zich in die periode aanpassen aan zijn plotselinge status van wereldicoon. Leden van het Afrikaanse Nationale Congres dachten dat hij in de bush tijd zou hebben om te rusten en bij te komen weg van het oog van de media. En inderdaad werken leeuwen doorgaans heel goed als afschrikwekkend middel tegen de pers en paparazzi. (Gelach) Maar het was een beslissende periode voor mij als jong jongetje. Ik bracht hem ontbijt op bed, en daarna liep hij in een oud trainingspak en op slippers, door de tuin. en daarna liep hij in een oud trainingspak en op slippers, door de tuin. 's Avonds zaten mijn familie en ik rond ons krakkemikkige tv'tje, en bekeken we beelden van diezelfde stille man in de tuin, omringd door honderdduizenden mensen toen beelden van zijn vrijlating 's avonds werden uitgezonden. Hij bracht vrede in een verdeeld en gewelddadig Zuid-Afrika, één man met een ongelofelijk besef van zijn menselijkheid. Mandela zei vaak dat hij in de gevangenis had geleerd om in zichzelf te keren en te denken, om in zijn binnenste de dingen te creëren die hij het liefst wilde voor Zuid-Afrika: vrede, verzoening, harmonie. Door deze daad van immense openhartigheid, zou hij de belichaming worden van wat we in Zuid-Afrika 'ubuntu' noemen. Ubuntu: Ik ben door jou. Of, mensen zijn geen mensen zonder andere mensen. Het is geen nieuw idee of nieuwe waarde,

3:32 maar volgens mij wel één waarop we in de huidige tijd moeten bouwen. Er wordt wel gezegd dat, in het collectieve bewustzijn van Afrika, we de allerdiepste delen van onze eigen menselijkheid kunnen ervaren door onze interacties met anderen. Ubuntu speelt nu ook. Jullie geven me de ruimte om de diepste werkelijkheid van wie ik ben te uiten. Zonder jullie ben ik gewoon iemand die tegen een lege zaal praat. Dat heb ik de laatste week vaak gedaan en dat is niet hetzelfde als dit. (Gelach)

4:04 Als Mandela er de nationale en internationale belichaming van was, dan was de man die mij persoonlijk het meest over deze waarde heeft geleerd deze man: Solly Mhlongo. Solly is onder een boom geboren, 60 kilometer van waar ik opgroeide, in Mozambique. Hij heeft nooit veel geld gehad, maar hij was wel een van de rijkste mensen die ik ooit zou ontmoeten. Solly groeide op terwijl hij voor zijn vaders vee zorgde. Ik weet niet wat het is met mensen die veehoedend opgroeien, maar het maakt ze uiterst vindingrijk. Het eerste baantje dat hij ooit kreeg in de safari-business was de safariwagens repareren. Waar hij dat had geleerd in de bush weet ik niet, maar hij kon het. Daarna verhuisde hij naar wat wij het habitatteam noemden. Dat waren de mensen in het reservaat die verantwoordelijk waren voor de verzorging ervan. Hij repareerde wegen, hij knapte drassig land op, hij deed wat tegen stropers. En op een dag waren we er samen op uit, toen hij de sporen opmerkte van een vrouwtjesluipaard. Het was een oud spoor, maar voor de lol draaide hij om en begon het te volgen. Aan de snelheid waarmee hij de pootafdrukken volgde, zag ik dat deze man een doctoraat spoorzoeken had. Als je ergens in het reservaat langs Solly reed, en opkeek in je achteruitkijkspiegeltje, dan zag je dat hij was gestopt, 20 of 50 meter verder op de weg, voor het geval je ergens hulp mee nodig had. De enige keer dat ik hem ooit beschuldigd hoorde worden, was toen een cliënt zei: "Solly, je bent pathologisch behulpzaam." (Gelach)

5:33 Toen ik professioneel mensen begon te gidsen in die omgeving, was Solly mijn spoorzoeker. We werkten samen als een team. De eerste gasten die we ooit kregen, was een groep filantropen van de oostkust van de VS. Die zeiden tegen Solly: "Voordat we eropuit gaan om leeuwen en luipaarden te zien, willen we zien waar jij woont." Dus namen we ze mee naar zijn huis, en dit bezoek van de filantropen aan zijn huis, was in de tijd dat Solly's echtgenote, die Engels aan het leren was, door een fase ging dat ze de deur opende en in het Engels zei: "Hallo, ik hou van je. Welkom, ik hou van je." (Gelach) Dat vond ik zo prachtig Afrikaans: dit kleine huisje met een enorm hart erin.

6:17 Op de dag dat Solly mijn leven redde, was hij al mijn held. Het was een hete dag, en we waren aan de oever van de rivier. Vanwege de hitte deed ik mijn schoenen uit en rolde mijn broek op en liep het water in. Solly bleef op de oever. Het water stroomde helder over zand. We keerden om en begonnen stroomopwaarts te gaan. Een paar meter voor ons, was een plek waar een boom uit de oever was gevallen. Zijn takken raakten het water en het was schaduwrijk. Als het een horrorfilm was geweest, zou het publiek beginnen te zeggen: "Doe het niet. Blijf daar vandaan." (Gelach) En natuurlijk was daar de krokodil in de schaduw. Het eerste dat je opvalt als een krokodil je grijpt, is de woestheid van de beet. Wham! Hij grijpt me bij mijn rechterbeen. Hij trekt aan me. Hij draait. Ik gooi mijn hand omhoog. Ik kan een tak grijpen. Hij schudt me bruut door elkaar. Het is een heel vreemd gevoel als een ander wezen je probeert op te eten. Er zijn weinig dingen die vegetarisme zo bevorderen. (Gelach) Solly op de oever ziet dat ik in gevaar ben. Hij keert om. Hij begint op me af te komen. De krok blijft me door elkaar schudden. Hij probeert me een tweede keer te bijten. Ik zie een bloedvlek in het water die stroomafwaarts wordt gespoeld. Wanneer hij me de tweede keer bijt, schop ik. Mijn voet verdwijnt in zijn keel. Hij spuugt me uit. Ik trek mezelf op in de takken en terwijl ik uit het water kom, kijk ik over mijn schouder. Mijn been is onder de knie onbeschrijfelijk vermorzeld. Het bot is gebroken. Het vlees is uiteengereten. Ik beslis meteen dat ik daar nooit meer naar zal kijken. Terwijl ik uit het water kom, komt Solly aan bij een diep stuk, een kanaal tussen ons. Hij ziet hoe mijn been eraan toe is. Hij weet dat er tussen hem en mij een krokodil zit en deze man hapert geen seconde. Hij loopt recht het kanaal in. Hij waadt er tot boven zijn middel in. Hij komt bij me. Hij grijpt me. Ik ben nog steeds in een kwetsbare positie. Hij pakt me en zet me op zijn schouder. Dat is ook iets van Solly: hij is godsgruwelijk sterk. Hij draait. Hij draagt me de oever op. Hij legt me neer. Hij trekt zijn shirt uit. Hij wikkelt het rond mijn been, pakt me nogmaals op, draagt me naar een voertuig en het lukt hem om me bij medische hulp te krijgen. En ik overleef.

8:39 Nu -- (Applaus)

8:43 Nu weet ik niet hoeveel mensen jullie kennen die een diep kanaal inlopen waar ze weten dat een krokodil in zit, om je te komen helpen. Maar voor Solly was het zo natuurlijk als ademhalen. En hij is één verbijsterend voorbeeld van wat ik overal in Afrika heb meegemaakt. In een meer collectieve samenleving, realiseren we ons van binnenuit dat ons welbevinden diep verbonden is met het welbevinden van anderen. Angst is gedeeld. Pijn is gedeeld. Vreugde is gedeeld. Prestatie is gedeeld. Huizen zijn gedeeld. Voedsel is gedeeld. Ubuntu vraagt ons onze harten te openen en te delen. En wat Solly me die dag leerde, is de essentie van deze waarde, zijn bewogen, empathische actie in elk moment.

9:37 En hoewel het grondwoord over mensen gaat -- ik dacht dat ubuntu misschien alleen over mensen ging... tot ik deze jongedame ontmoette. Haar naam was Elvis. Solly noemde haar Elvis omdat ze volgens hem liep alsof ze de Elvis-the-pelvis-dans deed. Geboren met een vreselijke misvorming aan haar achterpoten en bekken, kwam ze in ons reservaat vanuit een oostelijk gelegen reservaat op haar trekroute. Toen ik haar voor het eerst zag, dacht ik dat ze binnen enkele dagen dood zou zijn. En toch kwam ze de volgende vijf jaar elke winter terug. We waren altijd zo enthousiast als we buiten in de bush waren en dit ongewone spoor tegenkwamen. Het zag eruit als een omgedraaid haakje. We lieten vallen waar we dan ook mee bezig waren en volgden het. Tot we om de bocht kwamen en haar zagen met haar kudde. Die stroom van emotie van mensen op onze safariwagens als ze haar zagen, was zo'n gevoel van verwantschap. Het herinnerde me eraan dat zelfs mensen die in steden opgroeien een natuurlijke verbinding voelen met de natuur en met dieren. En toch bleef ik nog steeds verbijsterd dat ze overleefde. Op een dag kwamen we langs ze bij een kleine drinkplaats. Het was een soort holte in de grond. Ik keek terwijl de matriarch dronk en toen ze omkeerde in die prachtige, trage olifantenbeweging, die lijkt op een armbeweging, en ze de steile oever begon op te klimmen. De rest van de kudde keerde om en begon haar te volgen. En ik zag hoe jonge Elvis zichzelf begon op te laden voor de heuvel. Ze werd zichtbaar -- haar oren kwamen naar voren, ze ging er volledig voor maar halverwege de helling begaven haar poten het en viel ze terug. Ze probeerde het een tweede keer, en weer, halverwege, viel ze terug. En bij de derde poging, gebeurde er iets verbijsterends. Halverwege de steile oever, kwam een jonge tienerolifant achter haar en duwde zijn slurf onder haar, en begon haar de oever op te stuwen. En het werd me duidelijk dat de rest van de kudde voor deze jonge olifant zorgde. De volgende dag keek ik weer en zag de matriarch een tak afbreken en in haar mond steken en een tweede tak afbreken die ze op de grond liet vallen. We werden het er allemaal over eens met de gidsen uit dat gebied, dat die kudde in feite langzamer bewoog om rekening te houden met die olifant.

12:08 Wat Elvis en de kudde me leerden, heeft mijn definitie van ubuntu verbreed. Ik geloof dat we in de kathedraal van de wildernis, de beste delen van onszelf weerspiegeld zien. En niet alleen andere mensen kunnen ons onze menselijkheid laten ervaren, maar alle wezens die op deze planeet leven. Als Afrika iets te geven heeft, dan is het de gift van een meer collectieve samenleving. En hoewel ubuntu een Afrikaans idee is, zie ik de essentie van die waarde hier uitgevonden worden.

12:48 Bedankt.

12:50 (Applaus)

13:15 Pat Mitchell: Dus Boyd, we weten dat je President Mandela kende van jongs af aan en dat je het nieuws vandaag hoorde, net als wij allen, en diep bedroefd, weet welk een tragisch verlies dat is voor de wereld. Maar ik vroeg me af of je nog andere gedachten wilde delen, omdat we weten dat je dat nieuws hoorde net voordat je binnenkwam om deze sessie te doen.

13:43 Boyd Varty: Nou dank je wel, Pat. Ik ben zo blij omdat het voor hem tijd was om te gaan. Hij leed. Dus natuurlijk zijn er gemengde gevoelens. Maar ik herinner me zoveel voorvallen, zoals toen hij op de Oprah-show kwam en haar vroeg waar de show over zou gaan. (Gelach) Dus zei ze: "Nou, die gaat over jou." Ik bedoel maar, dat is gewoon ongelooflijk bescheiden. (Gelach)

14:10 Hij was de vader van ons volk en we hebben een weg te gaan in Zuid-Afrika. En alles, ze noemden het Madiba magie. Als hij naar een rugbywedstrijd kwam, wonnen we. Waar hij ook ging, gingen dingen goed. Maar ik denk dat die magie met ons zal zijn en dat belangrijk is dat we uitdragen waar hij voor stond. Dus dat ga ik proberen te doen en dat is wat mensen door heel Zuid-Afrika proberen te doen.

14:43 PM: En dat is wat je vandaag hebt gedaan. BV: Oh, bedankt.

14:45 PM: Bedankt. BV: Bedankt. Hartelijk dank.

14:49 (Applaus)